ΓNΩMH Ο Tσόμσκι δεν λέει την αλήθεια

Μιλώντας προ ημερών σε μεγάλα ακροατήρια στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη ο
γνωστός Αμερικανός αμφισβητίας διανοητής Νόαμ Τσόμσκι εξαπέλυσε τους
συνηθισμένους του μύδρους εναντίον του οικονομικού συστήματος της χώρας του
αλλά και κατά του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού.

Ο Νόαμ Τσόμσκι γίνεται δεκτός με χειροκροτήματα στη Φιλοσοφική

Αν και στην Ελλάδα συνηθίζεται να γίνεται με ελάχιστο σκεπτικισμό αποδεκτό
καθετί που στρέφεται κατά των ΗΠΑ, της Δύσης και της ελεύθερης οικονομίας της
αγοράς, θεωρώ πως αξίζει, έστω και για λόγους απλά λογικής συνέπειας, να
ακουστεί και η αντίθετη φωνή. Όχι βέβαια πάνω στη βάση της υποστήριξης του
αμερικανικού οικονομικού συστήματος. Αλλά για να αποδοθεί δικαιοσύνη σε όλες
εκείνες τις προσπάθειες επιβολής της ελευθερίας πάνω στις ανθρώπινες
οικονομικές συναλλαγές. Και που τελικά, παρά τη συγχορδία των απανταχού
συκοφαντών, φέρνουν αποτέλεσμα και προκαλούν ευημερία. Για την εσωτερική
αμερικανική πραγματικότητα ο Τσόμσκι επιμένει πως οι πολιτικές ενίσχυσης της
καπιταλιστικής οικονομίας, μέσω κυρίως της μείωσης των φορολογικών
συντελεστών, οδηγεί στην εξαθλίωση των φτωχών και στον υπερβολικό πλουτισμό
των ισχυρών. Αυτό που κατά βάση υποστηρίζει είναι πως μέσω της μείωσης της
φορολογίας οι πλούσιοι πληρώνουν λιγότερους φόρους, οι φτωχοί επιβαρύνονται
πολύ περισσότερο από πριν και συνακόλουθα χειροτερεύουν οι υπηρεσίες
κοινωνικής προστασίας που τους παρέχει το κράτος.

Τα στοιχεία. Τα πράγματα δεν είναι όμως έτσι. Πριν από το ξεκίνημα της
μείωσης των φορολογικών συντελεστών στις ΗΠΑ, το 1984 δηλαδή επί Ρόναλντ
Ρίγκαν, εκείνοι που βρίσκονταν εισοδηματικά στο χαμηλότερο 20% των νοικοκυριών
πλήρωναν περίπου 10,2% του εισοδήματός τους σε φόρους. Το ανώτερο οικονομικά
ισχυρό 20% του πληθυσμού πλήρωνε τότε σε φόρους το 24,5% του εισοδήματός του.
Ενώ ανάμεσα σ’ αυτούς, το ανώτερο 10% πλήρωνε το 25,2% του εισοδήματός του, το
ανώτερο 5% το 26,1% και το ανώτατο 1% το 28,2% του εισοδήματός του.*

Πηγαίνοντας τώρα στο 2001, για το οποίο υπάρχουν τη στιγμή αυτή πλήρη στοιχεία
(μελέτη του Γραφείου Προϋπολογισμού της Αμερικανικής Γερουσίας), διαπιστώνουμε
πως το εισοδηματικά χαμηλότερο 20% των νοικοκυριών πληρώνει περίπου τα μισά
(5,4%) απ’ ό,τι πλήρωνε πριν από 20 χρόνια (10,2%). Και μάλιστα ένα χρόνο μόνο
πριν, δηλαδή το 2000, πλήρωνε το 6,4% των εισοδημάτων του. Τότε όμως έγινε η
νέα μείωση φόρων του προέδρου Μπους. Αυτοί όμως που ήταν στο υψηλότερο 20% των
εισοδημάτων πλήρωσαν το 2001 λίγο λιγότερα από την προηγούμενη χρονιά (26,8%
έναντι 28%) αλλά πολύ περισσότερα απ’ όσα πλήρωναν το 1984 (24,5%). Εξίσου
αυξημένες υπήρξαν και οι φορολογικές επιβαρύνσεις και των άλλων επιμέρους
ισχυρών εισοδηματικά ομάδων (το ανώτερο 10% πλήρωσε 28,6% αντί του 25,2% το
1984, το ανώτερο 5% κατέβαλε το 30,1% αντί 26,1% το 1984 και το ανώτατο 1% το
33% έναντι 28,2% πριν από τις φορολογικές περικοπές των προέδρων Ρίγκαν και
Μπους).

Οι φόροι. Αλλά και οι πραγματικοί φόροι που πληρώθηκαν ακολουθούν την
ίδια παράλληλη πορεία. Το εισοδηματικά πιο αδύναμο 20% του πληθυσμού πλήρωσε
το 1,1% του συνόλου των φόρων (έναντι 2,2% προ της μείωσης φόρων του 1984) ενώ
το ανώτερο 20% πλήρωσε το 65,3% (έναντι 55,6% το 1984). Συνολικά οι φτωχοί
πλήρωσαν το 2001 περίπου τους μισούς φόρους απ’ όσους πλήρωναν το 1984 ενώ η
επιβάρυνση των πλουσίων αυξήθηκε κατά 50%. Τα υπόλοιπα 2/3 του πληθυσμού
πλήρωσαν λιγότερα κατά το ένα τρίτο απ’ όσα πλήρωναν πριν ξεκινήσουν οι
περικοπές των φόρων, το 1984. Κι όλα αυτά βέβαια σε μια περίοδο θεαματικής
ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας (με δημοσιονομικά πλεονάσματα αντί για
ελλείμματα) που σίγουρα δεν επηρέασε τα συστήματα κοινωνικής προστασίας.
Αντίθετα, με την Πράξη Μεταρρύθμισης των Συστημάτων Προνοίας (Welfare Reform
Act) του 1996 και την εφαρμογή των καινούργιων ρυθμίσεων ο αριθμός των
ανθρώπων που είναι άνεργοι και που έχουν ανάγκη από κοινωνική βοήθεια έχει
μειωθεί σημαντικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις η μείωση της εξάρτησης από το
κράτος έφθασε ακόμη και στο 60%.**

