H γοητεία της πλοκής

Ο Κωνσταντίνος Καζάκος με τον Τζώνη Θεοδωρίδη στην «Ποντικοπαγίδα» που παίζεται στο θέατρο «Περοκέ»

Γιατί τα δημοφιλέστερα θεατρικά κείμενα είναι όσα περιέχουν μυστήριο; Διότι ο
μέσος άνθρωπος με την επαρκή ευφυΐα και την τρέχουσα αντιληπτικότητα κρατά
πολλά από τα στοιχεία που παραπέμπουν στη νηπιακή αφέλεια. Κι όταν αναφέρομαι
στην αφέλεια, χρησιμοποιώ τον όρο με την πρώτη του σημασία που έχει να κάνει
με την αφαίρεση, την αμεριμνησία και τη δεκτικότητα άνευ όρων. Τα παιδιά
αφήνονται να παρασυρθούν από την πλοκή και γοητεύονται από την ανατρεπτική
λογική, τα άλματα και το παράλογο χωρίς να επιστρατεύουν τον ορθό λόγο, που
ακόμη στην ηλικία τους υπνώττει. Τα δημοφιλή αφηγήματα, τα σίριαλ μεγάλης
θεαματικότητας, όπως τα παραμύθια, από τη μια έχουν μια τρομερή πολυπλοκότητα
σχέσεων και από την άλλη τίποτε δεν υπακούει στην κοινή λογική. Τα δικαστικά
και τα αστυνομικά έργα αντίθετα γοητεύουν το παιδί μέσα μας γιατί αποθεώνουν
τη λογική η οποία σαν το μαγικό ραβδάκι των μαγισσών αποκαλύπτει, ανατρέπει,
διαφωτίζει, αποσαφηνίζει, διαλύει και εξηγεί τα άλματα, τα απροσδόκητα, τα
ανεξήγητα, τα μυστήρια και απλοποιεί αναλύοντας τα πολύπλοκα. Μια από τις
μεγάλες μαστόρισσες του αστυνομικού αφηγήματος και θεατρογραφήματος υπήρξε η
Άγκαθα Κρίστι. Χωρίς να έχει τη γεωμετρική λογική του συγγραφέα του Σέρλοκ
Χολμς ή τη σοφιστεμένη κυνικότητα του Σιμενόν, χωρίς να διαθέτει τη
διεισδυτική ματιά στα ανθρώπινα του Τσάντλερ υπηρέτησε το αστυνομικό
λογοτεχνικό είδος σαν παραμυθού γιαγιά. Τα θεατρικά της έργα δεν έχουν
χαρακτήρες, όπως δεν έχουν τα παραμύθια. Έχουν τύπους κυρίως αντλημένους από
όλη την ταξική διαστρωμάτωση της αγγλικής κοινωνίας. Τα κείμενά της έχουν ένα
πηγαίο χιούμορ, συχνά αφελές, χωρίς ίχνος ερωτικών υπαινιγμών. Τα πρόσωπά της
δίκην ενός πλαγκτόν κολυμπούν μέσα στη σούπα μιας βικτωριανής ηθικής και του
γνωστού αγγλικού καθωσπρεπισμού. Τα αίτια που ωθούν έναν άνθρωπο των έργων της
Κρίστι συγκροτούν ένα πλέγμα παράδοξων συμπεριφορών που προκαλούν πάντα στον
μέσο Άγγλο παρατηρητή μια έκπληξη για το πού μπορούν να φθάσουν οι ανθρώπινες
αδυναμίες!

Σπάνια στα έργα της θα συναντήσεις αναλύσεις που να βασίζονται στην
κοινωνική αδικία. Πάντα οι εγκληματίες ήρωές της πράττουν διότι έχουν κάτι
διεστραμμένο στη φύση τους. Γι’ αυτό ενεργούν πάντα συστηματικά μεν αλλά εν
θερμώ. Είναι άνθρωποι κατά παρέκκλιση των φυσιολογικών κωδίκων συμπεριφοράς,
έστω κι αν ωθήθηκαν στο έγκλημα από προσβολή ακόμη και των εργασιακών τους
σχέσεων. Στα έργα της Κρίστι κυριαρχεί η ιδεοληψία και απουσιάζει η ιδεολογία.
Στο θέατρο «Περοκέ» αυτή την εποχή παίζεται το διάσημο και πολυπαιγμένο έργο
της «H ποντικοπαγίδα». Ομολογώ πως για μένα τουλάχιστον δεν είναι ούτε το
καλύτερο ούτε δικαιολογεί την πεντηκονταετή συνεχή παρουσία του στην αγγλική
σκηνή.

Για έναν σχολαστικό του είδους το έργο έχει πολλά λογικά κενά. Άνθρωποι
πράττουν έτσι όπως πράττουν χωρίς να υπάρχει κανένας ευλογοφανής λόγος να
πράττουν έτσι. Άνθρωποι βρίσκονται σε ένα περιβάλλον που δικαιολογείται η
παρουσία τους για λόγους που έπονται της απόφασής τους να βρίσκονται εκεί.
Αλλά και η όλη οργάνωση του μύθου δεν εξηγεί ούτε τους λόγους ούτε τα κίνητρα
ούτε τον τόπο συνάντησης που επιλέγεται για να λυθεί το μυστήριο.

