Δρόμοι

Να απαιτήσουμε…

… μεταρρυθμίσεις από τους ηγέτες των αραβικών κρατών ή να στοιχηματίσουμε
στη «μετάδοση» της ανοικοδόμησης του Ιράκ; Αυτό είναι το στρατηγικό δίλημμα
που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση του προέδρου Μπους σε ό,τι αφορά την προώθηση
της δημοκρατίας στη Μέση Ανατολή. Αντικείμενο της διαμάχης είναι η πρωτοβουλία
για τη Μείζονα Μέση Ανατολή – την περιοχή από το Μαρόκο μέχρι το Πακιστάν –
που συζητά ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ με τους εταίρους του
στην G8, εν μέσω εμποδίων και δυσκολιών. Το κείμενο που κυκλοφορεί προβλέπει
κοινωνικές και οικονομικές πρωτοβουλίες που θα ανταποκριθούν στις τρεις
προκλήσεις του αραβικού κόσμου: ελευθερία, εκπαίδευση και δικαιώματα των
γυναικών. Ταυτόχρονα, ανοίγει ο δρόμος για σχέδια όπως η τράπεζα περιφερειακής
ανάπτυξης και η χρησιμοποίηση πολυεθνικών δυνάμεων (ΝΑΤΟ, αλλά όχι μόνο) για
την αντιμετώπιση κρίσεων.

H μάχη…

… ανάμεσα στους υποστηρικτές και στους αντιπάλους της πρωτοβουλίας αυτής
είναι σκληρή και σχετίζεται με την ερμηνεία της μεταπολεμικής κατάστασης στο
Ιράκ. «Υπάρχουν δύο τρόποι αντιμετώπισης της τρομοκρατίας: να καβαλικέψεις την
τίγρη, όπως προσπαθούν να κάνουν οι Ευρωπαίοι, ή να τη δαμάσεις, όπως κάνει ο
Μπους», λέει ο Ιρανός διανοούμενος Αμίρ Ταχερί, διευθυντής της επιθεώρησης
«Politique Internationale» που εκδίδεται στο Παρίσι. Κατά την άποψή του, η
πρωτοβουλία για τη Μείζονα Μέση Ανατολή είναι ανάλογη με το «τρίτο κεφάλαιο»
των συμφωνιών του Ελσίνκι, το 1975, που προέβλεπαν σεβασμό των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων πέραν του «Σιδηρού Παραπετάσματος», θέτοντας τις βάσεις για την
κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης. Αυτή είναι και η θέση της Κοντολίζας Ράις,
συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας του προέδρου Μπους, μιας κρεμλινολόγου που
σπούδασε την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.

Στο αντίθετο…

… στρατόπεδο βρίσκεται ο Λιβανέζος Φουάντ Ατζάμι, αραβολόγος από το
Πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς και συνεργάτης του «νεοσυντηρητικού» Πολ Γούλφοβιτς,
τον οποίο συνόδευσε στο πρόσφατο ταξίδι του στο Ιράκ. «Εναντίον αυτού του
σχεδίου του Μπους», εξηγεί ο Ατζάμι στην εφημερίδα «Στάμπα», «έχουν συμμαχήσει
η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και η Συρία, τρεις χώρες με συνολικό πληθυσμό
άνω των 100 εκατομμυρίων κατοίκων, που είναι σε θέση να αντισταθούν σε
οποιαδήποτε εξωτερική πίεση για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων».

H σύγκρουση…

… ανάμεσα στις σχολές Ταχερί και Ατζάμι, δηλαδή ανάμεσα στη ρεαλπολιτίκ της
Ράις και στον ιδεαλισμό του Γούλφοβιτς, αναδεικνύει δύο πιθανές στρατηγικές
δράσης. Για τον Ταχερί, η σύνοδος της G8 που θα πραγματοποιηθεί στο Σι Άιλαντ
της Τζόρτζιας πρέπει να συνδυάσει πιέσεις προς τους κυβερνώντες και πόρους
προς τους κυβερνωμένους: με άλλα λόγια, να μειώσει την οικονομική και
στρατιωτική βοήθεια προς καθεστώτα που παραβιάζουν τις ελευθερίες, όπως η
Αίγυπτος, η Συρία και η Σαουδική Αραβία, και να ενισχύσει τις μη κυβερνητικές
οργανώσεις που μάχονται για τον σεβασμό των ελευθεριών. Ο Ατζάμι, αντίθετα,
δεν πιστεύει στον διάλογο με τις μεγάλες αραβικές πρωτεύουσες και υποστηρίζει
ότι το στοίχημα των μεταρρυθμίσεων μπορεί να κερδηθεί μόνο αν η αλλαγή αρχίσει
από το εσωτερικό.