«Eξωμήτρια» τέχνη με αμφίβολη εξέλιξη

Ένα «χαλί» από σπασμένους δίσκους μουσικής σε ολόκληρο το πάτωμα, μια επιλεγμένη σειρά από άλλους σ’ έναν τοίχο, προβολή βίντεο, μουσική. Το έργο του Χαραλάμπους απλώνεται σε όλον τον χώρο

Το «ολικό έργο» που δημιούργησε ο Πάνος Χαραλάμπους στο «Άρτιο» είναι από τα
πιο συγκροτημένα που έχουμε δεί. Χιλιάδες παλιοί δίσκοι γραμμοφώνου, σπασμένοι
σε κομμάτια, στρώνουν ένα χαλί από βινύλιο σε ολόκληρο το πάτωμα. Μια
επιλεγμένη σειρά από άλλους στοιχίζεται σ’ έναν τοίχο και σε δύο σημεία της
αίθουσας προβάλλονται βίντεο, ενώ ακούγονται λόγια και παλιές μουσικές. Για να
φθάσει παραμέσα στη μισόφωτη αίθουσα, ο επισκέπτης υποχρεώνεται να πατήσει στα
κομμάτια δίσκων και να τα σπάσει περαιτέρω, συμμετέχοντας έτσι ηχητικά στον
διάλογο που προτείνει ο καλλιτέχνης με την ιστορία του ήχου, της μουσικής και
της τέχνης γενικότερα. Στον εκθεσιακό κατάλογο διαβάζουμε κι ένα καλογραμμένο
δοκίμιο, στο κλίμα του Βάλτερ Μπένγιαμιν (ο οποίος μνημονεύεται) ή του
Μπέρτολντ Μπρεχτ, που τον επηρέασε αλλά δεν μνημονεύεται, πλην όμως τον
θυμόμαστε από τη «συνειδητοποίηση» στην οποία μας εξαναγκάζει το αλλεπάλληλο
σπάσιμο των δίσκων.

«Ναι, ύστερα από δεκαετίες που ταλαιπώρησε τον θεατρόκοσμο, τώρα η
“αποστασιοποίηση” – η μη ταύτιση, ο κριτικός ρεαλισμός και οι τεχνικές του –
ξαναζεί ακμαία στην τέχνη και στη θεωρία της», σκεφτόμαστε και φέρνουμε στον
νου την πλειάδα καθηγητών της ΑΣΚΤ, όπου ανήκει και ο εκθέτης.

Οι καλλιτεχνικές ιδιότητες υπάρχουν και περισσεύουν στον Χαραλάμπους: Έχει
διαίσθηση και αξίες, συγκινείται. Στο ξεκίνημά του πριν από 15-20 χρόνια ήταν
συναρπαστικά εξομολογητικός, καταθέτοντας ως έργα χάρτες και σύνεργα αλιείας ή
καπνοκαλλιέργειας, από την πατρίδα του την Αιτωλοακαρνανία. Είναι γνωστό
επίσης ότι γνωρίζει σε βάθος κλασική μουσική, ενώ προβληματίζεται για ζητήματα
Ιστορίας.

Όμως ένα εικαστικό έργο είναι πρωτίστως θέμα αισθημάτων, συναισθημάτων,
συγκινησιακής μετάληψης. Όχι παγίδα για να εξασκηθεί πάνω μας ένας δάσκαλος ή
ινστρούκτορας. Χρειαζόμαστε έρευνα ψυχικών εσχάτων, πρόσκληση συμμετοχής,
εξομολόγηση αδιεξόδου, συνοδοιπορία στα αδιέξοδα ή στο προσδοκώμενο διέξοδο
μιας κοινής ανθρώπινης μοίρας.

Ο Τσαρούχης το γνώριζε αυτό. Και μετά τους πρώιμους διανοουμενίστικους
πειραματισμούς (1937-38), μας κέρδισε γιατί εγκαταλείφθηκε αφοπλιστικά σε ό,τι
πίστευε κι αγαπούσε, όπως ένας καλόγερος στην προσευχή του. Ανάλογα και ο
Γύζης στις τελευταίες δεκαετίες του. Από το άλλο δρομολόγιο, καλλιτέχνες με
τεράστιες ικανότητες (ο Γκίκας παλαιότερα, ο Μπότσογλου, ο Ψυχοπαίδης, ο
Λάππας, ο Χαραλάμπους πρόσφατα), κάνοντας τέχνη εγκεφάλου και όχι ψυχικής
κατάθεσης, κέρδισαν τον σεβασμό όλων, αλλά έχασαν την αγάπη μας και μεγάλο
ποσοστό από όσα θα μπορούσαν να δώσουν επιπλέον.

«Μα γιατί εκτιμάμε τόσο τη διανόηση στον τόπο μας και όχι την πίστη;»,
αναρωτιόμαστε φεύγοντας. Μήπως επειδή είμαστε η πρώτη γενιά, οι νεόπλουτοι
στην εκπαίδευση; Μήπως για τον ίδιο λόγο που έχουμε διοικητές δημόσιων
οργανισμών πανεπιστημιακούς, άριστους αναγνώστες βιβλίων, αλλά άπειρους στην
πρακτική των ειδικοτήτων τους; Ποια μπορεί να είναι η αντίστοιχη «πρακτική»
των ζωγράφων μας;

Μα ποια άλλη από την προσπάθεια για να κερδίσουν το κοινό; Σε μια Ελλάδα
μορφωμένων και κοσμογυρισμένων κατοίκων, όταν μια τέχνη δεν αγαπιέται δεν
φταίει πλέον ο φιλότεχνος, αλλά ο καλλιτέχνης. H επιστροφή του μηνύματος
(καταφατική ή αρνητική) στον καλλιτέχνη, ανατροφοδοτεί τον ίδιο και το έργο
του, το ζωντανεύει, το μετατρέπει σε σύμβολο συλλογικό. Όταν όμως αυτή η
ανατροφοδότηση αποφεύγεται (συνήθως από τους πλούσιους καλλιτέχνες ή τους
μόνιμους καθηγητές) το έργο μένει μετέωρο, παράλληλο με την εποχή του,
ανέραστο, σαν εισήγηση σε επιτροπή.

Καλοφτιαγμένο το έργο του Χαραλάμπους, αλλά δεν μας συγκίνησε.
«Διαβάζοντάς» το είδαμε μια συγκρότηση λογιστική, όχι επιχειρηματική, φρένα
αλλά όχι γκάζια. Δεν μπορώ να φαντασθώ ένα σπίτι με αυτό ή τμήμα του. Μπορώ
όμως να φαντασθώ κάποια γωνιά μοντερνιστικού μουσείου, επισκέπτες να χαζεύουν
τις παραδοξότητες, μαθητές να ξεναγούνται υποχρεωτικά από λεξιλάγνους
δασκάλους.

Αν αυτού του είδους η «διανοούμενη ζωγραφική» θέλει να κρατά το ενδιαφέρον μας
θα έπρεπε κάπως να εξελίσσεται, έστω και στον κόσμο της, σαν τέχνη
«εξωμήτρια». Στο κάτω κάτω, διανόηση σημαίνει εξέλιξη, λήξη και επανεκκίνηση, αυτο-αμφισβήτηση.

Με λίγα λόγια

Εικαστικό περιβάλλον με παλιούς δίσκους γραμμοφώνου και βίντεο, από έναν
διακεκριμένο εκπρόσωπο της νεώτερης τέχνης μας

* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 6

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 7

* Ξεχωρίζει από άλλες εκθέσεις της εποχής; 7

* Τα έργα είναι από τα πιο ώριμα του καλλιτέχνη; 6

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

Πάνος Χαραλάμπους, Phonopolis, στο «Άρτιο» (Παλλάδος 3, Ψυρή, τηλ.
210-3211.602), έως 8 Απριλίου.