«Φρόντισαν να ταπεινώσουν τον αντίπαλο»

Πιερ Βιντάλ-Νακέ. Διάσημος ελληνιστής, διευθυντής ερευνών στη γαλλική Ανώτατη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών

«Τι συναισθήματα μου προκαλούν οι αποκαλύψεις για τα βασανιστήρια στο
Ιράκ; Θλίψη και θαυμασμό ταυτόχρονα. Θλίψη διότι οι εικόνες που βλέπουμε είναι
αποτρόπαιες. Και θαυμασμό για την ταχύτητα με την οποία αντέδρασε ο
αμερικανικός Τύπος – το ακριβώς αντίθετο απ’ ό,τι ζήσαμε στη διάρκεια του
πολέμου της Αλγερίας».

Ο Πιερ Βιντάλ-Νακέ δεν χρειάζεται συστάσεις. Διάσημος ελληνιστής, διευθυντής
ερευνών στη γαλλική Ανώτατη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, συγγραφέας πολυάριθμων
βιβλίων και ένας από τους πρώτους ανθρώπους που είχαν καταγγείλει τα
βασανιστήρια στα οποία επιδίδονταν οι Γάλλοι στρατιώτες στην Αλγερία. «Το να
πληροφορηθείς την εποχή εκείνη τις παρεκτροπές του γαλλικού στρατού ήταν λίγο
σαν να ακούς το βρετανικό ραδιόφωνο επί Κατοχής. Από αυτήν την άποψη, ο
αμερικανικός Τύπος απέδειξε τις τελευταίες εβδομάδες την ανεξαρτησία του».

H εικόνα

Ο Βιντάλ-Νακέ αναγνωρίζει πως μιλά για δύο διαφορετικές εποχές. Και η
μεγαλύτερη διαφορά είναι αναμφισβήτητα η εικόνα. «H αποκάλυψη των
βασανιστηρίων μέσω της εικόνας, όπως σήμερα, ήταν αδιανόητη το 1957. H μάχη
εναντίον των βασανιστηρίων στην Αλγερία ήταν αποκλειστικά μια μάχη του γραπτού
λόγου. H μοναδική εικόνα που είχε κυκλοφορήσει ήταν μία φωτογραφία που είχε
δημοσιεύσει το περιοδικό “Λ’ Εξπρές”, με την εκτέλεση ενός Αλγερινού από έναν
Γάλλο στρατιωτικό». H απουσία της εικόνας, ωστόσο, δεν μπορεί να δικαιολογήσει
το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος του γαλλικού Τύπου είχε προτιμήσει τότε τη
σιγήν του ιχθύος: «H “Φιγκαρό” περίμενε έως το 1961 προκειμένου να μιλήσει για
τα βασανιστήρια. Κατ’ ουσίαν, το πέπλο της αποσιώπησης μόλις πρόσφατα άρχισε
να σηκώνεται στη Γαλλία. Ακόμα και σήμερα, το κράτος παραμένει ουσιαστικά
βουβό. Κανένας υπεύθυνος βασανιστηρίων δεν έχει δικαστεί ή τιμωρηθεί. Στις
ΗΠΑ, η κοινή γνώμη αφυπνίστηκε άμεσα».

H θλίψη

Κάπου εδώ όμως τελειώνει ο «θαυμασμός» και μένει μόνο η «θλίψη». Θλίψη για την
αντίδραση του Μπους: «Αν ζήτησε συγγνώμη, δεν είναι επειδή όλα αυτά τον
αηδιάζουν, αφού είχε ενημερωθεί εδώ και μήνες, αλλά λόγω της πίεσης που ασκούν
τα MME». Θλίψη για την αντίδραση του Τζον Κέρι, του υποψηφίου των Δημοκρατικών
για την αμερικανική προεδρία: «Δεν είπε σχεδόν τίποτα και αυτό είναι ίσως το
πιο ανησυχητικό απ’ όλα». Θλίψη ακόμα και για τους βασανιστές: «Θυμάμαι, το
1961, είχα συναντήσει σε ένα τρένο έναν νεαρό στρατιώτη στην Αλγερία. Τον
ρώτησα τι έκανε εκεί και εκείνος μου διηγήθηκε πώς διεξάγονταν οι ανακρίσεις.
Του είπα πως αυτά ήταν βασανιστήρια και μου απάντησε πως δεν μπορεί να
γνωρίζει. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τους Αμερικανούς στρατιώτες».

Τη μεγαλύτερη θλίψη, πάντως, ο Βιντάλ-Νακέ τη νιώθει για τις συνθήκες της
ιρακινής κατοχής. «Οι Αμερικανοί φρόντισαν αμέσως να ταπεινώσουν τον αντίπαλο.
Θυμηθείτε πώς έδειξαν τον Σαντάμ να βγαίνει από το υπόγειό του, σαν να
επρόκειτο για κάποιο ζώο. Ο Θεός γνωρίζει καλά ποια είναι η άποψή μου για τον
Σαντάμ, αλλά ο τρόπος που τον εξέθεσαν, ανοίγοντάς του το στόμα, κόβοντάς του
το μούσι μπροστά στις τηλεοράσεις ολόκληρου του κόσμου ήταν απαράδεκτος,
κατέβαιναν έτσι στο επίπεδό του. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, το παράξενο θα ήταν να
μη γίνονταν βασανιστήρια».

Ο Σαρόν

Τι μέλλει γενέσθαι όμως από εδώ και πέρα; Πώς θα επηρεάσουν οι αποκαλύψεις για
τα βασανιστήρια τη Μέση Ανατολή; «Ακούσαμε τον Μπους να χαρακτηρίζει τον Σαρόν
“άνθρωπο της ειρήνης”, ένα από τα πιο τερατώδη ψέματα που έχει ξεστομίσει ποτέ
πολιτικός. Όλα αυτά συνδέονται. Εδώ και πολύ καιρό, η Αμερική νομίζει πως
μπορεί να συνδυάσει τη – σχεδόν τυφλή – στήριξη του Ισραήλ με τη στήριξη των –
περισσότερο ή λιγότερο δικτατορικών – αραβικών κρατών. Θα έρθει μια στιγμή που
αυτό δεν θα είναι πλέον δυνατόν. Όλα εξαρτώνται όμως από το αν θα δούμε στις
ΗΠΑ μία ενιαία, και όχι αποσπασματική όπως σήμερα, αντίδραση. Την ημέρα που θα
υπάρξει η αντίδραση αυτή, ίσως τα πράγματα να αλλάξουν. Αυτό τουλάχιστον εύχομαι».

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη