Σταθμοί πορείας, με αφετηρία το 1960

Στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Χαλκίδα, εγκαινίασε έναν νέο εκθεσιακό χώρο μουσειακών προδιαγραφών ο Δ. Μυταράς, με έργα που εκπροσωπούν τριάντα χρόνια μιας κορυφαίας δημιουργικής πορείας

H εκθεσιακή σύμπτωση είναι μεγάλη και δημιουργεί αίσθηση ότι αντιπροσωπεύει
μια ολόκληρη γενιά. Στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Χαλκίδα, εγκαινίασε έναν
νέο εκθεσιακό χώρο μουσειακών προδιαγραφών ο Δ. Μυταράς με αναδρομική. Στο
Μουσείο Μπενάκη (και σε ένα ακόμη νέο βιβλίο) ο A. Φασιανός δείχνει μια
ανθολογία των μοτίβων του («Άθλος, Μύθος, Έρως»). Στη νέα και δραστήρια
γκαλερί «FineArts Καπόπουλος» παρουσιάζεται ο Χρ. Καράς. Στον «Μήλο» ο I.
Μολφέσης με σχέδια. Κοινός παράγοντας; Όχι μόνο αυτό που φαίνεται πάνω στους
πίνακες, αλλά η εσωτερική δυναμική τους, το δρομολόγιο του κάθε καλλιτέχνη,
και βαθύτερα: η «φουρνιά» όπου ανήκει καθένας, η εξέλιξη από τη χρονική
αφετηρία έως τις ημέρες μας, το «κύμα της εποχής» που καβαλάει καθένας.

Αναφερόμαστε στη δεκαετία του 1960, σ’ αυτήν που μέχρις εξαντλήσεως
ακούμε κυρίως από τη σχολή του Παρισιού (K. Τσόκλης, B. Κανιάρης, N.
Κεσσανλής, κ.ά.) να αυτοπροτείνεται ως αφετηρία της ελληνικής μοντέρνας
τέχνης, υπονοώντας βέβαια όχι το σύνολο (Παρθένης, Μπουζιάνης, Γκίκας,
Σπυρόπουλος, κ.ά. μένουν απ’ έξω), αλλά το κομμάτι που οι ίδιοι ενδιαφέρονται
να αναδείξουν ως πρωταγωνιστικό. Στην πραγματικότητα η κορυφαία αυτή δεκαετία
όχι απλώς δεν ανήκει σε μια καλλιτεχνική ομάδα, αλλά ούτε καν σε μια χώρα
αποκλειστικά ή σε ένα είδος δραστηριότητας. Είναι τα χρόνια που ο άνθρωπος
πήγε στο φεγγάρι, που η οικονομική ανόρθωση των Δυτικοευρωπαίων άρχισε να
αποδίδει, ο κοσμάκης βρέθηκε με ψυγείο στο σπίτι και τρανζίστορ στο χέρι και
οι (παραχαϊδεμένοι) φοιτητές «μπέιμπι μπούμερς» αποφάσισαν να παρατείνουν την
παιδική αθωότητα, με το κίνημα των χίπις και τον γαλλικό Μάη.

Ο Καράς πρωταγωνίστησε στην αφαίρεση τότε, με εξαιρετικά έργα που
έγιναν στο Παρίσι. Δεν απαιτούσε – προς τιμήν του – όπως οι άλλοι να υποκλιθεί
η Ελλάδα στη νέα τέχνη, που δήθεν θα επανεκκινούσε την Ιστορία από το μηδέν,
αλλά ήταν αυτός που ξεκίνησε τη γέφυρα στον νεοϊδρυμένο τότε «Δεσμό»,
ετοιμάζοντας την επιστροφή όλων στην κοινή μας μοίρα. Από τότε ο ζωγράφος
πέρασε σε μια περίοδο ρεαλιστική-αινιγματική, μετά σε υπερρεαλισμό με
παράδοξες χοάνες και σύμβολα βίας, για να καταλήξει σε σύνθεση μοτίβων της
καθημερινότητας και χρώματα γραφίστικα, εξέλιξη που συνδυάζει την εναρκτήρια
καλλιτεχνική ελευθερία τού 1960 με τα βιώματα στη χώρα όπου ζει.

