Tι μαρτυρούν οι καρκινικοί δείκτες

Οι καρκινικοί δείκτες είναι μόρια που παράγονται από καρκινικά κύτταρα,
απελευθερώνονται στο αίμα και τα επίπεδά τους μπορούν να μετρηθούν. Δεν
παράγονται όμως από όλα τα κακοήθη νεοπλάσματα, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις ο
καρκίνος (ειδικά στα αρχικά στάδια) δεν συνδυάζεται με την ύπαρξη κανενός
δείκτη. Άρα, η απουσία δεικτών δεν αποκλείει και την ύπαρξη καρκίνου.

Παράλληλα, σχεδόν κανένας δείκτης δεν αποδεικνύει την ύπαρξη κάποιας
συγκεκριμένης νεοπλασίας. Εκτός αυτού, μέτρια αύξηση κάποιων δεικτών
παρατηρείται και σε πολλές καλοήθεις καταστάσεις. Γι’ αυτό και η εφαρμογή των
καρκινικών δεικτών για διάγνωση του καρκίνου σε άτομα που απευθύνονται στον
γιατρό με κάποια ενοχλήματα είναι πολύ περιορισμένη.

Για τον ίδιο λόγο, οι καρκινικοί δείκτες γενικά δεν χρησιμοποιούνται ως
προληπτική εξέταση για προσυμπτωματική διάγνωση νεοπλασιών, το λεγόμενο
screening του γενικού πληθυσμού.

Μέχρι σήμερα ο μόνος δείκτης που φαίνεται να μπορεί να εφαρμοσθεί με επιτυχία
για τον σκοπό αυτό είναι το ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA) για την πρώιμη
διάγνωση του καρκίνου του προστάτη. Ακόμη όμως δεν έχουν διευκρινισθεί πολλά
ζητήματα: σε ποια ηλικία πρέπει να αρχίζει η παρακολούθηση, ποιο είναι το
επίπεδο πάνω από το οποίο αυξάνει η πιθανότητα καρκίνου προστάτη, ποια πρέπει
να είναι η αντιμετώπιση του ασθενούς σε περίπτωση επιβεβαίωσης της διάγνωσης.

Πρέπει, λοιπόν, να γίνει σαφές ότι οι καρκινικοί δείκτες χρησιμοποιούνται μόνο
στην περίπτωση που μπορούν να κατευθύνουν την διερεύνηση των συμπτωμάτων, ενώ
η κυριότερη εφαρμογή τους στην Ογκολογία είναι η παρακολούθηση της
δραστηριότητας της νόσου.

Και καθώς η διάγνωση ενός καρκίνου κατά κανόνα τίθεται με παθολογοανατομικές ή
κυτταρολογικές εξετάσεις, η απόφαση για την χρήση των καρκινικών δεικτών,
επομένως, πρέπει να λαμβάνεται αποκλειστικά από τον κλινικό γιατρό.

Ο Αριστοτέλης Μπάμιας είναι Παθολόγος-Ογκολόγος, Λέκτορας Θεραπευτικής
στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.