Aνάπτυξη φιλική προς το περιβάλλον

«Οι ανεπτυγμένες χώρες πρέπει να κάνουν την παραγωγή και την κατανάλωση πιο φιλική προς το περιβάλλον», τονίζει ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, James Wolfensohn

Όταν οι ηγέτες όλου του κόσμου συναντήθηκαν πριν από τέσσερα χρόνια,
συμφώνησαν σε μια σειρά από δράσεις, με στόχο να μειωθεί στο μισό – έως το
2015 – η παγκόσμια φτώχεια. Έθεσαν, ακόμη, στόχους για το περιβάλλον, επειδή
κατάλαβαν τη σπουδαιότητά του για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, τη βελτίωση των
συνθηκών ζωής και τη σταθερότητα του πλανήτη. Το πρόβλημα είναι ότι σήμερα,
μόλις δέκα χρόνια πριν εκπνεύσει η προθεσμία που έχει τεθεί, η πρόοδος όσον
αφορά την προστασία του περιβάλλοντος είναι ανησυχητικά μικρή. Μπορούν να
γίνουν πολύ περισσότερα.

H κατάργηση των ουσιών που βλάπτουν το όζον, με το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ,
αποτελεί δείγμα τού τι μπορεί να γίνει όταν η παγκόσμια κοινότητα
συνεργάζεται. Χάρη στο Πρωτόκολλο, εκτιμάται ότι θα αποφευχθούν μέχρι 20 εκατ.
περιπτώσεις καρκίνου του δέρματος και 130 εκατ. καταρράκτες στα μάτια.

Ο κόσμος κινδυνεύει

Τέτοιες επιτυχίες πρέπει να μας ενθαρρύνουν. Τώρα, όμως, χρειάζεται να
δράσουμε. Ο κόσμος μας δεν πάσχει μόνο από έλλειψη ισορροπίας, αλλά
κινδυνεύει. Οι αποψιλώσεις αυξάνονται, καθώς μόλις την τελευταία δεκαετία
χάθηκαν περίπου 100 εκατ. εκτάρια δασών – κυρίως επειδή εκατομμύρια φτωχοί
αγρότες στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική αναγκάζονται να κόψουν δέντρα,
αφού δεν έχουν άλλη πρόσβαση σε γη ή άλλες πηγές ενέργειας. Την ίδια στιγμή,
οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αυξάνονται. Στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης
είναι να μειώσει κατά 8%, έως το 2010, τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου. Όμως,
με τις σημερινές πολιτικές θα επιτευχθεί μείωση μόνο 0,5%. Επιπλέον, το 12%
των πουλιών, το 24% των θηλαστικών και το 30% των ψαριών, είτε είναι ευάλωτα,
είτε αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο να εξαφανιστούν.

H περιβαλλοντική πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη σε αναπτυσσόμενες χώρες, στις
οποίες ζουν πέντε από τα έξι δισ. των κατοίκων του πλανήτη. Στις χώρες αυτές
το περιβάλλον συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη – και τη φτώχεια. Πάνω από ένα
δισεκατομμύριο άνθρωποι σε αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό
νερό και πάνω από δύο δισ. δεν έχουν αποχέτευση. Πέντε έως έξι εκατομμύρια
άνθρωποι, κυρίως παιδιά, πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασθένειες που μεταδίδονται
με το νερό και από μόλυνση του περιβάλλοντος.

Τι πρέπει να γίνει

Όπως εξελίσσεται η κατάσταση, οι στόχοι για την προστασία του περιβάλλοντος
δεν πρόκειται να επιτευχθούν. Τι χρειάζεται να γίνει; Για αρχή θα πρέπει να
αναγνωρίσουμε τη θεμελιώδη ανισορροπία που δημιουργείται στο περιβάλλον. Οι
πλουσιότερες χώρες κάνουν τη μεγαλύτερη ζημιά στο περιβάλλον. Έχουν μόνο το
15% του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά προκαλούν το 50% των εκπομπών διοξειδίου
του άνθρακα παγκοσμίως, με όλες τις συνέπειες στην αλλαγή του κλίματος. Όμως,
οι φτωχότερες χώρες πληρώνουν το μεγαλύτερο κόστος. Χάνουν έως 8% του ΑΕΠ τους
κάθε χρόνο λόγω της υποβάθμισης του περιβάλλοντος και υφίστανται τις
καταστροφικές συνέπειες στην υγεία και την ευημερία.

