H αχίλλειος τρύπα της «Tροίας»

Και οι τρεις νάρκες είναι τοποθετημένες στο γιγάντιο ναρκοπέδιο που ονομάζεται
Χόλιγουντ. Όποιος, τώρα, σκηνοθέτης διανοηθεί πως θα μπορέσει αναιμάκτως να το
διασχίσει είναι στο τέλος αναγκασμένος να δει τον καλλιτεχνικό εαυτό του
κομμάτια και θρύψαλα. Όσοι μεγάλοι το διέσχισαν χωρίς ούτε μία γρατσουνιά
αποτελούν τις σπάνιες και χρυσές εξαιρέσεις. Ο Πέτερσεν δεν είναι ούτε τόσο
μεγάλος, όπως ας πούμε ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ του «Σπάρτακου» και του «Μπάρι
Λίντον», μα ούτε καν δικός τους όπως ο Σπίλμπεργκ. H Warner του εμπιστεύθηκε
να διαχειριστεί ένα χολιγουντιανό έπος 160 εκατ. δολαρίων και εκείνος,
πνιγμένος μέσα στις αντιφάσεις και παγιδευμένος στις μυλόπετρες του
συστήματος, καταποντίστηκε παίρνοντας στον «τάφο» τις καλύτερες, αντιπολεμικές
και αντιιμπεριαλιστικές προθέσεις του!

Το κλειδί για να ξεκλειδώσει κανείς το ναυάγιο της «Τροίας» λέγεται
«διαχείριση ετερόκλητων και ασύμμετρων μεγεθών». Το πρώτο πράγμα που
επιχείρησε να διαχειριστεί ο Πέτερσεν είναι η προέκταση του ομηρικού έπους
στις ημέρες μας. Περίφημα. Επομένως οι Τρώες είναι τα θύματα και οι «Έλληνες»
οι φονιάδες των λαών. Πώς λαμβάνεται αυτό; Απλό. H Τροία είναι μια οργανωμένη
κοινωνία με ανώτερο πολιτισμό, με ηθικές αρχές και με μία θεοφοβούμενη και
γνωστική εξουσία. Ο Πρίαμος, σοφός και συνετός, ο Έκτορας, γενναίος,
οικογενειάρχης και σοβαρός και ο Πάρις, επιπόλαιος και ερωτικός. Το παράφορο
και ανεξέλεγκτο αίσθημα του τελευταίου για την Ελένη του Μενέλαου είναι στο
βάθος κορυφαίο δείγμα πολιτισμικής ανωτερότητας και καθόλου αρπαγής και
βαρβαρότητας. Άλλωστε οι Τρώες ηττήθηκαν όχι κυρίως εξαιτίας της πονηριάς του
πολυμήχανου Οδυσσέα, αλλά επειδή, λόγω καλλιέργειας, είχαν απαλλαγεί απ’ όλα
τα… πλεονεκτήματα που διαθέτει κάθε βάρβαρη φυλή.

«Τροία». Πρόγονος του απόλυτου, ιμπεριαλιστικού, αμερικανικού φονικού όπλου είναι ο Ομηρικός Αχιλλέας και ο Μπραντ Πιτ!

Με την ειρήνη οι Τρώες, με τον πόλεμο οι Έλληνες. Ο Αγαμέμνων είναι
φωτογραφικό αντίγραφο του σημερινού αρχηγού των αμερικανικών δυνάμεων στο
Ιράκ. Ο Αχιλλέας είναι το απόλυτο φονικό όπλο που σκοτώνει για να γράψει
Ιστορία. Οι γυναίκες για τους Έλληνες είναι αποκλειστικά και μόνο σκεύος
ηδονής. Και κάθε Έλληνας φαντάρος εμφορείται από τις αξίες του… πλιάτσικου,
του βιασμού και της καταστροφής. H αγία τριάδα της αμερικανικής κυριαρχίας:
ιμπεριαλιστική λύσσα (Αγαμέμνων), απύθμενη ματαιοδοξία (Αχιλλέας), δόλια
πανουργία (Οδυσσέας). Με απλά λόγια, ο Πέτερσεν αντιμετωπίζει το Έπος της
Ιλιάδας ως τον αρχέγονο και αρχετυπικό ποταμιαίο μύθο της δυτικής κουλτούρας.
Επίσης, τον Όμηρο σαν τον πρώτο και μέγιστο «σεναριογράφο» του… Χόλιγουντ
και τον αρχαίο μύθο σαν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να υπονομεύσει και να
σχολιάσει πλαγίως και… αοράτως τα δρώμενα στο Ιράκ. Καλώς; Έξοχα μέχρις εδώ!