Κι όμως η Κρίστι κατορθώνει με τον καταιγισμό των ανατροπών, με τις
συνεχείς μετατοπίσεις του ενδιαφέροντος σε πρόσωπα που «λογικά» φαίνονται
ύποπτα, να κρατάει το ενδιαφέρον αδιάπτωτο. Γιατί; Γιατί ο άνθρωπος, ακόμη και
ο υποψιασμένος, κρύβει μέσα του το παιδί που διψάει για πλοκή, για μυστήριο
και για αινίγματα. Για το παιδί που μυθοποιεί ακόμη και το οικείο, που
φορτίζει με τη φαντασία του το καθημερινό με απροσδόκητες ικανότητες και
ιδιότητες.

Ύφος αγγλικής πανσιόν

Στο θέατρο «Περοκέ» η «Ποντικοπαγίδα» παίζεται μέσα σ’ ένα σκηνικό που
διασώζει το ύφος των διάσημων και μη εξαιρετέων αγγλικών πανσιόν. Ένα ορισμένο
γούστο δίπλα στην αριστοκρατική μούχλα και την οικειότητα μιας πολύχρονης
χρήσης. H Λαμπρινή Καρδαρά εκτός από το σκηνικό σχεδίασε και θεατρικώς και
κατά την εποχική μόδα κοστούμια με γούστο. H μετάφραση είναι του A. Γαλέου,
στρωτή, κρατώντας τις ταξικές γλωσσικές διαφοροποιήσεις των προσώπων.

H μουσική που έγραψε ο Γιάννης Μαυρίδης είχε ύφος και μετέφερε την
αινιγματώδη ατμόσφαιρα του έργου.

Ο Γιώργος Σίσκος σκηνοθέτησε το έργο με γνώση για τις παγίδες του είδους.
Διέβλεψε τα δύο συστατικά που αναμειγνύει η Κρίστι: Τον καταιγιστικό ρυθμό
μέσω των ανατροπών αλλά και την αγγλική ηθογραφική ατμόσφαιρα. H Κρίστι
παραθέτει μια πινακοθήκη τύπων με καθαρά αγγλικές συμπεριφορές. Βεβαίως το
αγγλικό φλέγμα δεν παίζεται εύκολα από Έλληνες μεσογειακούς ηθοποιούς.
Φαντάζεστε π.χ. Άγγλους ηθοποιούς να παίζουν Διαλεγμένο;

Παρόλα αυτά ο Σίσκος κράτησε το μέτρο και πήρε από τους συνεργάτες του ό,τι
καλύτερο μπορούσαν να δώσουν. H Αλίκη Ζαχαροπούλου έχει σκηνική παρουσία,
ωραία τοποθέτηση φωνής, μετρημένη κίνηση. Ο Βερλέκης, παρόλη την τηλεοπτική
του τεχνική (κάτι το ευσύνοπτο στην έκθεση των συναισθημάτων), μπόρεσε να
παρουσιάσει εντέλει ένα ρόλο με συνέπεια στην ανάπτυξη.

Ο Κωνσταντίνος Καζάκος έδειξε πως έχει προχωρήσει και στην έκθεση του
χαρακτήρα-τύπου και στις τεχνικές, ιδιαίτερα του συναισθηματικού θερμομέτρου.
Έπαιξε τον πιο εκτεθειμένο στην πλοκή, στις υποψίες αλλά και πλέον
αλλοπρόσαλλο στη συμπεριφορά ρόλο με άνεση λόγου και κίνησης. H Πέπη
Μεταλείδου στον κατ’ εξοχήν καρατερίστικο και αγγλοπρεπή ρόλο της στρυφνής
γηραιάς κυρίας, πληβείας όμως καταγωγής που καμώνεται την αριστοκράτισσα,
ισορρόπησε χωρίς να γλιστρήσει σε υπερβολές.

Ο Σίσκος, ως Ιταλός μαϊντανός μέσα στο αγγλικό σνομπίστικο στυλ, βρήκε
μετρημένες, χωρίς να γίνουν γραφικές, νότες. H Φραντζέσκα Δημητριάδου, στέρεα
ηθοποιός, έβγαλε με φυσικότητα μια κούραση, μια κρυμμένη κατάθλιψη που ζητεί ο
ρόλος. Ο Αντώνης Τρικαμηνάς μετέφερε στη σκηνή μια παλιά, θα ‘λεγα χωρίς
παρεξήγηση, σαν πατίνα επαρχιακού περιοδεύοντος θιάσου υποκριτική, που εμένα,
που μ’ αυτούς τους θιάσους έμαθα θέατρο, με γοητεύει. Τέλος, ο Τζώνης
Θεοδωρίδης στον πιο απροσδόκητο ρόλο του έργου είχε προσωπικό ρυθμό και μια
απαραίτητη πυρετική κινητικότητα.

Παγίδες και εμπόδια

Τα αστυνομικά έργα είναι από τη φύση τους τέκνα του ρεαλισμού, αλλά ενός
ρεαλισμού επιπολής, επιφανειακό, διότι πίσω από την οικεία συμπεριφορά, πίσω
από το γνωστό, το αναγνωρίσιμο, κρύβεται το παράδοξο. Εξάλλου λόγω της εκ των
πραγμάτων κατασκευασμένης πλοκής, αφού τα πάντα έχουν όπως στα σκακιστικά
προβλήματα ηθελημένες παγίδες και εμπόδια που παραπλανούν, τα έργα αυτά
χρειάζονται μια υποκριτική διπρόσωπη, ρεαλιστική μεν, αλλά με ρωγμές, ώστε και
να παροξύνεται η καχυποψία του κοινού αλλά και να δικαιολογεί εκ των υστέρων
τα κίνητρα και τις συμπεριφορές των προσώπων.

INFO

«Η ποντικοπαγίδα». Στο θέατρο «Περοκέ» (Οδυσσέως 2, πλατεία Καραϊσκάκη τηλ.
210 5240040)