Το γεγονός ότι οι πλουσιότερες χώρες έχουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης στην
περιβαλλοντική καταστροφή, σημαίνει ότι θα πρέπει να αναλάβουν και τις
πρωτοβουλίες για να διορθωθεί το πρόβλημα. Πρέπει να αλλάξουν τον τρόπο με τον
οποίο παράγουν και καταναλώνουν ενέργεια, μειώνοντας τις επιχορηγήσεις,
θεσπίζοντας σωστή πολιτική τιμών και φορολογώντας προϊόντα που βλάπτουν το
περιβάλλον. Πρέπει, επίσης, να παρέχουν περισσότερους πόρους σε αναπτυσσόμενες
χώρες για την προστασία του περιβάλλοντος.

Ανάμεσα στο 1990 και το 2000 οι πόροι για την προστασία του περιβάλλοντος
μειώθηκαν και έφτασαν, κατά μέσον όρο, μόλις τα 2 δισ. δολάρια ετησίως. Το
ποσό αυτό είναι πολύ μικρότερο από αυτό που η διεθνής κοινότητα είχε εκτιμήσει
ότι χρειαζόταν, πρώτα στη Σύνοδο του Ρίο το 1992 και στη Σύνοδο του
Γιοχάνεσμπουργκ έπειτα από δέκα χρόνια. Για να γίνει μία σύγκριση, αναφέρεται
ότι σε όλο τον κόσμο ξοδεύονται κάθε χρόνο 900 δισ. δολάρια σε στρατιωτικές
δαπάνες.

Δράση σε τρεις τομείς

Για να αποτρέψουμε την καταστροφή του περιβάλλοντος, πρέπει να δράσουμε και
μπορούμε να επιταχύνουμε τις διαδικασίες σε τρεις τομείς:

Οι ανεπτυγμένες χώρες πρέπει να δώσουν το παράδειγμα, κάνοντας την παραγωγή
και την κατανάλωση πιο φιλική προς το περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο
περιλαμβάνεται και η αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να βελτιώσουν τις πολιτικές τους σχετικά με τη
διαχείριση κρίσιμων πόρων, όπως είναι το νερό, η ενέργεια και οι μεταφορές,
αλλά και η διαχείριση της τιμολόγησης. Αυτό θα συνέβαλλε στη μείωση της
κατανάλωσης σπάνιων φυσικών πόρων. Οι περιβαλλοντικές πολιτικές πρέπει να
ενσωματωθούν πλήρως στις κυβερνητικές πολιτικές.

H διεθνής κοινότητα πρέπει να δεσμευτεί για την ανάπτυξη ανανεώσιμων μορφών
ενέργειας και άλλων φιλικών προς το περιβάλλον μορφών ενέργειας. Διαφορετικά,
το 2030 οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα θα είναι 70% υψηλότερες από ό,τι
είναι σήμερα.

Θα είναι πολύ αργά

Ο πληθυσμός της Γης θα αυξηθεί κατά δύο δισεκατομμύρια μέσα στα επόμενα 25
χρόνια – περισσότερο στις πιο φτωχές χώρες – με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν
τεράστιες απαιτήσεις για ενέργεια και οικονομική ανάπτυξη. Αν η ανάπτυξη αυτή
δεν επιτευχθεί με τρόπο φιλικό προς το περιβάλλον, οι επιπτώσεις της στη
φτώχεια και στην ποιότητα ζωής θα είναι καταστροφικές. Θα είναι πολύ αργά, αν
σε 25 χρόνια από σήμερα αναγκαστούμε να κάνουμε τις σωστές επιλογές. Για το
καλό των παιδιών μας και των παιδιών των παιδιών μας, πρέπει να δράσουμε τώρα.

© Project Syndicate, Μάιος 2004

Ο James D. Wolfensohn είναι πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