TPITH AΠOΨH Hλεκτρονική εκδίκηση

Πρόσφατα ψηφίστηκε νομοσχέδιο που αφορά στην απλούστευση της διοικητικής
λειτουργίας στις δημόσιες υπηρεσίες. Ήταν κάτι που έπρεπε να είχε γίνει από
καιρό και επιτέλους έγινε. Φαίνεται πως το ποτήρι με τις ταλαιπωρίες και τις
ταπεινώσεις που ο πολίτης ήταν υποχρεωμένος να πίνει κάθε τόσο ξεχείλισε και
το κράτος αναγκάστηκε να συγκροτηθεί. Ήδη λοιπόν βλέπουμε (και θα βλέπουμε στο
εξής όλο και συχνότερα) αντί για στοίβες με φακέλους πάνω στα γραφεία,
υπολογιστές και πίσω απ’ αυτούς τους χειριστές τους.

Είναι όμως μόνο χειριστές, όπως δηλώνουν; Εδώ ο καθένας που περνά το κατώφλι
μιας δημόσιας υπηρεσίας για υπόθεσή του δεν μπορεί παρά να στέκεται
επιφυλακτικός. Φυσικά ελπίζει ότι με τις νέες ηλεκτρονικές τεχνικές τα
δικαιολογητικά θα εκδίδονται γρηγορότερα, οι επικυρώσεις δεν θα περνούν από
δέκα φίλτρα αλλά από ένα ή δύο το πολύ. Τα ζητήματα προβλέπεται πως θα
τακτοποιούνται με τρόπο ορθολογικό και αποτελεσματικό. Ωστόσο, ο άνθρωπος με
την αίτηση στο χέρι δεν είναι εύκολο να κλείσει τα μάτια και να αφεθεί στη νέα
διαδικασία. Κι αυτό γιατί οι περισσότεροι απ’ αυτούς που κάθονται πίσω από
τους υπολογιστές είναι ακόμη οι ίδιοι που πριν σκάλιζαν έγγραφα συνοφρυωμένοι
ή βαριεστημένοι, δείχνοντας στον πολίτη πως η παρουσία του και μόνο αποτελεί
γι’ αυτούς απαράδεκτη επιβάρυνση.

Δεν θα ‘πρεπε να μας εκπλήττει ότι οι χλωμοί αυτοί αρχειοθέτες και ταξινομητές
θα θελήσουν να πάρουν την εκδίκησή τους. Με τις νέες ρυθμίσεις χάνουν ασφαλώς
ένα μέρος της μικροεξουσίας τους. Θα προσπαθήσουν λοιπόν να το ξαναπάρουν,
χρησιμοποιώντας το ίδιο μέσον με το οποίο τους αφαιρέθηκαν τα προνόμια: τον
υπολογιστή. Ορισμένοι το επιχειρούν ήδη. Αντί να κατευθύνουν το εργαλείο αυτό
προς τη διεκπεραίωση των υποθέσεων, του δίνουν τάχα τον προορισμό τού
«αυτόματου». Έτσι, απαλλάσσονται από το βάρος να επιλέξουν τα στοιχεία, να τα
σταθμίσουν, να δουν από κοντά το πρόβλημα.

Τέρμα η εκ του σύνεγγυς εξέταση, τώρα θα λύνονται όλα εξ αποστάσεως. Και αν
δεν λύνονται, δεν θα φταίει βέβαια ο χειριστής, αλλά το αμερόληπτο, πλην
ψυχρό, μηχάνημα. Τα παράπονά σας στον υπολογιστή. Έτσι θα απαντήσει στις
διαμαρτυρίες των πολιτών ο παλαιού τύπου ανευθυνοϋπεύθυνος επηρεάζοντας με τον
τρόπο του και τους νεώτερους συναδέλφους του.

Δεν είναι λίγα τα σημάδια που δείχνουν πως η παρενέργεια αυτή είναι υπαρκτή
και εξελίσσεται. Πολίτες που δεν έχουν ακόμη συνηθίσει να καταφεύγουν στα ΚΕΠ
βρίσκονται συχνά μπροστά σε αδιέξοδα που χαιρέκακα τους αναγγέλλουν μερικοί
υπάλληλοι. Οι τελευταίοι ζητούν στα γρήγορα κάποια στοιχεία και αποφεύγουν τις
διευκρινίσεις. Ούτε μια κουβέντα παραπάνω δεν επιτρέπεται να ειπωθεί. Προ
ημερών, σ’ αυτήν εδώ την εφημερίδα ο Στ. Φασουλής περιέγραψε ως παθών με
καίριο, σατιρικό τρόπο το πώς μια βλάβη τηλεφώνου καταγράφεται από τον ΟΤΕ σαν
«εισροή πληροφορίας». Κάποτε το πρόβλημα ήταν η καθυστέρηση. Σήμερα τείνει να
γίνει η τυφλή ταχύτητα. Προτού καλά καλά η συγκεκριμένη περίπτωση βλάβης
προσδιοριστεί, την έχουν κιόλας ρίξει στο δίκτυο. Εκεί τα πάντα συνδέονται ή
αποσυνδέονται. Πίσω από αυτό το αμείλικτο θαύμα βρίσκεται βέβαια ένα άτομο.

Και το θεατρικό ένστικτο του παθόντος σκηνοθέτη συλλαμβάνει το ότι από την
άλλη μεριά του σύρματος το άτομο αυτό, ο χειριστής, δοκιμάζει έναν ρόλο
καινούργιο και ταυτόχρονα παμπάλαιο. Του παραγωγού μυστηρίων.

Το φαινόμενο είναι γενικότερο. Σε κάθε επίπεδο εξουσίας επιβάλλεται στον
αδύναμο εξαρτώμενο να αναρωτηθεί: πόση δύναμη άραγε έχει αυτός που ανέλαβε την
περίπτωσή μου; Ιδού το μυστήριο. Μέχρι τώρα οι γραφειοκράτες δεν βιάζονταν να
το διαλύσουν. Την όποια δύναμή τους την είχαν για να συναλλάσσονται, να
εκβιάζουν ή να ευνοούν. Εκεί που περίμενε κανείς τυπικότητα, εμφανιζόταν η
ατυπία, η ανεξέλεγκτη ευχέρεια να βάζει τη σφραγίδα του σε οτιδήποτε όχι ο
αρμόδιος, ο εντεταλμένος, αλλά κάποιος που λέγεται: «Εγώ ο ίδιος».

Δεν είμαι τόσο αναίσθητος όσο νομίζετε. Ψάξτε να βρείτε και την καλή μου
πλευρά, γίνετε συμπαθητικοί για να τα βρούμε – αυτό διεμήνυε κάποτε ο
γραφειοκράτης. Την περίεργη αυτή πρόταση συνεργασίας την αποκλείει ο
ελεγχόμενος αυτοματισμός. Και είναι θετικό αυτό, είναι ανακουφιστικό να
προχωρούν ορισμένα πράγματα από μόνα τους, χωρίς να μεσολαβεί καθόλου η καλή ή
κακή μας καρδιά. Καιρός είναι να προχωρήσει η Ελλάδα πέρα από τα μικρά δράματα
και τα επεισόδια με τα οποία είχε συνηθίσει να διασκεδάζει αγανακτώντας.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών