TZIOΥZEΠE TOPNATOPE «H φωτογραφία είναι ελευθερία»

«Αν φωτογραφίσεις έναν άγνωστο, την ίδια στιγμή που ανοίγεις το κλείστρο παύει να σου είναι άγνωστος διότι τον κουβαλάς πάντα μαζί σου…». Ο Τζιουζέπε Τορνατόρε με φόντο τον «άγνωστό» του Σιβηριανό εργάτη

Τον χαρακτήρισαν τρυφερό, νοσταλγικό, «Φελίνι τον νεώτερο», άλλοι τον είπαν
«απλοϊκό». H εμμονή του στη «χαμένη αθωότητα» τον απογείωσε στο «Σινεμά ο
Παράδεισος», τον «προσγείωσε» στη «Μαλένα», τον διατήρησε στον «Θρύλο του
1900».

Στη συνέχεια, οι φαντασιώσεις των σεναρίων για τις ταινίες του Τζιουζέπε
Τορνατόρε, από το Παλέρμο του ιταλικού Νότου, αντικαταστάθηκαν από τις
μεταφυσικές σχεδόν εικόνες που έφερε απ’ το ταξίδι του στη μέχρι πρότινος
ανύπαρκτη πόλη Νόβιτς Ουρένγκι του παγκόσμιου Βορρά – της Σιβηρίας.

Προληπτικός καθ’ ομολογίαν του, ισορροπιστής αλλά και προβληματισμένος
συμπερασματικά, περίεργος κατά δήλωσή του («έγινα σκηνοθέτης από περιέργεια,
ξανάγινα φωτογράφος στη Σιβηρία μόνο από περιέργεια») ο 48χρονος πλέον
Τζιουζέπε Τορνατόρε «έκλεισε» με την παρουσία του στη Θεσσαλονίκη την πρώτη
στην Ελλάδα έκθεση (προηγήθηκε σειρά παρουσιάσεών της ανά την Ιταλία) της
πλέον ιδιότυπης «ταινίας» του. Μιας ταινίας με 300 ασπρόμαυρες «παγωμένες»
σκηνές-φωτογραφίες από την πόλη Νόβιτς Ουρένγκι της Σιβηρίας.

«Ήμουν παιδί όταν επισκέφθηκε το Παλέρμο ένας μεγάλος Ιταλός
σκηνοθέτης. Του είπα ότι θα ‘θελα να γίνω σκηνοθέτης, να μάθω το μυστικό που
κρύβεται πίσω από το… πανί. Εκείνος γέλασε και μου είπε… “παράτα τα…”.
Τον συνάντησα ξανά καμιά τριανταριά χρόνια αργότερα. Είχα κάνει ήδη 3-4
ταινίες. Του διηγήθηκα τη… συμβουλή του. Ξέρετε τι μου απάντησε; “Εγώ καλά
έκανα και σου τα είπα έτσι. Κι εσύ έκανες καλύτερα που έπραξες έτσι…”».

Όσο για το μυστικό που κρύβεται πίσω από το πανί της οθόνης; Το αναζητά ακόμα,
λέει, κλέβοντας και συλλέγοντας εικόνες των ανθρώπων με την κινηματογραφική
αλλά και τη φωτογραφική του μηχανή.

«Το σινεμά είναι πιο δεσμευτική, πιο σύνθετη διαδικασία. Πρέπει να πείσεις, να
δώσεις κίνητρα σε εκατοντάδες ανθρώπους (ηθοποιούς, μακιγιέρ, φωτιστές) να
μοιραστούν μαζί σου, να σου “στήσουν” την εικόνα. H φωτογραφία είναι η ίδια η
εικόνα κι εσύ είσαι πιο κοντά στην ελευθερία να την “κλέψεις”, είναι εκείνο το
αεράκι ελευθερίας που νιώθεις να σε τυλίγει βλέποντας μόνος σου έτοιμη – αλλά
και κατασκευασμένη ήδη από εσένα τον ίδιο, από τα μάτια σου πρώτα – την εικόνα
…».