Αιχμάλωτος όμως των δολαρίων, της «μηχανής» και του αδυσώπητου συστήματος
βιομηχανικής παραγωγής, βάλθηκε εκ των πραγμάτων και των δεσμεύσεων να
γκρεμίζει τις προθέσεις του. Πρώτον, οι χαρακτήρες, στεγνοί από κάθε σταγόνα
ομηρικών τιτάνων, τυλίγονται στη λαδόκολλα του αθάνατου χολιγουντιανού
σχήματος Καλός – Κακός. Ο Αγαμέμνων γλοιώδης (Μπράιαν Κοξ), ο Έκτωρ ασήμαντος
(Έρικ Μπάνα), ο Πάρις ανύπαρκτος (Ορλάντο Μπλουμ) και η Ελένη «φωτογραφία»
εξωφύλλου (Ντιάν Κρούγκερ). Μοναδικός επιβιώσας, λόγω σεναρίου αλλά κυρίως
σαιξπηρικής θητείας, ο Πρίαμος του Πίτερ Ο’Τουλ.

Δεύτερον, η χάρτινη σχηματοποίηση (από τα… αιγυπτιακά ντεκόρ μέχρι τους
χαρακτήρες) υπαγορεύθηκε όχι μόνο από την παροιμιώδη χολιγουντιανή απλοποίηση,
αλλά και από την υποχρεωτική προβολή και απόλυτη κυριαρχία του μοναδικού σταρ
Μπραντ Πιτ. Επομένως, η Ιλιάδα γίνεται… Αχιλλειάδα, επομένως ο Αχιλλέας
πρέπει να μείνει ζωντανός μέχρι το τέλος και ο Όμηρος πρέπει να…
τροποποιηθεί! Και τρίτον, αφού σε ένα τόσο κλισαρισμένο και μηχανιστικό
περιβάλλον ο Αγαμέμνων εκπροσωπεί το απόλυτο Κακό, πρέπει στο τέλος της
πολιορκίας να θανατωθεί ώστε ο απλοϊκός θεατής να λυτρωθεί. Δεν λέω και κανείς
σώφρων δεν λέει. Ναι, η αυθαιρεσία είναι νόμιμη, αρκεί να λειτουργεί ως
συστατικό μέρος μιας δημιουργικής φαντασίας. Όταν όμως γίνεται για να
εξυπηρετήσει τις σκοπιμότητες της βιομηχανικής συνταγής, τότε μοιάζει με
λαιμητόμο που πίπτει στον λαιμό του Ομήρου. Εν τέλει είναι απλό. Όπως άλλωστε
συμβαίνει και στο Ιράκ. Σκότωσαν τον Όμηρο από σεβασμό και αγάπη υπερβολική!

Σαμουράι, από νάνος γίγαντας

Επιτέλους, σταματήστε! Βαρεθήκαμε τη δυτική, εξωτική, μυωπία. Ο σαμουράι δεν
είναι το συνώνυμο της βαρβαρότητας, αλλά το σύμβολο πολιτισμού ενός ολόκληρου
λαού. Γιατί προορισμός του δεν είναι ο θάνατος του εχθρού του, αλλά η τιμή και
η υπόληψή του!

