Παιχνίδι φωτιάς της κυβέρνησης με τα ελλείμματα

Σε ένα επικίνδυνο παιχνίδι «μαγικών αριθμών» αποδύεται η κυβέρνηση, με
προσφιλείς στόχους το δημοσιονομικό έλλειμμα, τον ρυθμό ανάπτυξης, την
ανεργία, τη σπατάλη του Δημοσίου και τη φοροδιαφυγή.

Ξεκινώντας από την αμφισβήτηση των επιδόσεων της προηγούμενης κυβέρνησης στο
πεδίο της οικονομίας, βουλευτές και υπουργοί της κυβέρνησης ανταγωνίζονται
αλλήλους παρουσιάζοντας κάθε τόσο νέες εκδοχές για τους ίδιους δείκτες. Μια
επίδειξη προχειρότητας, που δημιουργεί την εντύπωση ότι η σκοπιμότητα είναι
πολιτική.

Το πρώτο θύμα αυτού του παιχνιδιού είναι η αξιοπιστία της ελληνικής οικονομίας
διεθνώς, που μπορεί τελικά να επισύρει ακόμη και κυρώσεις εις βάρος της χώρας.
Ήδη τα πρώτα στοιχεία της δημοσιονομικής απογραφής που παρουσίασε ο υπουργός
Οικονομίας και Οικονομικών κ. Γ. Αλογοσκούφης ανέβασαν το έλλειμμα του 2003
επικίνδυνα κοντά στο όριο του 3% του ΑΕΠ και είναι ορατή η απειλή κοινοτικών
συστάσεων και ανόδου του κόστους δανεισμού του κράτους. H αριθμολαγνία της
κυβέρνησης κορυφώθηκε την περασμένη εβδομάδα. Δεν ήταν λίγα τα κυβερνητικά
στελέχη που θέλησαν να πάρουν μέρος στην ανταλλαγή εκτιμήσεων για τα μεγέθη
της οικονομίας, καταλήγοντας μάλιστα να αλληλοδιαψεύονται.

Έλλειμμα του προϋπολογισμού

Ένα από τα προεκλογικά λάβαρα της Νέας Δημοκρατίας, για παράδειγμα, αφορούσε
την «πλασματική εικόνα» που υποτίθεται ότι εμφάνιζε η κυβέρνηση για τα
δημοσιονομικά μεγέθη. Το λάβαρο αυτό το κράτησε και μετά τις εκλογές,
ανακοινώνοντας ότι ξεκινά δημοσιονομική απογραφή για να αποκαλυφθεί η
πραγματική εικόνα. Ανακοινώθηκε μάλιστα ως πρώτο μέτρο αυτής της «εξυγίανσης»
η κατάργηση νομοθετικής ρύθμισης με βάση την οποία είχε εγγραφεί στα έσοδα του
2003 ποσόν 1,5 δισ. ευρώ από ΦΠΑ που είχε εισπραχθεί το τέταρτο τρίμηνο του
2003 αλλά είχε βεβαιωθεί το 2004. Τη νομοθετική αυτή ρύθμιση είχε κάνει
αποδεκτή η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία και επομένως δεν υπήρχε καμία πίεση
προς τη νέα κυβέρνηση να την επανεξετάσει.

Οι αποφάσεις όμως της Νέας Δημοκρατίας για το θέμα είχαν ληφθεί πριν από τις
εκλογές και έτσι ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών δεν εξέπληξε κανέναν
όταν ανακοίνωσε τη Δευτέρα στη Βουλή ότι οι πρώτες εκτιμήσεις της απογραφής
ανεβάζουν το έλλειμμα του 2003 στο 2,7% του ΑΕΠ, αντί του 1,7% που έλεγε η
προηγούμενη κυβέρνηση. Το πρόσθετο έλλειμμα του 1% του ΑΕΠ αντιστοιχεί ακριβώς
στην αφαίρεση εσόδων 1,5 δισ. ευρώ από ΦΠΑ, που επανέρχονται στο οικονομικό
έτος 2004. Προφανώς δεν χρειαζόταν να γίνει δημοσιονομική απογραφή για έναν
τέτοιο υπολογισμό.

Εξέπληξε πάντως η δήλωση του κ. M. Έβερτ, ο οποίος την ίδια ημέρα δήλωνε ότι
στην πραγματικότητα το δημοσιονομικό έλλειμμα ξεπέρασε το 3% του ΑΕΠ, αλλά η
κυβέρνηση θα προσπαθήσει να μην το εμφανίσει όπως είναι, για να μην υποστεί
τις συνέπειες από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με άλλα λόγια, και η νέα κυβέρνηση θα
«εξαπατήσει» την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά λίγο λιγότερο!

