Διαστάσεις Πώς έπεσαν τα ταμπού

Πριν από σαράντα χρόνια, σε ένα πείραμα στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ,
δοκιμάστηκε η προθυμία απλών πολιτών να κάνουν ηλεκτροσόκ σε κρατουμένους. Το
65% των ανθρώπων που έλαβαν μέρος ανταποκρίθηκαν θετικά. Αργότερα άρχισαν οι
τύψεις.

Μπους & Ράμσφελντ: Στο σκυλόσπιτο… (σκίτσο από τους Τάιμς)

Κάπως έτσι δημιουργούνται τα ταμπού: από τις τύψεις που ακολουθούν μια
επαίσχυντη πράξη. Είναι ευεργετικά αυτά τα ταμπού, γιατί θωρακίζουν τον
πολιτισμό μας και δεν μας επιτρέπουν να διασχίσουμε τα όρια και να περάσουμε
στη βαρβαρότητα. Κι όταν για οποιονδήποτε λόγο αυτά τα ταμπού πέφτουν, τότε οι
άνθρωποι, εκείνοι που μετρούν κι εκείνοι που δεν μετρούν, οι κυβερνώντες και
οι απλοί πολίτες, «ουκ οίδασι τι ποιούσι». Τότε δικαιώνεται η Χάνα Άρεντ, που
διέγνωσε πρώτη ότι κρύβουμε όλοι μέσα μας έναν Χίτλερ. «Οι φυσιολογικοί
άνθρωποι», έλεγε η μεγάλη φιλόσοφος, «δεν γνωρίζουν ότι όλα είναι δυνατά».

Στην περίπτωση των βασανισμών στις ιρακινές φυλακές, είναι φανερό ότι τα
ταμπού έχουν πέσει. Αυτό δεν έγινε όμως από τη μια μέρα στην άλλη. Κάποιοι
προετοίμασαν αυτή την πτώση, με τις δηλώσεις τους ή με τη σιωπή τους, με το
θράσος ή με την αλαζονεία τους, με την επιλεκτική ερμηνεία των συνθηκών και
των νόμων ή με την πλήρη αδιαφορία τους γι’ αυτούς. «Υπάρχει η εποχή προ της
11ης Σεπτεμβρίου και η εποχή μετά την 11η Σεπτεμβρίου: μετά την 11η
Σεπτεμβρίου βγάλαμε τα γάντια», είπε τον Δεκέμβριο του 2002 στο αμερικανικό
Κογκρέσο ο Κόφερ Μπλακ, πρώην διευθυντής Αντιτρομοκρατίας στη CIA. Οι
Αμερικανοί ιθύνοντες έβγαλαν τα γάντια. Δήλωσαν διά στόματος Ντόναλντ
Ράμσφελντ ότι για τους τρομοκράτες οι διεθνείς συνθήκες δεν ισχύουν.
Καλλιέργησαν διά στόματος Τζωρτζ Μπους την κουλτούρα της ατιμωρησίας,
απαιτώντας να εξαιρούνται οι Αμερικανοί υπήκοοι από τα διεθνή δικαστήρια που
δικάζουν εγκλήματα πολέμου και βασανιστήρια. Και άνοιξαν τους ασκούς του
Αιόλου.

«Οι δικαστές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εκδίδουν εντάλματα βασανισμού»
δήλωσε τον Νοέμβριο του 2001 – και επανέλαβε πολλές φορές έκτοτε – ο
Αμερικανός καθηγητής του Δικαίου (!) Άλαν Ντέρσοβιτς, άλλοτε υπέρμαχος των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κάπως έτσι στήθηκε το κολαστήριο του Γκουαντάναμο.
Κάπως έτσι δικαιολογήθηκε η σφαγή του Μαζάρ-ι-Σαρίφ, στο Αφγανιστάν. Κάπως
έτσι κοντεύει να χαθεί το στοίχημα στο Ιράκ. Αυτό που προέχει τώρα είναι να
ξαναφέρουμε στη ζωή τα ταμπού, γράφει η Μπάρμπαρα Σπινέλλι στη Στάμπα.
Είδαμε ότι αυτό που ο Μπους ονομάζει «δημοκρατία εν δράσει» μπορεί να
ενσαρκωθεί σε ασυνάρτητες πολεμικές επιχειρήσεις, σε βασανισμούς, στην ερωτική
απόλαυση του πολέμου. «Δημοκρατία εν δράσει» είναι όμως και τα ελεύθερα μέσα
ενημέρωσης, είναι και η Γερουσία που επιτέθηκε στον Ράμσφελντ με μανία. Όταν
τέτοιοι θεσμοί κάνουν σοβαρά τη δουλειά τους, τότε η δημοκρατία ανακτά τη
σοβαρότητά της. Και είναι σε θέση να διορθώσει όχι μόνο επικίνδυνες
στρατιωτικές επιλογές, αλλά και τα ίδια της τα εγκλήματα. Ώστε να γίνει και
πάλι συμβατή με τον πολιτισμό.