Διαστάσεις Tο μεγάλο δίλημμα

Να απαιτήσουμε μεταρρυθμίσεις από τους ηγέτες των αραβικών κρατών ή να
στοιχηματίσουμε στη «μετάδοση» της ανοικοδόμησης του Ιράκ; Αυτό είναι το
στρατηγικό δίλημμα που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση του προέδρου Μπους.

Ίσα δικαιώματα. Νεαρές μουσουλμάνες μελετούν το Κοράνι

Αντικείμενο της διαμάχης είναι η αμερικανική πρωτοβουλία για τη Μείζονα Μέση
Ανατολή. Το κείμενο που κυκλοφορεί μεταξύ των εταίρων της «G8» προβλέπει
κοινωνικές και οικονομικές πρωτοβουλίες που θα ανταποκριθούν στις τρεις
προκλήσεις του αραβικού κόσμου: ελευθερία, εκπαίδευση και δικαιώματα των
γυναικών. H μάχη ανάμεσα στους υποστηρικτές και τους αντιπάλους της
πρωτοβουλίας αυτής είναι σκληρή και σχετίζεται με την ερμηνεία της
μεταπολεμικής κατάστασης στο Ιράκ.

«Υπάρχουν δύο τρόποι αντιμετώπισης της τρομοκρατίας: να καβαλικέψεις την
τίγρη, όπως προσπαθούν να κάνουν οι Ευρωπαίοι, ή να τη δαμάσεις, όπως κάνει ο
Μπους», λέει ο Ιρανός διανοούμενος Αμίρ Ταχερί, διευθυντής της επιθεώρησης
«Politique Internationale», που εκδίδεται στο Παρίσι. Κατά την άποψή του, η
πρωτοβουλία για τη Μείζονα Μέση Ανατολή είναι ανάλογη με το «τρίτο κεφάλαιο»
των συμφωνιών του Ελσίνκι, το 1975, που προέβλεπαν σεβασμό των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων πέραν του «Σιδηρού Παραπετάσματος», θέτοντας τις βάσεις για την
κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Αυτή είναι και η θέση της Κοντολίζα Ράις,
συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας του προέδρου Μπους, μιας κρεμλινολόγου η οποία
σπούδασε την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.

Στο αντίθετο στρατόπεδο βρίσκεται ο Λιβανέζος Φουάντ Ατζάμι, αραβολόγος από το
Πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς και συνεργάτης τού «νεοσυντηρητικού» Πολ Γούλφοβιτς.
«Εναντίον αυτού του σχεδίου του Μπους», εξηγεί ο Ατζάμι στην εφημερίδα Στάμπα,
«έχουν συμμαχήσει η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και η Συρία, τρεις χώρες με
συνολικό πληθυσμό άνω των 100 εκατομμυρίων κατοίκων, που είναι σε θέση να
αντισταθούν σε οποιαδήποτε εξωτερική πίεση για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων».

H πρωτοβουλία της κυβέρνησης Μπους είναι καταδικασμένη σε θάνατο πριν ακόμα
γεννηθεί, επισημαίνει ο Ατζάμι, σύμφωνα με τον οποίο ο ίδιος ο πρόεδρος
αποδυναμώνει το σχέδιό του. «Ο πρόεδρος δέχεται στο ράντσο του τον Αιγύπτιο
πρόεδρο Χόσνι Μουμπάρακ, έναν απόλυτο μονάρχη, εχθρό οποιασδήποτε αλλαγής, ωμό
απέναντι στην αντιπολίτευση, που δημιουργεί ανθρώπους όπως ο Αϊμάν αλ-Ζαουάχρι
και σκοπεύει να παραχωρήσει μία ημέρα τη θέση του στον γιο του. Σφίγγοντάς του
το χέρι, ο Μπους θα στείλει στους Άραβες το μήνυμα ότι η pax americana είναι
νεκρή, ότι δεν προβλέπεται καμία δημοκρατική επανάσταση».

H σύγκρουση ανάμεσα στις σχολές Ταχερί και Ατζάμι, δηλαδή ανάμεσα στη
ρεαλπολιτίκ της Ράις και τον ιδεαλισμό του Γούλφοβιτς, αναδεικνύει δύο πιθανές
στρατηγικές δράσης. Για τον Ταχερί, η σύνοδος της «G8» που θα πραγματοποιηθεί
στο Ση Άιλαντ της Τζόρτζια πρέπει να συνδυάσει πιέσεις προς τους κυβερνώντες
και πόρους προς τους κυβερνωμένους. Ο Ατζάμι, αντίθετα, δεν πιστεύει στον
διάλογο με τις μεγάλες αραβικές πρωτεύουσες και υποστηρίζει ότι το στοίχημα
των μεταρρυθμίσεων μπορεί να κερδηθεί μόνο αν η αλλαγή αρχίσει από το εσωτερικό.