Παγκοσμιοποίηση. Στον τομέα των διογκωμένων ανισοτήτων που προκαλεί,
υποτίθεται, η παγκοσμιοποίηση ο Νόαμ Τσόμσκι δεν έχει δίκιο. Διότι η
πραγματικότητα διαφέρει ριζικά από τους σχετικούς του ισχυρισμούς. Κατ’ αρχήν,
η φτώχεια δεν αυξήθηκε στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης αλλά δραστικά μειώθηκε.
Σημειώθηκε αυτά τα χρόνια μια μεγάλη πτώση στον αριθμό των ανθρώπων που ζούσαν
κάτω από συνθήκες αθλιότητας σε όλο τον κόσμο. Με την ταχύτατη μάλιστα
ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια των δύο πολυπληθέστερων κρατών της γης -της Κίνας
δηλαδή και της Ινδίας -και ο αριθμός των ανθρώπων που ζούσαν στη φτώχεια και
στην εξαθλίωση μειώθηκε αλλά, αρκετά φυσιολογικά, μεγάλωσαν και οι οικονομικές
ανισότητες ανάμεσα στους ανθρώπους. Κι επιμένω στο «φυσιολογικά», διότι όταν
δύο και μισό περίπου δισ. ανθρώπων μετακινούνται από ένα επίπεδο σχεδόν
πλήρους ισότητας στην εξαθλίωση σε μία πορεία γρηγορότερης οικονομικής
ανάπτυξης αυτονόητα θα υπάρξουν διαφορές -οικονομικές και κοινωνικές -μεταξύ τους.

Παραβλέπει την πραγματικότητα

Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι αν η ισότητα στην εξαθλίωση είναι κάτι
προτιμότερο από μια σειρά από εξελισσόμενες ανισότητες στην ευημερία. H κοινή
λογική λέει πως καλύτερα είναι οι άνθρωποι να ζουν άνισα σε συνθήκες
οικονομικής ευμάρειας για όλους παρά σε ένα καθεστώς απόλυτης ισότητας στην
οικονομική αθλιότητα για τους πάντες. Και είναι ακατανόητο πως ο Νόαμ Τσόμσκι
παραβλέπει την πραγματικότητα αυτή κι επιμένει να ομιλεί για «έκρηξη
ανισοτήτων» (2001). Σύμφωνα με μια έγκυρη μελέτη, *** από το 1980 κι εδώθε
(την περίοδο δηλαδή ακριβώς της παγκοσμιοποίησης) υπάρχει μια σταθερή και
δραστική μείωση του ποσοστού των κατοίκων της Γης που ζουν σε συνθήκες
απόλυτης φτώχειας.

Σε πρόσφατο άρθρο του στους «Financial Times» («How managing growth can
consign poverty to history», 5 Μαΐου 2004) ο Martin Wolf παραθέτει πλήθος
στοιχείων που αποδεικνύουν τη μεγάλη μείωση της φτώχειας αλλά και σχετικά της
ανισότητας σε ολόκληρο τον κόσμο στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης. Μεταξύ 1981
και 1999 λ.χ. το ποσοστό των ανθρώπων που ζούσαν με λιγότερο από ένα δολάριο
την ημέρα στην Ανατολική Ασία και στην περιοχή του Ειρηνικού έπεσε από το 56
στο 16%. Στην Κίνα μάλιστα έπεσε από 61% στο 16%!! Κατά τον Wolf η φτώχεια
μπορεί να κονιορτοποιηθεί. Μοναδικός τρόπος είναι η ανάπτυξη. Κι η
παγκοσμιοποίηση ενθαρρύνει κι ενισχύει την ανάπτυξη.

Οι απόψεις του Τσόμσκι δεν εκφράζουν αυτούς που σκέφτονται ρεαλιστικά κι
αντικειμενικά. Οι περισσότεροι οπαδοί του γνωρίζουν πως τα πράγματα δεν είναι
ακριβώς έτσι. Αλλά εκτονώνουν με τον τρόπο αυτό τα αντιδυτικά κι
αντικαπιταλιστικά τους αισθήματα. H ζωή όμως κι ο κόσμος δεν χτίζεται ούτε και
λειτουργεί με την ικανοποίηση καταπιεσμένων συναισθημάτων ούτε και με την
εμμονή σε εξωπραγματικές ιδεοληψίες.

* Τα σχετικά στοιχεία από το κείμενο του Bruce Bartlett, «Who Pays the
Taxes?», National Center for Policy Analysis, Απρίλιος 2004.

** Βλ. Rich Lowry, «Welfare Reform Works», National Review, Απρίλιος
2004.

*** Francois Bourguignon και Christian Morrison, «Inequality Among World
Citizens», American Economic Review, Σεπτέμβριος 2002.

**** Why Globalization Works, New York: Yale University Press, 2004.