TPITH AΠOΨH Θρησκεία on-line

Εάν υπάρχει μία τάση στην αγορά των MME, στην οποία όλες οι ανά τον κόσμο
έρευνες κοινού συμφωνούν, αυτή είναι η σταδιακή μετατόπιση ενδιαφέροντος των
πολιτών από τη γενική ειδησεογραφία στην ειδική – δηλαδή προς περιεχόμενο που
αφορά μόνον ένα (συχνά όχι μεγάλο) μέρος της αγοράς. Ιστορικά, τα ειδικά
ενδιαφέροντα καλύπτονταν από τα περιοδικά, με πληθώρα τίτλων για κάθε λογής
χόμπι. Αργότερα, κυρίως στις ΗΠΑ, βρήκαν διέξοδο και στη συνδρομητική
τηλεόραση, ωστόσο το Μέσο που ταιριάζει κάλλιστα σε αυτές τις αγορές είναι το
Ίντερνετ αφού υπερβαίνει τα όρια του χωροχρόνου και επιτρέπει την άμεση
επικοινωνία μεταξύ χρηστών.

Τα τελευταία δέκα χρόνια μπορεί να παρατηρήσει κανείς πολλά τέτοια
παραδείγματα, ξεκινώντας από την οικονομική και αθλητική ενημέρωση, περνώντας
σε μυριάδες χόμπι και καταλήγοντας στην πορνογραφία. Μάλιστα, δεδομένων των
στοιχείων επισκεψιμότητας και οικονομικών αποτελεσμάτων των πορνογράφων, η
κατεστημένη σοφία έλεγε πως ο βαθμός της επιτυχίας ήταν συνάρτηση της έντασης
της επιθυμίας (για το χόμπι). Γι’ αυτό και ίσως δεν θα έπρεπε να εκπλήσσει το
άλλο ειδικό ενδιαφέρον που αναδεικνύεται δυναμικά το τελευταίο διάστημα στο
Ίντερνετ: η θρησκεία.

Τα νούμερα μπορεί να αφορούν μόνο την Αμερική αλλά είναι εντυπωσιακά: σύμφωνα
με νέα έρευνα της εταιρείας ερευνών Pew Internet & American Life Project,
το 64% των χρηστών Ίντερνετ στις ΗΠΑ (δηλαδή 82 εκατομμύρια άνθρωποι)
χρησιμοποιούν το Μέσο για θρησκευτικούς λόγους ή λόγους που σχετίζονται με τη
θρησκεία. Για παράδειγμα, το 38% έχει στείλει ή λάβει μήνυμα ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου με θρησκευτικό περιεχόμενο και το 32% έχει διαβάσει σελίδες με
αντίστοιχη ύλη. Το προφίλ των on-line πιστών τείνει να είναι μεσήλικες λευκές
γυναίκες, με τουλάχιστον κάποια μόρφωση (οι περισσότερες έχουν πάει
Πανεπιστήμιο) και οικονομική άνεση. Με δεδομένη τέτοια ισχυρή ζήτηση, είναι
φυσιολογικό να έχουν προκύψει και σχετικές εκδοτικές προσπάθειες με στόχο τη
θρησκευτική έκφραση των χρηστών (και την κερδοφορία από την πίστη τους).
Πιθανόν η γνωστότερη είναι το Beliefnet. com, του οποίου ο διευθυντής Στιβ
Γουόλντμαν, ο οποίος δηλώνει πως «οι πελάτες μας εκτιμούν την ταχύτητα,
αμεσότητα και ανωνυμία του Ίντερνετ», ενώ οι διαφημιστικοί πελάτες
περιλαμβάνουν κυρίως εταιρείες καλλυντικών και δίαιτας. Το Beliefnet. com έχει
έσοδα μόνον από διαφημίσεις (η πρόσβαση στους χρήστες είναι δωρεάν), αλλά
είναι κερδοφόρο εδώ και ενάμιση χρόνο, κάτι που ορισμένοι θα χαρακτήριζαν και
ως θαύμα.

Θα μπορούσε μία τέτοια υπηρεσία να ανθήσει στην Ελλάδα; Υπάρχουν δυσκολίες
μεταφοράς του μοντέλου και αυτές δεν βρίσκονται τόσο στη χαμηλότερη διασπορά
του Διαδικτύου (στις ΗΠΑ, οι τρεις στους τέσσερις πολίτες είναι on-line, στην
Ελλάδα το αντίστοιχο νούμερο είναι ένας στους τέσσερις) όσο στο προφίλ των πιο
ενθέρμως θρησκευομένων. Απλά, τείνουν να υπερεκπροσωπούνται οι μεσήλικες, η
επαρχία, η κατώτερη/μέση μόρφωση και τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα –
υποσύνολα όπου η χρήση του Ίντερνετ είναι σε απογοητευτικά χαμηλά επίπεδα.
Επιπλέον, έχει κανείς την εντύπωση πως ο κλήρος μας πιθανόν είναι πιο
«τεχνοφοβικός» – ή τουλάχιστον δεν προωθεί με ζήλο την ηλεκτρονική
επικοινωνία.

Και είναι κρίμα: εάν υποθέσουμε πως στο Διαδίκτυο μπορεί να κάνει κανείς κάτι
που έκανε δυσκολότερα στον «αναλογικό» κόσμο (π.χ. αναζήτηση πληροφοριών,
αγορές), τότε θα μπορούσε να είναι ένα εργαλείο προσέλκυσης νέων πιστών (ή
άλλων που έχουν παραστρατήσει), οι οποίοι δεν έχουν τον χρόνο να ασχοληθούν,
να ψάξουν ή να πάνε στη λειτουργία. Τα ζητήματα προς επικοινωνία και ευρύτερη
διαφώτιση δεν είναι λίγα, από το θέμα των ταυτοτήτων στην πολιτική απέναντι
στις μειονότητες, όπου ο κλήρος, πολλοί λένε, πρέπει οπωσδήποτε να έχει θέση.
Στη δε χρονική συγκυρία που βρίσκεται η Ορθόδοξος Εκκλησία μας και δεδομένων
των δυνατοτήτων του Ίντερνετ, ο κυβερνοχώρος μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί η
πολυτιμότερη «νέα χώρα»…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα MME.