Διαστάσεις Nα ζούμε «ως εάν»

Χανς Βαϊχίνγκερ (1852 – 1933): Γερμανός φιλόσοφος, που επηρεάστηκε από τον
Σοπενχάουερ. Θεωρείται ο πατέρας της φιλοσοφίας τού «Ως εάν», η οποία θεωρεί
ότι ο άνθρωπος δέχεται εύκολα τα ψέματα και τους μύθους προκειμένου να ζήσει
ειρηνικά σε έναν παράλογο κόσμο.

Περισσότερη δημοκρατία: το μόνο αποτελεσματικό όπλο απέναντι στους τρομοκράτες (σκίτσο του Πλαντύ, από τη «Μοντ»)

Το περασμένο Σάββατο, ο υπογράφων βρέθηκε σε έναν κύκλο ανθρώπων που θα τους
χαρακτηρίζαμε με δύο λέξεις «ενημερωμένους πολίτες». Κανείς δεν συμμεριζόταν
την ανησυχία ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν δυνάμει στόχο της αλ-Κάιντα.
Αυτά τα λένε οι Αμερικανοί για να πουλήσουν τα τελευταία συστήματα ασφαλείας,
είπε ένας. Εσείς οι δημοσιογράφοι τα φουσκώνετε για να πουλήσετε μερικά φύλλα
παραπάνω, είπε ένας άλλος. Ξέρω ανθρώπους από «μέσα» – βεβαίωσε ένας τρίτος –
και μου είπαν ότι δεν υπάρχει απολύτως κανένας κίνδυνος.

Είναι υγιής αυτή η στάση. Είναι πολύ υγιέστερο να ακολουθείς τη θεωρία του
Βαϊχίνγκερ, δηλαδή να ζεις ως εάν να μην υπήρχαν οι παρανοϊκοί
τρομοκράτες, παρά να σε διακατέχει κάτι παρόμοιο με αυτό που είχε πει το 1929
ένας άλλος Γερμανός φιλόσοφος, ο Καρλ Σμιτ: «Εμείς, στην Κεντρική Ευρώπη,
ζούμε κάτω από το μάτι των Ρώσων». Εμείς, σε όλο τον πλανήτη, ζούμε σήμερα
κάτω από το μάτι της αλ-Κάιντα, η οποία προσπαθεί να επηρεάσει τον τρόπο με
τον οποίο ψηφίζουμε, διαδηλώνουμε, διαβάζουμε εφημερίδα, συζητάμε. Και σε ένα
βαθμό το πετυχαίνει: οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα γίνουν σε κλίμα έντασης, οι
τρομοκράτες σίγουρα θα ήθελαν να κτυπήσουν υψηλούς αμερικανικούς ή βρετανικούς
στόχους (και όλους εκείνους που θα τύχει να βρίσκονται κοντά τους) για να
αποδείξουν ότι είναι «ζωντανοί», το αποκαλύπτουν διάφορες συνομιλίες μεταξύ
τους που υποκλέπτονται τον τελευταίο καιρό, το ομολογούν οι λιγοστοί φανατικοί
που συλλαμβάνονται.

Απέναντι σε αυτόν τον εκβιασμό του τρόμου, γράφει η Μπάρμπαρα Σπινέλλι στη
Στάμπα, ας συνεχίσουμε να σκεφτόμαστε και να συμπεριφερόμαστε ως
εάν να μην απειλούσε κανείς την ελευθερία μας. Ανάλογη είναι η θέση και
των Ισραηλινών που θέλουν την ειρήνη στη Μέση Ανατολή: απαιτούν τον τερματισμό
της κατοχής στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα ως εάν να μην υπήρχαν οι
Παλαιστίνιοι καμικάζι. H στάση αυτή δεν ισοδυναμεί με στρουθοκαμηλισμό. Το να
ζεις «ως εάν», σύμφωνα με τον Βαϊχίνγκερ, σημαίνει να θεωρείς αληθινές πολλές
υποθέσεις που δεν έχουν κατ’ ανάγκην επαληθευτεί. Να ζεις, για παράδειγμα,
ως εάν η ελευθερία, η δημοκρατία και το κοινωνικό συμβόλαιο να ήταν μια
διαρκής πραγματικότητα. Ή ως εάν να υπήρχαν ο Θεός και η αθανασία.
Απέναντι σ’ αυτούς που επιβουλεύονται την ελευθερία και τη δημοκρατία, η μόνη
δυνατή απάντηση είναι περισσότερη ελευθερία, περισσότερη δημοκρατία. Το μόνο
αποτελεσματικό όπλο είναι η διεθνής νομιμότητα και η κατηγορηματική απόρριψη
των βασανιστηρίων.