Οδυνηρές συνέπειες

Ούτως ή άλλως, η ανακίνηση του θέματος αυτού μπορεί να έχει οδυνηρές συνέπειες
για τη χώρα. Ακόμη κι αν η αναθεώρηση του ελλείμματος του 2003 «συγκρατηθεί»
στο 2,7% του ΑΕΠ, που ανακοίνωσε ο κ. Αλογοσκούφης, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα
στρέψει την προσοχή της και τα βέλη της στην ελληνική οικονομία. Οι υποδείξεις
για ακόμη πιο σφιχτή πολιτική θα πρέπει να θεωρούνται δεδομένες. Αν το
έλλειμμα αποδειχθεί τελικά ότι ξεπερνά το 3% του ΑΕΠ, είτε επειδή αυτό θα
δείξει η απογραφή είτε επειδή η Γιουροστάτ θα ζητήσει να μικρύνει η «άσπρη
τρύπα» του προϋπολογισμού, οι συνέπειες θα είναι οδυνηρότερες. Τότε θα κινηθεί
η διαδικασία του «υπερβολικού ελλείμματος» και θα ζητηθεί επισήμως από την
Ελλάδα να μειώσει το έλλειμμά της κάτω από 3% το 2005. Σε περίπτωση αποτυχίας
προβλέπεται πρόστιμο.

Πριν από την ακραία αυτή συνέπεια του προστίμου όμως παραμονεύουν οι «ποινές»
της αγοράς, που θα ανεβάσει τα επιτόκια δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου.
Σύμφωνα με ορισμένους τραπεζικούς κύκλους μάλιστα υπάρχει φόβος στο τέλος να
επηρεαστούν και τα τραπεζικά επιτόκια δανεισμού προς επιχειρήσεις και
καταναλωτές, αν – λόγω της αύξησης του ελλείμματος – μειωθεί η πιστοληπτική
ικανότητα της χώρας.

«Ξέχασαν» τα 10 δισ. ευρώ

Στο θέμα της σπατάλης του Δημοσίου, η κυβέρνηση ξέχασε το προεκλογικό της
λάβαρο, τις εκτιμήσεις μελετητών της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (EKT) που
ανέβαζαν την εκτιμώμενη σπατάλη στα 10 δισ. ευρώ. Το πρώτο βήμα έκανε ο κ.
Αλογοσκούφης δηλώνοντας, αμέσως μετά τις εκλογές, με αφοπλιστική ειλικρίνεια,
ότι το νούμερο αυτό ήταν απλώς μια εκτίμηση της EKT που «εκνεύριζε την
κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ». Στην ομιλία του στη Βουλή ο ίδιος είπε ότι οι πόροι που
μπορούν να εξοικονομηθούν από την πάταξη της σπατάλης είναι 0,8-1% του ΑΕΠ
ετησίως, δηλαδή το πολύ 1,5 δισ. ευρώ. Στην τετραετία, αυτό αθροίζεται σε
περίπου 6 δισ. ευρώ, ποσό που απέχει βεβαίως από τα 10 δισ. ευρώ.

Ευσεβής πόθος

Το βασικότερο όμως είναι ότι ακόμη και η εξοικονόμηση αυτού του ποσού είναι
μάλλον ευσεβής πόθος, παρά ρεαλιστική εκτίμηση. Σύμφωνα με αξιόπιστες πηγές
του υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, οι «ελαστικές» δαπάνες του
προϋπολογισμού, που αφορούν προμήθειες, λειτουργικά έξοδα κ.τ.λ., αντιστοιχούν
το πολύ στο 10% του συνόλου, δηλαδή στα 3 δισ. ευρώ. Είναι αυτονόητο ότι δεν
μπορεί να περικοπεί μεμιάς το ήμισυ αυτών των δαπανών. Άλλωστε ειδικά φέτος οι
δαπάνες αυτές είναι χαμηλότερες από τις προηγούμενες χρονιές. Επιπλέον, ο
προϋπολογισμός του 2004 κινείται γενικά σε οριακά επίπεδα. Το πιθανότερο είναι
ότι οι δαπάνες του θα παρουσιάσουν υπέρβαση μάλλον παρά υποχώρηση 1,5 δισ.
ευρώ, όπως φιλοδοξεί η κυβέρνηση. Έτσι, το βέβαιο είναι ότι δεν θα μπορέσει να
στηρίξει καμία νέα παροχή και όλες οι εξαγγελίες της κυβέρνησης θα μετατεθούν
για αργότερα.

