ο υποψήφιος H… καλλιτεχνική φύση 2 Eιδικών Mαθημάτων

Όλοι θα θέλαμε να μπορούσαμε να ζωγραφίζουμε όμορφα και να γνωρίζουμε
κάποιο μουσικό όργανο. H καλλιτεχνική φύση, όμως, είναι το ένα ζητούμενο, ενώ
το δεύτερο είναι η εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο. Με τη βοήθεια καθηγητών και
φοιτητών, ο «Υποψήφιος» παρουσιάζει τα μυστικά που πρέπει να προσέξουν όσοι θα
εξεταστούν στα Ειδικά Μαθήματα της Μουσικής και του Σχεδίου. Στην περίπτωση
του Σχεδίου, μάλιστα, εκτός από τη Σχολή Καλών Τεχνών μπορεί αυτός που
αποδίδει σωστά να εισαχθεί και στις αρχιτεκτονικές σχολές.

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

«Χρειάζεται τουλάχιστον τριετής εντατική προετοιμασία»

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι νότες που γράφουμε στο χαρτί μας έχουν ένα ηχητικό αποτέλεσμα και σαν ήχος θα πρέπει να αντιμετωπίζονται», τονίζει ο κ. Γιάννης Δροσίτης, συνθέτης και καθηγητής στο Πειραματικό Μουσικό Λύκειο Παλλήνης

O κ. Γιάννης Δροσίτης είναι συνθέτης και καθηγητής στο Πειραματικό Μουσικό
Λύκειο Παλλήνης.

Είναι γνωστό ότι η αρμονία αποτελεί, μαζί με τον ρυθμό και τη μελωδία, κύριο
συστατικό της τονικής μουσικής και ανάλογη θα έπρεπε να είναι η αντιμετώπισή
της από τον δάσκαλο και τον σπουδαστή. Δηλαδή, με κριτήριο την αισθητική και
τη λειτουργία της κατά συνθέτη ή εποχή καθώς και κατά είδος μουσικής.

Στην προκειμένη όμως περίπτωση, της εξέτασης του Ειδικού Μαθήματος, τα
πράγματα είναι τελείως διαφορετικά.

Ο υποψήφιος καλείται να εναρμονίσει μια μελωδία 10 έως 14 μέτρων ακολουθώντας
συγκεκριμένους κανόνες της αποκαλούμενης σχολικής αρμονίας, που δεν θα ήθελα
να σχολιάσω αυτήν τη στιγμή, μια και το ζητούμενό μας είναι η κατάλληλη
προετοιμασία για την εν λόγω εξέταση. Ακόμη και στην περίπτωση αυτή όμως, δεν
πρέπει να ξεχνάμε ότι οι νότες που γράφουμε στο χαρτί μας έχουν ένα ηχητικό
αποτέλεσμα και σαν ήχος θα πρέπει να αντιμετωπίζονται.

Για να φτάσει ο υποψήφιος σ’ αυτό το επίπεδο, απαιτείται μια μουσική ωρίμαση
που επιτυγχάνεται με τουλάχιστον τριετή εντατική εξάσκηση εναρμόνισης θεμάτων
με τη βοήθεια κάποιου πολυφωνικού οργάνου (πιάνου κατά προτίμηση), αλλά και με
σφαιρικότερη καλλιέργεια που έγκειται στην ακρόαση και ανάλυση διαφόρων ειδών
μουσικής και στη μελέτη κάποιου μουσικού οργάνου.

Για το δεύτερο Ειδικό Μάθημα των ακουστικών ικανοτήτων θα πρότεινα τα εξής: H
μουσική σαν πιο αφηρημένη από τις τέχνες μια και το υλικό της, ο ήχος, είναι
αόρατο, έχει το πλεονέκτημα της ψυχολογικής αμεσότητας όσον αφορά τον αποδέκτη
της, δηλαδή τον ακροατή.

Αν εκμεταλλευτούμε την ψυχολογική χροιά του κάθε ακούσματος σε συνδυασμό με
εξάσκηση και αποκτώντας παράλληλα την προαναφερθείσα μουσική ωρίμαση, μπορούμε
συνειρμικά να αναγνωρίζουμε γρήγορα και εύκολα το κάθε διάστημα, την κάθε
3φωνη ή 4φωνη συγχορδία, καθώς και τις βαθμίδες σε οποιαδήποτε διαδοχή
συγχορδιών.