Ο βετεράνος Γιότζι Γιαμάντα, των 74 χρόνων και των 70 (!) ταινιών, αποφασίζει
να βάλει τέλος στην άπληστη και βάναυση εκμετάλλευση των μυθικών μονομάχων της
Ιαπωνίας. Έτσι, με το «Twilight Samurai» («Ο σαμουράι του λυκόφωτος»)
υπογράφει μια ελεγεία. Ένα ποιητικό «μανιφέστο», έναν επικήδειο για τους
υπέρτατους ήρωες των υπέρτατων αξιών. Στη βάση του, τις προθέσεις του και την
ποιητική του διάσταση, ο δικός του σαμουράι είναι συγχρονισμένος με τον
ερωτευμένο φυγάδα Ινδιάνο στο «Tell them Willy boy is here», καθώς και με τον
γενναίο μιγάδα Πολ Νιούμαν στο «Όμπρε». Όλοι τους θ’ αφήσουν πίσω τους
ανεξίτηλα ίχνη γενναιότητας, ήθους και ακεραιότητας. Ο κόσμος είναι άθλιος,
αλλά μέσα σ’ αυτήν την απροσμέτρητη αθλιότητα κρίνεται το μπόι του καθενός!

«Ο σαμουράι του λυκόφωτος». H ελεγεία των μοναχικών ηρώων

Έτσι ο Γιαμάντα τοποθετεί τον μύθο σε διαλεκτική σχέση με την ιστορική,
κοινωνική πραγματικότητα. Ο «ήρωας» μετασχηματίζεται από νάνος σε γίγαντα μέσα
στις συγκεκριμένες, ακραίες δοκιμασίες. Προστατευμένος και αναλλοίωτος από τις
δικές του αξίες, από τη δική του ηθική, από τη μοναδική του σεμνότητα και
αυτογνωσία και εμποτισμένος από μια βαθιά πίστη για τη ζωή, κόντρα στους
ψευτοηρωισμούς, το αίμα και τον θάνατο, αναγκάζεται, γιατί αλλιώτικα δεν
μπορεί να κάνει, να αποτελέσει το φονικό όπλο, τον εκτελεστή σε διατεταγμένη
υπηρεσία. Και η μοίρα το φέρνει έτσι ώστε να μονομαχήσει με έναν… όμοιό του.
Έναν ανυπάκουο αξιωματικό που αρνείται με το χαρακίρι και την αυτοκτονία του
να κουκουλώσει τα αμαρτήματα της εξουσίας!

Ο Γιαμάντα συνομιλεί με τον ψίθυρο, τα αισθήματα και την ευγένεια του ήρωά
του. Είναι ο αρχιτέκτονας μιας καλύβας καμωμένης από άχυρο, αλλά ακλόνητης σαν
τον βράχο και ανθεκτικής σαν την αλμύρα της θάλασσας. Προσέξτε την κολοσσιαία
σκηνή της τελικής μονομαχίας. Εγκλωβισμένη σ’ έναν κλειστό, ύπουλο χώρο,
τυλιγμένη από ημίφως και καθορισμένη από εξωτερικές, αντικειμενικές και
ανεξέλεγκτες δυνάμεις. Από τα σπουδαιότερα αρχιτεκτονήματα των τελευταίων
χρόνων, που αξίζει μια θέση στο Πάνθεον της παγκόσμιας ανθολογίας. Αργά,
υπόγεια και σταθερά γλιστράει σαν χέλι και παραβιάζει την κλειδωμένη
ευαισθησία μας. Χωρίς τυμπανοκρουσίες και με τη σεμνότητα που αρμόζει στο
«είδος» των μεγάλων αρχιμαστόρων, παραδίδει τα πιο σοφά μαθήματα σκηνοθεσίας,
φωτογραφίας και ερμηνείας. Γιατί πάνω απ’ όλα και πριν απ’ όλα, αρχή των
πάντων και φυσικά της τέχνης είναι η αρμονία!

Γυμνοί ανάμεσα σε λύκους

Σίγουρα μια ταινία του σοβαρού Αντρέ Τεσινέ, της γαλλικής οθόνης, που
αναφέρεται στην εισβολή των Γερμανών στη Γαλλία του ’41 δεν μπορεί να είναι
απλώς αναπαράσταση εποχής, μια υπενθύμιση της χιτλερικής βαρβαρότητας. Είμαι
βέβαιος πως οι υποψιασμένοι και οι ελάχιστοι, γιατί τόσοι θα είναι οι
προσκυνητές τού «Les egares» («Μακριά απ’ τα μάτια του κόσμου»), θα
συναντηθούν με μια αλληγορία που εξωτερικά είναι εντελώς ασύμβατη με τη
σύγχρονη ευρωπαϊκή ευημερία, αλλά τόσο κοντινή στην αυριανή, απρόβλεπτη…
νηστεία. Γιατί αυτό που σήμερα μοιάζει τόσο μακρινό, αύριο μπορεί να είναι
αληθινό και κοντινό.

