Διαστάσεις Kαλειδοσκόπιο εθνικών εικόνων

«Υπάρχει μια χονδροειδής δυσαναλογία ανάμεσα στη βαθιά επιρροή που ασκεί η
ευρωπαϊκή πολιτική στη ζωή μας και στο ελάχιστο ενδιαφέρον που προκαλεί η
πολιτική αυτή στο εσωτερικό κάθε χώρας». Γιούργκεν Χάμπερμας

«Επιτρέψτε μου να είμαι αόριστος» (από το «Νιου Γιόρκερ»)

Να ξέρουμε κατ’ αρχήν για τι πράγμα μιλάμε: οι εκλογές για το ευρωπαϊκό
κοινοβούλιο δεν είναι ευρωπαϊκές εκλογές, αλλά «ένα καλειδοσκόπιο εικόνων που
αντανακλώνται σε εθνικούς καθρέφτες», όπως λέει ο μεγαλύτερος εν ζωή φιλόσοφος
της Γερμανίας. Απόδειξη είναι το γεγονός ότι πολλοί ψηφοφόροι νομίζουν ακόμα
πως μπορούν να παίρνουν θέση υπέρ ή κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι σαν να
γίνονται εκλογές στην Ιταλία και ο κόσμος να ψηφίζει υπέρ ή κατά της ενότητας
της χώρας. Αλλά γι’ αυτό δεν φταίνε οι πολίτες. Πώς να ενθουσιαστούν για ένα
σχέδιο που επεξεργάστηκαν ερήμην τους οι πολιτικές ελίτ; Γιατί να
κινητοποιηθούν για την εκλογή ενός κοινοβουλίου που οι εξουσίες του δεν είναι
ακόμη με σαφήνεια καθορισμένες;

Στα 75 του χρόνια, ο Χάμπερμας ενσαρκώνει τη δεύτερη γενιά της περίφημης
Σχολής της Φρανκφούρτης, μια γενιά που ξεχωρίζει από τους προηγούμενους
δασκάλους επειδή απορρίπτει τον πεσιμισμό και επιδιώκει να εντάξει στη
σημερινή πραγματικότητα την ανανέωση της δημοκρατίας. Για να επιτευχθεί όμως
κάτι τέτοιο, λέει σε συνέντευξή του στην Κοριέρε, πρέπει να απαλλαγούμε
από την κατηγορία των επαγγελματιών πολιτικών, που είναι έτοιμοι να θυσιάσουν
τα πάντα για να είναι δημοφιλείς στις χώρες τους. Με άλλα λόγια, δεν διστάζουν
να παίζουν τα παιχνίδια εξουσίας τους εις βάρος της Ευρώπης. Με την εξαίρεση
των Πρασίνων, δεν έχει υπάρξει μέχρι σήμερα ένα πραγματικό ευρωπαϊκό σύστημα
κομμάτων που να μπορεί να ενοποιεί δυνάμεις ή συμφέροντα υπέρ ή κατά μιας
συγκεκριμένης υπερεθνικής πολιτικής. Μεγάλο μερίδιο ευθύνης ανήκει όμως και
στα μέσα ενημέρωσης, τα οποία πρέπει να υπερβούν τα σύνορα των χωρών στις
οποίες λειτουργούν και να ενημερώνουν τους πολίτες για τα όσα γίνονται και
λέγονται στις άλλες χώρες.

H Ευρώπη έχει ασφαλώς και εγγενείς αδυναμίες. Δεν μπορούσε, για παράδειγμα, να
αποφύγει τη διεύρυνση προς ανατολάς, αφού η Βουδαπέστη, η Πράγα, η Κρακοβία ή
το Βίλνιους δεν είναι λιγότερο ευρωπαϊκές πόλεις από το Μπάρι ή το Παλέρμο. H
ένταξη των νέων χωρών, που είναι υπερήφανες επειδή μόλις πρόσφατα ανέκτησαν
και πάλι την εθνική τους κυριαρχία, δεν θα διευκολύνει τη διαδικασία της
ενοποίησης και θα ενισχύσει, αντίθετα, εκείνους που επιθυμούν μια πιο χαλαρή
ένωση, όπως είναι οι Βρετανοί και οι Σκανδιναβοί. Γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να
προωθηθεί επειγόντως μια κοινή πολιτική στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής
και της ασφάλειας από τις χώρες που είναι έτοιμες να το κάνουν. H επιταγή
αυτή, καταλήγει ο Χάμπερμας, γίνεται ακόμη πιο επιτακτική λόγω του γεγονότος
ότι η κυβέρνηση Μπους προσπαθεί να διχάσει τη Δύση στα ζητήματα του δικαίου
των λαών και της διεθνούς τάξης.