Δρόμοι

Ο Οδυσσέας…

… γλίτωσε το τομάρι του επειδή είπε στον κύκλωπα πως ήταν ο «Κανένας».
Σήμερα, όποιος αισθάνεται έτσι στριφογυρίζει βασανιστικά στο ψυχαναλυτικό
κρεβάτι σε τακτές συνεδρίες. Είναι μια σύγχρονη αρρώστια το άγχος της
επιτυχίας, που φέρνει πόνο και δυστυχία. Είναι μια διαρκής απειλή. Καθένας που
νιώθει «Κανένας» θέλει να γίνει «Κάποιος», να φανεί στα μάτια των άλλων. Και
αφού το θέλουν όλοι, επόμενο είναι λίγοι μονάχα να το καταφέρνουν. Εύκολα
διαψεύδονται οι φιλοδοξίες του ανθρώπου όταν δεν τις καθορίζει ο ίδιος, αλλά
οι άλλοι.

H ζωή…

… μπορεί να είναι αλλιώς; Πόσο είναι σημαντικό να μας παραδέχονται και να
μας αγαπούν; Για όλα αυτά γράφει στο βιβλίο του «Το άγχος της επιτυχίας» ο
Άγγλος Αλέν ντε Μποτόν. Ψάχνει το σύνδρομο, τις αιτίες του και αναζητεί
φάρμακα. «Στη σύγχρονη κοινωνία είναι αδιανόητη η ζωή χωρίς το άγχος της
επιτυχίας» λέει. Ο ίδιος προτιμάει τη μέση λύση: μια ζωή ανάμεσα στο άγχος και
την ηρεμία (σε υπερβολικές δόσεις είναι και τα δύο το ίδιο επιβλαβή). Αν και
μετριοπαθής, όμως, δεν γλίτωσε τις επιθέσεις των κριτικών, που, πριν καλά-καλά
βγει στα ράφια το βιβλίο του, έσπευσαν να τον κατηγορήσουν ως νοσταλγό της
παλιάς αριστοκρατίας και του «παλιού καλού καιρού» του ρομαντισμού. Πιστεύει
άραγε ο Ντε Μποτόν πως η ζωή ήταν καλύτερη τον παλιό καιρό; Όχι απαραιτήτως.
Όμως η πρόοδος έχει πολλές όψεις. Δεν φέρνει πάντα θετικά αποτελέσματα. «Στην
Αμερική, ας πούμε, λένε και πιστεύουν πως καθένας μπορεί να γίνει οτιδήποτε.
Ωραία ιδέα. Μα συχνά, όταν οι συνθήκες έρχονται ανάποδα, αυτό φέρνει αρνητικές
συνέπειες. Γι’ αυτό, στις αμερικανικές βιβλιοθήκες, δίπλα στα βιβλία που λένε
πώς να γίνεις πλούσιος, υπάρχουν πολλά άλλα που λένε πώς να τονώσεις την
αυτοπεποίθησή σου».

Το άγχος…

… της επιτυχίας είναι σίγουρα μια παρενέργεια του σύγχρονου καπιταλισμού,
αλλά εκεί που κάνει θραύση είναι στις προτεσταντικές κοινωνίες. «Πράγματι»,
λέει ο συγγραφέας, «για τους προτεστάντες, και ιδιαίτερα για τους καλβινιστές,
το χρήμα δεν είναι ποτέ μόνο χρήμα. Είναι η απόδειξη πως η Θεία Χάρις
επισκέφτηκε το άτομο, η επίγεια επιβεβαίωση πως περιλαμβάνεται στους
εκλεκτούς. H έμφαση δίνεται στις οικονομικές επιτυχίες με τις αναπόφευκτες
αγχώδεις συνέπειες».

Στους καθολικούς…

… και τους ορθόδοξους το πράγμα αλλάζει. Θεωρούσαν πάντα το χρήμα κάτι
βρώμικο – όπως βρώμικο το θεωρούν ακόμη οι μουσουλμάνοι. Με τα χρόνια μπορεί
να βούλιαξαν και αυτοί σε αυτή τη βρωμιά, αλλά ποτέ δεν συνέδεσαν τα πλούτη με
την πνευματικότητα. Σε σχέση με τους προτεστάντες, έχουν ένα ακόμη
πλεονέκτημα. Είναι πιο προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν την αποτυχία, να
αποδεχθούν τη ζωή με τα καλά και τα στραβά της. Αντίθετα, στην προτεσταντική
Αμερική, λέει ο Αλέν ντε Μποτόν, η αποδοχή της άσχημης πλευράς της ζωής είναι
πολύ περιορισμένη. Εκεί πρέπει κανείς να «νικάει» με κάθε κόστος.