Όσο για την εύρεση του μέτρου ή την ταύτιση ρυθμικών σχημάτων και μελωδιών
απαιτείται η ανάλογη εξάσκηση.

Το μόνο σίγουρο για μια καλή προετοιμασία είναι ότι χρειάζονται δύο.

H ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ

«Μελετήστε τα θέματα που έχουν δοθεί έως και το 2003»

«Για την αρμονία τα πιο σημαντικά που πρέπει να μελετήσει ένας υποψήφιος είναι το κεφάλαιο των ξένων φθόγγων και οι μετατροπίες», τονίζει η Μάρθα Παπαδογιάννη, φοιτήτρια σήμερα στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθήνας

H Μάρθα Παπαδογιάννη είναι σήμερα φοιτήτρια στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του
Πανεπιστημίου Αθήνας.

Ποιο είναι το κλειδί για να περάσει κάποιος μαθητής ή μαθήτρια την πόρτα του
Τμήματος Μουσικών Σπουδών; Είναι απαραίτητο το απόλυτο μουσικό αυτί, η άρτια
γνώση της αρμονίας ή χρειάζεται απλώς προσοχή, ψυχραιμία και λίγη τύχη;

Οι περισσότεροι από εσάς διδάσκεστε τη μουσική τέχνη σε κάποιο ωδείο, κάποιοι
σε ένα από τα Μουσικά Σχολεία. Με όποιον τρόπο και αν εμπλουτίζετε το μυαλό
σας με τις αρχές της μουσικής, η έκβαση της προσπάθειάς σας κρίνεται με την
πανελλήνια εξέταση των Ειδικών Μαθημάτων. Θα προσπαθήσω λοιπόν, ως πρόσφατη
απόφοιτος του Πειραματικού Μουσικού Λυκείου Παλλήνης, να αναφέρω τα απαραίτητα
για να εξασφαλίσει κανείς την εισαγωγή του σε ένα από τα Τμήματα αυτά.

Για την αρμονία τα πιο σημαντικά ωστόσο που πρέπει να μελετήσει είναι το
κεφάλαιο των ξένων φθόγγων και οι μετατροπίες.

Ο τρόπος που γράφονται τα θέματα είναι τέτοιος ώστε να ξεχωρίζουν εκείνοι που
ξεφεύγουν από παγίδες, που αναγνωρίζουν τις συχνές αλλαγές των κλιμάκων και
την υπερβολική χρήση καθυστερήσεων, προήγησης, διαβατικών φθόγγων κ.λπ. Βοηθά
πολύ να λυθούν όλα τα θέματα που έχουν δοθεί έως και το 2003, ώστε να
κατανοηθεί το πνεύμα των εξετάσεων.

H υπαγόρευση

Όσον αφορά τη Μουσική Υπαγόρευση, ευτυχώς εγκαινιάστηκε πέρυσι νέος τρόπος
εξέτασης. Ακούτε ένα κομμάτι στο σύνολό του; Μέγα λάθος; Πρέπει να αρχίσετε να
ξεχωρίζετε τις φωνές πρώτα μελωδικά και στη συνέχεια αρμονικά. Για να θυμάστε
τα διαστήματα, το πιο εύκολο είναι να τα ταυτίσετε με κάποιο οικείο σας
μουσικό κομμάτι ή τραγούδι.

Κάτι άλλο που εξυπηρετεί τόσο την αρμονία όσο και τη μουσική υπαγόρευση –
συγκεκριμένα την αναγνώριση και διαδοχή συγχορδιών – είναι το να παίζετε το
θέμα της αρμονίας, αφού το λύσετε στο πιάνο.

Προσοχή και στα υπόλοιπα μαθήματα

Αυτά είναι τα πιο βασικά, που αν τα εφαρμόσετε ακόμα και αν δεν διαθέτετε πολύ
καλό μουσικό αυτί, θα βαθμολογηθείτε τουλάχιστον με τη βάση. Το γεγονός όμως
ότι θα εξεταστείτε σε δύο επιπλέον Ειδικά Μαθήματα δεν πρέπει να σας
αποπροσανατολίζει από τα υπόλοιπα εννέα. Σίγουρα δεν είναι ανάγκη να
καταβάλλετε την ίδια προσπάθεια με άλλους συμμαθητές σας, ωστόσο καλό είναι να
υπάρχει γερή βάση και χωρίς τον συντελεστή των δύο Ειδικών Μαθημάτων.

Για όσους τελικά διαλέξουν ένα από τα Τμήματα Μουσικών Σπουδών Αθήνας,
Κέρκυρας ή Θεσσαλονίκης, καλή επιτυχία και συγχαρητήρια για την επιλογή σας.
Είναι πολύ όμορφο, ειδικά στην εποχή που ζούμε, να διαλέξουμε ένα επάγγελμα το
οποίο δεν θα μας πιέζει περισσότερο, αντίθετα θα μας εκφράζει, γιατί «η
μουσική πάνω από όλες τις άλλες τέχνες είναι η έκφραση της ψυχής κάθε έθνους».
[R.V. William]

Ο ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΤΗΣ

Ποια είναι τα συνηθέστερα λάθη σε ένα γραπτό αρμονίας

«H βαθμολόγηση ενός γραπτού αρμονίας είναι δύσκολη υπόθεση, καθώς ο βαθμολογητής πρέπει, εκτός από τις οδηγίες που θα του δοθούν, να προσπαθήσει να διεισδύσει και στο προσωπικό ύφος του υποψηφίου», λέει ο κ. Παν. Θηβαίος

O κ. Παν. Θηβαίος είναι καθηγητής Μουσικής και βαθμολογητής.

O βαθμολόγηση ενός γραπτού αρμονίας είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση, καθώς
ο βαθμολογητής πρέπει εκτός από τις οδηγίες που θα του δοθούν να προσπαθήσει
να διεισδύσει και στο προσωπικό ύφος του υποψηφίου, καθώς πρόκειται για
μουσική σύνθεση που στηρίζεται στη σωστή χρήση των κανόνων αλλά και
αναδεικνύει την προσωπική έμπνευση του μαθητή. Ο βαθμολογητής διορθώνει το
γραπτό με βάση τον διαχωρισμό των λαθών που υπάρχουν στην αρμονία τα οποία
διαιρούνται σε δύο κατηγορίες:

A. Λάθη που έχουν σχέση με την τήρηση απλών κανόνων της
αρμονίας.

Ως τέτοια λάθη θα πρέπει να αναφερθούν:

1. Οι παράλληλες 5ες και 8ες καθώς και οι αντιπαράλληλες ή κρυμμένες.

2. Συνδέσεις με ευθεία κίνηση.

3. Χρήση συγχορδιών με έβδομη χωρίς την απαραίτητη προετοιμασία και
λύση.

4. Λάθος λύση μίας καθυστέρησης (π.χ. σε ταυτοφωνία).

5. Διπλασιασμός του προσαγωγέα και μη τήρηση της υποχρεωτικής του
κίνησης.

6. Λάθος χρήση των διαβατικών σχημάτων.

7. Όχι σωστή χρήση των ορίων που υπάρχουν στις φωνές που απαρτίζουν την
σύνθεση (σοπράνο, άλτο, τενόρος και μπάσος).

8. Μελωδικές κινήσεις από φωνές που περιέχουν αυξημένα διαστήματα 7ης,
9ης κ.λπ.

9. Κακές αρμονικές σχέσεις.

10. Καταλήξεις σε ταυτοφωνία σε διάστημα 2ης με ευθεία κίνηση.

B. Λάθη που έχουν σχέση με τη σωστή εναρμόνιση του μουσικού κειμένου
και την παρουσίασή του ως ολοκληρωμένης μουσικής σύνθεσης.

Τα λάθη αυτά είναι και τα πιο σοβαρά και θα πρέπει να εντοπιστούν στα παρακάτω
σημεία:

1. Λάθος πτώσεις ή μη τήρηση των πτώσεων από μετατροπία σε μετατροπία
με τον αντίστοιχο διαχωρισμό των μουσικών φράσεων.

2. Σοβαρά λάθη στις μετατροπίες (μετατροπίες σε κλίμακες χωρίς επαρκή
αιτιολογία οπλισμού ή μετατροπίες τις οποίες ο υποψήφιος αγνοεί).

3. Μη εντοπισμός της αρμονικής αλυσίδας που πάντοτε υπάρχει σε τέτοια
θέματα.

4. Κακή χρήση των διαβατικών και ποικιλματικών φθόγγων.

5. Γραφή εντελώς επίπεδη χωρίς την χρήση διαβατικών και ποικιλματικών
φθόγγων και, κυρίως, χωρίς τη χρήση μοτίβων.

Για το μάθημα «Έλεγχος μουσικών και ακουστικών ικανοτήτων» πρέπει να τονιστεί
ότι μετά τις αλλαγές που έγιναν στην εξέτασή του με την εισαγωγή του
συστήματος της πολλαπλής επιλογής, ο βαθμολογητής αντιπαραβάλλει τις
απαντήσεις του υποψηφίου με τις σωστές απαντήσεις που του έχουν δοθεί από την
κεντρική επιτροπή εξετάσεων και αθροίζει την βαθμολογία.

ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ (Γραμμικό Σχέδιο)

«H μελέτη του Γραμμικού Σχεδίου καλό είναι να ξεκινάει από τη B’ Λυκείου»

«Μετά την ολοκλήρωσή του να μελανωθεί ολόκληρο το σχέδιο με τα κατάλληλα πάχη γραμμών και όχι τμηματικά», συμβουλεύει η κ. Κάλλια Παπαθεοδώρου

H Κάλλια Παπαπαθεοδώρου είναι καθηγήτρια ΠΕ 8, 6ο Γυμνάσιο Νίκαιας και
Πρόσθετη Διδακτική Στήριξη στο Εσπερινό Λύκειο Νίκαιας.

O σκοπός της διδασκαλίας του Γραμμικού Σχεδίου είναι η απόκτηση της γνώσης του
σχεδιαστικού κώδικα και της ορθής απόδοσής του στο χαρτί.

Τα κλειδιά για την καλύτερη απόδοση στις εξετάσεις είναι:

* H ποιότητα και η κατάσταση των υλικών. Τα όργανα πρέπει να είναι
πεντακάθαρα, γιατί αφήνουν ίχνη πάνω στο σχέδιο και χωρίς χτυπήματα για να
διευκολύνονται οι μετρήσεις.

* H πλήρης και η ορθή κατανόηση των δεδομένων και ζητουμένων στοιχείων της
άσκησης. Γι’ αυτό χρειάζεται αργή και προσεκτική ανάγνωση και υπογράμμιση
αυτών.

* H κατασκευή σκαριφήματος, δηλαδή η σωστή τοποθέτηση των σχεδίων και των
υπολοίπων ζητουμένων (τίτλων, υποτίτλων κ.λπ.) στην κόλλα σχεδίασης.

* Αρχικά πρέπει να σχεδιαστεί ολόκληρο το σχέδιο με μολύβι, όπως και τα
γράμματα, διακοσμητικά, κεραμίδια, πλακοστρώσεις κ.λπ.

* Μετά την ολοκλήρωσή του να μελανωθεί ολόκληρο το σχέδιο με τα κατάλληλα πάχη
γραμμών και όχι τμηματικά.

* Να γίνουν οι τυχόν διορθώσεις, να καθαριστούν τα μολύβια και να ξαναϊδωθεί
ολόκληρο το σχέδιο προσεκτικά, μήπως κάτι έχει ξεχαστεί, ελέγχοντας ξανά τα
δεδομένα και τα ζητούμενα.

H μελέτη του Γραμμικού Σχεδίου, καλό είναι να ξεκινάει από τη B’ Λυκείου.
Γενικά ο μαθητής πρέπει να έχει εξασκηθεί αρκετά και να έχει σχεδιάσει πολλά
θέματα Γραμμικού Σχεδίου.

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ

«Σχεδιάζω αυτό που βλέπω και όχι αυτό που ξέρω»

«Σχεδιάζουμε το όλο, αφαιρετικά. Κάθε σχεδιαστική υπερβολή πρέπει να αποφεύγεται», λέει η κ. Παναγιώτα Παληοκώστα

H Παναγιώτα Παληοκώστα είναι καθηγήτρια ΠΕ 8, 14ο Γυμνάσιο Περιστερίου και 11ο
Λύκειο Περιστερίου (Ελεύθερο και Γραμμικό Σχέδιο)

Το Ελεύθερο Σχέδιο είναι σαν τον γραφικό μας χαρακτήρα, προσωπικό. Παρ’ όλο
που ο τρόπος που σχεδιάζουμε βασίζεται σε κανόνες και μεθόδους, δεν υπάρχουν
συνταγές που να οδηγούν στην επιτυχία.

Έτσι οι συμβουλές που θα έδινα στους μαθητές αφορούν τεχνικά προβλήματα που
έχω εντοπίσει, όπως:

* Προσερχόμαστε στις εξετάσεις εφοδιασμένοι με τα απαραίτητα υλικά, δεν
δανειζόμαστε ή δοκιμάζουμε καινούργια την τελευταία στιγμή.