Νεαρή χήρα (Εμανουέλ Μπεάρ), που «σκάει» από ζωή και ερωτισμό, αναγκάζεται να
μετακομίσει στην επαρχία για να αποφύγει τις σφαίρες και να προστατεύει τα δύο
παιδιά της. Έτσι θα βρει προσωρινό καταφύγιο στο «άδειο» εξοχικό ενός συνθέτη
και θα βρεθεί σωματικά και ψυχικά άοπλη μπροστά στα απίστευτα και τόσο ξένα σ’
αυτήν προσόντα ενός απρόσκλητου, νεαρού, εισβολέα. Και όμως αυτό το
αναλφάβητο, παρορμητικό και «ζωώδες» πλάσμα του δάσους θα αποδειχθεί ο από
μηχανής σωματοφύλακας και… θεός της!

Ο άγνωστος αυτός εισβολέας, οπλισμένος με την όσφρηση λαγωνικού και με την
ψυχή του εκτεθειμένη στον αόρατο Γερμανό ή Γάλλο εχθρό, μοιάζει σαν ύαινα που
κόβει βόλτες γύρω από τη φωλιά της για να προστατεύσει τα παιδιά της. Και
επειδή λοιπόν αυτός ο… έσχατος καταλαμβάνει τη θέση του αρχηγού, η χήρα
υποτάσσεται στην άδολη αγριότητά του και πλαγιάζει την τελευταία νύχτα μαζί
του, βιώνοντας μια πρωτόγνωρη και πρωτόγονη σαρκική εμπειρία!

«Μακριά απ’ τα μάτια του κόσμου». H ωραία και το αγρίμι

H επαγωγική σημασία της εκρηκτικής συμπεριφοράς αυτού του ανυπεράσπιστου
αγριμιού είναι πολυεπίπεδη και πολυδιάστατη. Αρχίζει από τους αρχαίους μύθους,
διασχίζει τις θεωρίες του Έριχ Φρομ και καταλήγει στους ανιδιοτελείς αντάρτες
των πόλεων. Και άγγελος (γι’ αυτό με άσπρο πουκάμισο) και αρχαίος πολεμιστής
(γι’ αυτό τόσο εξοικειωμένος με τα όπλα). Και πανάρχαιος κυνηγός (γι’ αυτό
επιδέξιος με τα θηράματα). Και σύγχρονος επαναστάτης (γι’ αυτό ανυπεράσπιστος,
αφελής και ηττημένος). Δηλαδή το Ένστικτο (με κεφαλαίο το «E») σε πλήρη
εξάρτηση. Γιατί, λέει ο Τεσινέ (και έχει δίκιο), η εσωστρέφεια, ο φόβος, οι
νευρώσεις, οι υποψίες, οι πλάγιες διαδρομές, ο «αυτισμός» μας είναι οι τόκοι
που πληρώνουμε από τα χλιδάτα δάνεια που μας φορτώνει η σύγχρονη μεγαλούπολη.
Έτσι, αφοπλισμένοι και ανοχύρωτοι από τα «θεϊκά» χαρίσματα που εκ γενετής
διαθέτει κάθε ανθρώπινη φύση, θα βρεθούμε κάποια στιγμή γυμνοί ανάμεσα σε λύκους!

H μεγάλη ανατριχίλα

H βραβευμένη πεισιθανάτια και σαρκικά ρεαλιστική γραφή του «Son Frere» («Ο
αδελφός του») του Πατρίς Σερό είναι από τα πιο ακαριαία και βασανιστικά
μαρτύρια που έζησα ποτέ σε αίθουσα προβολής. Όποιος θεατής καταφέρει να
διατηρήσει την ψυχραιμία του και να περάσει το τεστ αυτού του παρατεταμένου
επιθανάτιου ρόγχου, έχει πολλές πιθανότητες να κερδίσει μονομαχία με τον…
Χάρο!

