Διαστάσεις H κοινωνία των ατόμων

«Έχουμε μιλήσει πολύ για το τέλος του κομμουνισμού, αλλά ελάχιστα για το
τέλος του σοσιαλδημοκρατικού μοντέλου». Πιερ Ροζανβαγιόν

«Εκλογική δέσμευση: να χάσει ο Μπερλουσκόνι». «Επιτέλους, μια ανθρωπιστική αποστολή» (του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

Κάτι τρέχει με τους Γάλλους. Αυτός ο λαός δεν είναι ποτέ ευχαριστημένος.
Απόδειξη, ότι από το 1981 δεν έχει επανεκλέξει ούτε μία κυβέρνηση. Πριν από
λίγα χρόνια εκπαραθύρωσε τον Ζοσπέν και τώρα θέλει να κάνει το ίδιο με τον
Ραφαρέν. Αυτή η χώρα δεν έχει πάψει να παρακμάζει, λένε διάφοροι φιλόσοφοι.
Ανοησίες, απαντά ο Πιερ Ροζανβαγιόν. Μιλάμε για την παρακμή της Γαλλίας όταν
είμαστε ανίκανοι να καταλάβουμε τον σύγχρονο κόσμο. Αντί να αναλύσουμε τον
κόσμο που αλλάζει, καταγγέλλουμε τον κόσμο που βουλιάζει. Αντί για μια
κουλτούρα της μεταρρύθμισης, σ’ αυτήν τη χώρα εξακολουθεί να υπάρχει μια
ισχυρή κουλτούρα της Επανάστασης. Χρειαζόμαστε λοιπόν μια εικόνα παρακμής για
να ντύσουμε ακόμη και τις πιο μικρές μεταρρυθμίσεις μ’ έναν επαναστατικό
μανδύα.

Ας μην είμαστε όμως υπερβολικά αυστηροί: η κρίση του γαλλικού συστήματος είναι
η ίδια που μαστίζει όλες τις φιλελεύθερες δημοκρατίες του βιομηχανικού κόσμου.
Το ιστορικό πρόγραμμα της δημοκρατίας, λέει ο διευθυντής του παρισινού Κέντρου
Ρεϊμόν Αρόν στην Ελ Παΐς, συνίστατο σε μια οικονομική ρύθμιση που επέτρεπε στο
κράτος προνοίας να εξασφαλίζει τις δημόσιες υπηρεσίες. Σήμερα όμως ζούμε σε
μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία που δεν είναι πια οργανωμένη σε σταθερές
τάξεις. Από την κοινωνία των τάξεων έχουμε περάσει στην κοινωνία των ατόμων.
Πρέπει λοιπόν να εφεύρουμε ένα νέο κράτος προνοίας που θα υπερασπίζεται και θα
εξοπλίζει το άτομο, που θα του προσφέρει ευκαιρίες, που θα του εξασφαλίζει
στέγη και εκπαίδευση ώστε να μετέχει στη διαχείριση της κοινωνίας. Πρέπει να
βρούμε καινούργιους θεσμούς, να θέσουμε νέους στόχους, να φθάσουμε σε μια νέα
ασφάλεια.

Σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα, ο 56χρονος φιλόσοφος, ιστορικός και
κοινωνιολόγος δεν βλέπει να υπάρχει θέση για το σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο.
Κατά την άποψή του, τα θεμέλια αυτού του μοντέλου κατέρρευσαν την περίοδο 1980
– ’90. Πρώτον, επειδή το τέλος του κομμουνισμού έσβησε και τον ορίζοντα της
επανάστασης. Δεύτερον, επειδή μεταμορφώθηκε ο ίδιος ο καπιταλισμός. Αντίθετα
με αυτό που πολλοί πιστεύουν, δεν υπάρχει ένας φιλελεύθερος ιός που μόλυνε
τους εγκεφάλους των ανθρώπων και έσπειρε την ιδεολογική σύγχυση. Απλώς, άλλαξε
ο τρόπος παραγωγής. Και στο νέο μοντέλο παραγωγής αυτό που μετρά δεν είναι τα
συνδικάτα, αλλά οι ατομικές ικανότητες. H σοσιαλδημοκρατία μπορεί να
θριάμβευσε στο επίπεδο των ιδεών, αλλά έχασε την ταυτότητά της.

Όσο για την παγκοσμιοποίηση, δεν υπάρχει λόγος να τη φοβόμαστε. Έχουμε την
τάση να δημιουργούμε έναν εξωτερικό εχθρό για να μην αντιμετωπίζουμε τα
πραγματικά μας προβλήματα. Στην Ευρώπη, το κλείσιμο των αγορών, ο
προστατευτισμός, το κλείσιμο των συνόρων είναι ιστορικά συνδεδεμένα με την
άνοδο των ολοκληρωτισμών. Άλλωστε, την ώρα που εμείς παραπονούμαστε για την
παγκοσμιοποίηση, υπάρχουν φτωχές χώρες που παραπονούνται επειδή δεν υπάρχει
αρκετή από δαύτη…