* Μεγάλη σημασία έχει η σωστή επιλογή της θέσης. Δηλαδή η οπτική επαφή με το
θέμα να είναι απόλυτη έτσι ώστε να μην κρύβονται στοιχεία της σύνθεσης και του
χώρου. Καθόμαστε άνετα και χαλαρά γιατί ο χρόνος της εξέτασης είναι πολύς και
η αλλαγή θέσης, από τη στιγμή που θα αρχίσει το σχέδιο, αποκλείεται.

* Σχεδιάζουμε τα αντικείμενα σε φυσικό μέγεθος, αν είναι εφικτό.

* H σωστή τοποθέτηση είναι σημαντική. Υπολογίζουμε από την αρχή τη σχέση ύψους
– πλάτους, τις κλίσεις και τον περιβάλλοντα χώρο ώστε να μην είναι ούτε πολύς,
ούτε να ασφυκτιά το θέμα.

* Σχεδιάζουμε το όλο, αφαιρετικά. Κάθε σχεδιαστική υπερβολή, πρέπει να
αποφεύγεται.

* Ο εντοπισμός ενός σταθερού μεγέθους, που θα είναι σημείο αναφοράς στις
μετρήσεις, βοηθάει. Κάθε τόσο επαληθεύουμε τη σύνθεση, την τοποθέτηση, τις
διαστάσεις του θέματος, τον τόνο, τις κλίσεις.

* H γραμμή και ο τόνος δουλεύονται παράλληλα. Ο χώρος είναι εξίσου σημαντικός
με τα αντικείμενα.

H ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ

«Απαραίτητη η βοήθεια έμπειρου καθηγητή»

«H κατάλληλη προετοιμασία πρακτικά σημαίνει πολλά σχέδια πριν, με κλιμακούμενο βαθμό δυσκολίας», λέει η Μαρία Ευχετζή

H Μαρία Ευχετζή είναι φοιτήτρια. Κατ’ αρχήν θα πρέπει να τονίσουμε την
ιδιαιτερότητα και τη μεγάλη δυσκολία του σχεδίου (Ελεύθερου), σαν εξεταζόμενο
Ειδικό Μάθημα. Θα λέγαμε ότι είναι μια πορεία «στο άγνωστο, με βάρκα την
ελπίδα» και την όσο το δυνατόν καλύτερη προετοιμασία. Επειδή δεν μπορείς ποτέ
να ξέρεις τι θέμα θα ζητηθεί, ένα πρώτο βήμα είναι η διερεύνηση των θεμάτων
παρελθόντων ετών.

Ο υποψήφιος, πάντα με την καθοδήγηση εξειδικευμένου εκπαιδευτικού, πρέπει να
προετοιμαστεί κατάλληλα και αυτό πρακτικά σημαίνει πολλά σχέδια πριν, με
κλιμακούμενο βαθμό δυσκολίας, δηλαδή από τα φαινομενικά απλά στα σύνθετα.
Χρειάζεται η γνώση και εμπέδωση των κανόνων που διέπουν το σχέδιο, σωστή
τοποθέτηση, αναλογία, κοντράστο, σκίαση κ.λπ.

Όπως γίνεται κατανοητό, χωρίς τη βοήθεια έμπειρου καθηγητή η προσπάθεια είναι
σε μεγάλο βαθμό καταδικασμένη σε αποτυχία, γιατί, κακά τα ψέματα: το ταλέντο
από μόνο του δεν φτάνει!

Σημαντικό ρόλο επίσης παίζει και η ψυχολογία του εξεταζομένου. Ένας σωστά
προετοιμασμένος υποψήφιος είναι πιο έτοιμος ψυχολογικά και οπλισμένος με
περισσότερο θάρρος. Ψυχραιμία, όχι πανικός και πολλή δουλειά.

Και μια τελευταία συμβουλή…

Το εξεταστικό κέντρο δεν είναι «θάλαμος μεσαιωνικών βασανιστηρίων», είναι απλά
το μέρος που έχει επιλεγεί για την τελική προσπάθεια. Εκεί είσαι εσύ και το
ζητούμενο θέμα και, προς Θεού, μην κοιτάς τριγύρω. Εμπιστέψου τον εαυτό σου,
τις δυνάμεις, την προετοιμασία και τις γνώσεις σου, πάρε μια βαθιά ανάσα και
ξεκίνα.

Αύριο θα είσαι φοιτητής.