Ο Μολφέσης έμεινε διά βίου πιστός στις έρευνες γεωμετρικής τέχνης και
εφαρμοσμένης γλυπτικής, στο ιδεολόγημα ότι η εκλογικευμένη γενίκευση μιας
φόρμας βοηθά στην υπέρβαση των επιμέρους πολιτισμικών παραδόσεων που μας
απομακρύνουν. Όμως τώρα αντικρύζουμε ενδιαφέρουσες κρυμμένες πτυχές,
σχεδιάσματα μικρών διαστάσεων, ελεύθερα και άτυπα, από τότε και από τα
πρόσφατα δύο χρόνια.

Ο Φασιανός βρίσκεται στο απέναντι άκρο. Είχε ξεκινήσει με εξπρεσιονισμό
στο Παρίσι, οι φιγούρες του μόλις και είχαν περίγραμμα αναγνώρισης. Όμως
νίκησαν την αφαιρετική ασάφεια, δέχθηκαν τη γραμμικότητα των αρχαιοελληνικών
αγγείων και του Καραγκιόζη, ανέδειξαν τη θεματογραφική τους δύναμη – λαϊκός
κόσμος της γειτονιάς – και τώρα επαναλαμβάνονται για πολλοστή φορά με νέα
εκθεσιακή ονομασία. H εθνική εικονογραφική παράδοση σε έξαρση, ένα μήνυμα
λαϊκής τέχνης όχι από το 1960, αλλά από βαθύτερα, που στην πρόσφατη δεκαετία
έγινε και το επίσημο λογότυπο της κοινωνίας μας.

Ο Μυταράς έμεινε λίγο στο Παρίσι, στο εξωτερικό πήγε αργότερα για λίγες
τιμητικές εκθέσεις. Είναι ο ζωγράφος με την υψηλότερη σχεδιαστική ικανότητα
στη νεώτερη Ελλάδα, θείο χέρι, που αρπάζει μια φιγούρα και την μετατρέπει σε
ανεμοστρόβιλο γραμμών και χρωματικών διαφανειών. Ασχολήθηκε κυρίως με πρόσωπα
(πορτρέτα, γυναίκες στον καθρέφτη, κ.ά.), και ανέδειξε τη σημασία του δικού
του φυσικού ταλέντου ως καθοριστικού παράγοντα στην ερμηνεία της μορφής. H
θεματογραφία είναι η πρόφαση για να καταθέτει συνεχώς την αφοσίωσή του στην
αρχέγονη ιδιότητα του ζωγράφου.

Όχι, δεν υπάρχουν κοινοί παράγοντες στους τέσσερις κορυφαίους εκθέτες.
Μάλλον την ανεξαρτησία καθενός από τους ορίζοντες των καιρών δηλώνουν. Αλλά
γι’ αυτό ακριβώς ψάχναμε απάντηση. H δεκαετία του 1960 είναι ένας μύθος που
ζητά αποκαθήλωση.

INFO

Δημήτρης Μυταράς, Αναδρομική έργων από το 1973, «Κόκκινο Σπίτι»,
Χαλκίδα, τηλ.: 22210-807.99, μέχρι 22 Ιουλίου

Χρίστος Καράς, «FineArts Καπόπουλος», Λ. Ποσειδώνος 62, Άλιμος, τηλ.:
210-9835.303, μέχρι 12 Ιουνίου

Ιάσων Μολφέσης, «Το Μήλο», Αμύντα 11, Παγκράτι, τηλ.: 210-7254.897
(μόλις έληξε)

Αλέκος Φασιανός, Μουσείο Μπενάκη, τηλ.: 210-3671.000, μέχρι 27 Ιουνίου
και ομότιτλη έκδοση Καστανιώτη.