Αρνείται πεισματικά σχεδόν να μιλήσει για το καινούργιο του φιλμ, αν και στην
Ιταλία είναι ήδη γνωστό από τον περσινό Μάιο ότι άρχισε τις προετοιμασίες για
το γύρισμα μιας ταινίας με θέμα τη μάχη του Λένινγκραντ και με ομώνυμο τίτλο.
Το «Λένινγκραντ» (έγχρωμη ταινία στην αγγλική γλώσσα και η πρώτη ίσως ταινία
του Τορνατόρε χωρίς παιδιά για πρωταγωνιστές) θα βγει στους κινηματογράφους
στα τέλη του 2005. «Δεν διηγούμαι ποτέ τίποτα για τα φιλμ που ετοιμάζω. Όποτε
το έκανα, δεν έγιναν ποτέ…».

Προληπτικός;

«Μολτίσιμο!», ομολογεί. «Δεν μιλώ ποτέ με ανθρώπους που φορούν μοβ ρούχα.
Είναι πένθιμο χρώμα. Τους στέλνω πρώτα ν’ αλλάξουν χρώματα. Δεν δίνω, ούτε
παίρνω ποτέ από το χέρι κάποιου την αλατιέρα στο τραπέζι… ».

H ερώτηση περί Χόλιγουντ και ευρωπαϊκής παραγωγής, περί συρρίκνωσης του σινεμά
στην Ευρώπη από τον γίγαντα της αμερικανικής κινηματογραφικής βιομηχανίας
έρχεται αβίαστα, αλλά το ίδιο αβίαστα και η απάντηση.

«Τα πράγματα είναι απλά. Στην Αμερική ο κινηματογράφος είναι η δεύτερη
βιομηχανία. H Αμερική ξοδεύει περισσότερα χρήματα για την προώθηση των φιλμ
και λιγότερα για την παραγωγή τους. Τα αμερικανικά φιλμ “πουλάνε”. Οι
Αμερικανοί αγαπούν τον κινηματογράφο και τους δικούς τους παραγωγούς και τους
βοηθούν. Το δείχνουν. Εμείς στην Ευρώπη δεν αγαπούμε τους Ευρωπαίους, δεν
αγαπούμε τους εαυτούς μας. Γι’ αυτό μόνο γκρινιάζουμε και τους κριτικάρουμε. H
λύση είναι μια μικρή “ενεσούλα” ενίσχυσης στους Αμερικανούς για την ίδια την
παραγωγή και μια μεγάλη ένεση αγάπης για το δικό τους “προϊόν” στους Ευρωπαίους…».

H χαμένη αθωότητα

Οπαδός του Μπερλουσκόνι ή απλώς των… ισορροπιών ανάμεσα στον πρωθυπουργό και
«απόλυτο αφεντικό» της βιομηχανίας του θεάματος στην Ιταλία, ο Τζιουζέπε
Τορνατόρε απέφυγε σχεδόν άτεχνα την όποια «θέση» για τη στάση του Ιταλού
πρωθυπουργού μετά μάλιστα και την εκτέλεση στο Ιράκ του ομήρου συμπατριώτη
του.

«Ζούμε δυστυχώς σε μια τραγική περίοδο παγκοσμίως. Δεν γνωρίζω τι ακριβώς είπε
ο Μπερλουσκόνι για το θέμα του Ιράκ, αλλά δεν θα μπορούσε και να δεχθεί τον
εκβιασμό από τους τρομοκράτες. Δεν θα ‘πρεπε να δεχθεί τις πιέσεις. Δεν
ξέρω… Σκέφτομαι πλέον πολύ προτού πω οτιδήποτε. Πρέπει να καταλάβουμε πρώτα
πολύ καλά τι ακριβώς συμβαίνει…».

H χαμένη αθωότητα στην οποία καταφεύγετε στις ταινίες σας, η παιδική σχεδόν
οπτική των πραγμάτων είναι πρόταση «λύσης» ή διέξοδος;

«Ίσως είναι μόνο διέξοδος. Ίσως η προσωπική μου “λύση”. Στα χρόνια που ζούμε
περισσεύει ο πόνος και η βία. Δεν παράγουμε σκέψη ούτε ιδεολογία. Ίσως θα
‘πρεπε να τα δούμε ξανά απ’ την αρχή. Όλα…».