Οι χελώνες έχουν πυξίδα!

Το μυστήριο της μετανάστευσης της θαλάσσιας χελώνας λύθηκε από επιστήμονες,
οι οποίοι έδειξαν πως το θαλάσσιο αυτό ερπετό μπορεί να χρησιμοποιεί το
μαγνητικό πεδίο της Γης σαν πυξίδα και σαν χάρτη.

H πράσινη θαλάσσια χελώνα, η Chelonia mydas, είναι ιδιαίτερα ακριβής στην αποδημία της

Ένα πείραμα που έκαναν θαλάσσιοι βιολόγοι στα ανοικτά των ακτών της Φλόριντα,
έδειξε την εντυπωσιακή ικανότητα της πράσινης θαλάσσιας χελώνας να αισθάνεται
ελαφρές αποκλίσεις στο μαγνητικό πεδίο της Γης. Οι χελώνες μεταναστεύουν
χιλιάδες μίλια διασχίζοντας τον ανοικτό ωκεανό και η έρευνα έδειξε ότι τα ζώα
αυτά μπορούν να αισθάνονται μικρές διαταράξεις στη διεύθυνση Βορράς – Νότος,
που έχει το μαγνητικό πεδίο, ώστε να καταλαβαίνουν πού βρίσκονται και προς τα
πού πρέπει να πάνε. H πράσινη θαλάσσια χελώνα, η Chelonia mydas, είναι
ιδιαίτερα ακριβής στην αποδημία της και μερικές περνούν τακτικά από τα ίδια
σημεία στα ανοικτά της ακτής της Βραζιλίας κατευθυνόμενες προς το Ασουνσιόν,
ένα μικρό νησί με πλάτος μόλις 9,5 χλμ. στη μέση του Νότιου Ατλαντικού.

Οι βιολόγοι. Οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον Κένεθ και την Κάθριν
Λόμαν, σύζυγοι και ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, στο
Τσάπελ Χιλ, ερεύνησαν το ένστικτο προσανατολισμού της πράσινης χελώνας
χρησιμοποιώντας ένα γιγάντιο, διώροφο μαγνητικό πηνίο το οποίο κατασκεύασαν
γύρω από ένα ακουάριουμ, ώστε να μπορούν να ελέγχουν τεχνητά το πεδίο. Οι
Λόμαν και οι συνάδελφοί τους χρησιμοποίησαν το πηνίο για να αναπαραγάγουν
μαγνητικά πεδία που είναι γνωστό πως υφίστανται σε διάφορες τοποθεσίες κατά
μήκος της ακτής της Φλόριντα, ώστε να μπορούν να εκθέσουν τις αιχμάλωτες
χελώνες σε πεδία προερχόμενα από δύο πολύ διαφορετικές γεωγραφικές τοποθεσίες.

«Αιχμαλωτίσαμε νεαρές χελώνες χρησιμοποιώντας ένα δίχτυ 400 μέτρων απλωμένο
παράλληλα στην ακτή. Σε κάθε χελώνα τοποθετήσαμε μία συσκευή παρακολούθησης
μέσα στο ακουάριουμ», δήλωσε η δρ Κάθριν Λόμαν.

Στη συνέχεια οι επιστήμονες ρύθμισαν το μαγνητικό πεδίο στο πείραμα ανάλογα με
τα πεδία που υπάρχουν σε δύο σημεία, τα οποία βρίσκονται, το ένα λίγο στα
ανοικτά της βόρειας ακτής της Φλόριντα και το άλλο στο νότιο άκρο της
Πολιτείας.

Το σημείο όπου είχαν αιχμαλωτιστεί οι χελώνες βρισκόταν ανάμεσα σε αυτά τα δύο
σημεία. «Οι μισές χελώνες κολύμπησαν προς ένα μαγνητικό πεδίο που υφίσταται σε
μια τοποθεσία περίπου 350 χλμ. βόρεια από εκεί όπου βρίσκονταν στην
πραγματικότητα. Οι άλλες μισές κολύμπησαν προς ένα πεδίο που υπάρχει σε μια
αντίστοιχη απόσταση προς τον Νότο», δήλωσε η δρ Λόμαν.

Από τη μελέτη, η οποία δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Nature, διαπιστώθηκε πως
οι χελώνες που ήταν εκτεθειμένες στο βόρειο πεδίο ανταποκρίθηκαν κολυμπώντας
προς τον Νότο, ενώ εκείνες που ήταν εκτεθειμένες στο νότιο πεδίο κολύμπησαν
προς τον Βορρά. «Σε κάθε περίπτωση, οι χελώνες κολύμπησαν προς μια κατεύθυνση
που θα τις είχε οδηγήσει στο σπίτι τους, αν βρίσκονταν πραγματικά στο σημείο
στο οποίο υπάρχουν τα μαγνητικά πεδία», δήλωσε η δρ Λόμαν.

Ακόμη και οι… αστακοί

Ο Κένεθ Λόμαν δήλωσε πως το πείραμα δείχνει ότι οι χελώνες χρησιμοποιούν το
μαγνητικό πεδίο της Γης με τρόπο περισσότερο πολύπλοκο απ’ ό,τι αν
χρησιμοποιούσαν μια απλή πυξίδα που δείχνει τον Βορρά και τον Νότο. «Τα
αποτελέσματα αυτά σημαίνουν ότι οι χελώνες έχουν ένα είδος μαγνητικού χάρτη.
Με άλλα λόγια, μπορούν να καταλάβουν πού βρίσκονται σε σχέση με το σπίτι τους
χρησιμοποιώντας πληροφορίες από το μαγνητικό πεδίο», δήλωσε ο δρ Κένεθ Λόμαν.
«Αυτό είναι μια πολύ πιο περίπλοκη χρήση του πεδίου απ’ ό,τι αν είχε κανείς
μια μαγνητική πυξίδα που να δίνει απλώς την κατεύθυνση», πρόσθεσε.

Επιστήμονες έχουν δείξει πως άλλα αποδημητικά ζώα, κυρίως πουλιά,
χρησιμοποιούν μια ποικιλία φυσικών ενδείξεων οι οποίες λειτουργούν σαν χάρτης
και πυξίδα και περιλαμβάνεται σε αυτές το μαγνητικό πεδίο της Γης. Εντούτοις
οι μελέτες του ζεύγους Λόμαν δείχνουν πως ερπετά, ακόμη και αστακοί, που έχουν
ένα λιγότερο εξελιγμένο νευρικό σύστημα από τα θηλαστικά και τα πουλιά,
μπορούν να εντοπίσουν τις διαταραχές σε ένα μαγνητικό πεδίο.

«H εικόνα που προκύπτει είναι ότι συστήματα μαγνητικού εντοπισμού θέσης είναι
υπαρκτά και το γεγονός ότι υφίστανται σε αστακούς και σε θαλάσσιες χελώνες,
υποδηλώνει ότι μπορεί να είναι διαδεδομένα μεταξύ των ζώων», δήλωσε ο δρ.
Λόμαν. Μέχρι στιγμής οι βιολόγοι δεν έχουν εντοπίσει το αισθητήριο όργανο που
εντοπίζει τις αλλαγές σε ένα μαγνητικό πεδίο. Μια ιδέα είναι πως μπορεί να
πρόκειται για μια γενική ιδιότητα των νευρικών κυττάρων, τα οποία είναι γεμάτα
ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια που πιθανόν ανταποκρίνονται στην κίνηση μέσα σε
ένα μαγνητικό πεδίο.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Αγγελόπουλος