Το πάθημα της Πορτογαλίας

H πορτογαλική εμπειρία δημοσιονομικής απογραφής έχει καταγραφεί στα κοινοτικά
δεδομένα ως παράδειγμα προς αποφυγήν. Όταν ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας η
συντηρητική κυβέρνηση υπό τον κ. M. Μπαρόσο, παρέλαβε ένα έλλειμμα (του 2001)
που σύμφωνα με την προηγούμενη σοσιαλιστική κυβέρνηση του κ. Αντ. Γκουτιέρες
ήταν 2,5% του ΑΕΠ, ενώ σύμφωνα με την Κομισιόν ήταν κατά τι υψηλότερο – 2,7%.
H απογραφή Μπαρόσο ξεπέρασε κάθε πρόβλεψη και ανέβασε την εκτίμηση στο 4,2%,
με αποτέλεσμα να κινηθεί η διαδικασία του υπερβολικού ελλείμματος από την
Κομισιόν και να ζητηθεί η λήψη αυστηρών μέτρων.

Για να μειώσει το έλλειμμα, η κυβέρνηση Μπαρόσο αύξησε κατά 2% τον συντελεστή
ΦΠΑ και περιέκοψε τις δημόσιες δαπάνες, προχωρώντας ακόμη και σε απολύσεις
δημοσίων υπαλλήλων. Το 2002 το έλλειμμα μειώθηκε στο 2,7%, αλλά ο ρυθμός
ανάπτυξης συρρικνώθηκε στο 0,4% (από 1,6% το 2001), καθώς τα μέτρα λιτότητας
ανέκοψαν τη ζήτηση. Με τη βοήθεια και της δυσμενούς διεθνούς οικονομικής
κατάστασης, το 2003 η χώρα οδηγήθηκε σε ύφεση (το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 0,8%) και
το έλλειμμα ανέβηκε στο 2,9%. Για το 2004, η Κομισιόν προβλέπει έλλειμμα 3,3%.
Όσο για την ανεργία, από το 4% που βρισκόταν το 2001 βαδίζει προς το 7,2% το 2004.

Ανεργία: νέα στοιχεία με έρευνα λίγων ημερών!

Στο θέμα της ανεργίας, τα στοιχεία που παρουσίασαν τα στελέχη της κυβέρνησης
προκάλεσαν τουλάχιστον σύγχυση. Πρώτος εμφανίστηκε ο υπουργός Απασχόλησης και
Κοινωνικής Προστασίας κ. Π. Παναγιωτόπουλος να δηλώνει ότι εκτός από κρυφό
έλλειμμα, υπάρχει «κρυφή ανεργία» και να επικαλείται τα στοιχεία του ΟΑΕΔ, για
να ανεβάσει το μέγεθος πάνω από 10%.

Ο κ. Αλογοσκούφης, γνωρίζοντας ότι τα επίσημα στοιχεία για την ανεργία, που
χρησιμοποιεί και η Γιουροστάτ, δεν είναι αυτά του ΟΑΕΔ αλλά της ΕΣΥΕ,
προσπάθησε να «διορθώσει» την κατάσταση, λέγοντας ότι πάντως πρέπει να
εξηγηθεί πού οφείλεται η μεγάλη απόκλιση μεταξύ των δύο μετρήσεων. Και στη
συνέχεια ήρθε στη Βουλή και επικαλέστηκε τον μέσο όρο της ανεργίας του 2003,
που είπε ότι εκτιμάται στο 9,5%.

Προς το παρόν όμως δεν έχουν βγει τα στοιχεία για το τέταρτο τρίμηνο του έτους
και πάντως δεν συνηθίζεται να εκτιμάται η ανεργία ως μέσος όρος έτους, αλλά με
βάση την τελευταία διαθέσιμη μέτρησή της. Αυτή είναι του τρίτου τριμήνου του
2003, όταν το ποσοστό ήταν 8,8% (έναντι 8,9% του δεύτερου τριμήνου και 10% του
πρώτου τριμήνου).

Ούτως ή άλλως, ακόμη και το 9,5% δείχνει υποχώρηση από το 10% του μέσου όρου
του 2002.