Δύο αδέλφια, ύστερα από.. εμφυλιοπολεμικό χωρισμό πολλών χρόνων, ξανασμίγουν
πάνω από το κρεβάτι του σίγουρου και επερχόμενου θανάτου. Ο πιο μεγάλος, ο
καλλιτέχνης και ο πιο ανήσυχος είναι ένας ζωντανός νεκρός. Εκατομμύρια
παρηκμασμένα αιμοπετάλια «ξηλώνουν» τη ζωή του και με ιλιγγιώδη ταχύτητα τον
στέλνουν μια ώρα νωρίτερα στον τάφο του!

«Ο αδελφός του». Ο θάνατος τους έφερε κοντά!

H θεματική τού θανάτου, της απώλειας (στο κλειστό, συγγενικό περιβάλλον), ως
αποτέλεσμα ενός περιρρέοντος κοινωνικού αδιεξόδου και ως έκφραση μιας
αναγκαστικής και εσωστρεφούς, καλλιτεχνικής επιλογής, άρχισε, αν θυμάμαι καλά,
με «Το δωμάτιο του γιου μου» του Νάνι Μορέτι και γιγαντώθηκε με το απόλυτο και
μεταφυσικό φάντασμα του θανάτου στα «21 γραμμάρια». Όμως ο Πατρίς Σερό, μ’
έναν δαιμόνιο εμβολισμό και οπλισμένος σαν αστακός με σαρκικό ρεαλισμό και με
εντελώς γήινο προσανατολισμό, τους προσπερνάει και δημιουργεί νέο ρεκόρ.

Το πλεονέκτημά του, αλλά ταυτόχρονα και η αχίλλειος πτέρνα του, για τα ταμεία
είναι αυτή η υπέρτατη, υλιστική προσέγγιση του θανάτου. Χωρίς πολλές
ψυχαναλυτικές περιστροφές και άλλα προσχήματα και με εργαλεία δύο σπουδαίους
ηθοποιούς (Μπρουνό Τοντεσκινί, Ερίκ Καραβακά) ξεγυμνώνει τη σχέση μας με το
επερχόμενο και αναπόφευκτο μοιραίο και εφορμά ακάθεκτα για να ξεχαρβαλώσει
κάθε ίχνος ασφάλειας που αισθανόμαστε βυθισμένοι στη θέση του θεατή. Για να
σας το θέσω εντελώς απλά: η τελετουργία του θανάτου στην ταινία του Σερό είναι
τόσο αληθινή, τόσο νοσοκομειακά λεπτομερής και τόσο ρεαλιστικά «ιδρωμένη» που
μοιάζει με τη βάρκα στην Αχερουσία και με προθάλαμο νεκροτομείου. Το σοκ είναι
τόσο ισχυρό όσο ήταν ο τρόμος που μετέδωσε στους πρώτους θεατές η «Ψυχώ» του
Χίτσκοκ. Είμαι βέβαιος, στο τέλος οι ελάχιστοι θεατές θα βγαίνουν και θα λένε:
«Πατρίς, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν»!

Φαντάσματα και… γάτες

«The Brown Bunny» του Βίνσεντ Γκάλο. Όπου ένας περιθωριακός τύπος
διασχίζει τη μισή Αμερική με αυτοκίνητο και μηχανή και στο μεσοδιάστημα
κοιτάγεται στον καθρέφτη, ναρκισσεύεται και φλερτάρει με κάθε θηλυκή… γάτα.
Το απόλυτο κενό που στο περσινό Φεστιβάλ Καννών λειτούργησε σαν σκάνδαλο και μπλόφα.

«Ju-On: H κατάρα» Χαλκομανία τρόμου σκηνοθετημένη από τον Ιάπωνα Τακάσι
Σιμίζου. Οικογένεια φαντασμάτων παρέα με τη… γάτα τους «εξαφανίζουν» κάθε
επισκέπτη που ανυποψίαστος δρασκελίζει το κατώφλι του σπιτιού τους! Από το
πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό τα ίδια και τα ίδια. Ο παμπόνηρος αλλά
ατάλαντος Ιάπων κλείνει το ματάκι στον δυτικό θεατή. Είδες, μπορώ κι εγώ να
κάνω «6η αίσθηση». Ο καθείς με την πλάνη και την μπλόφα του, αλλά και την
ταινία του!