ΘANAΣHΣ ΦΩKAΣ «Δεν υπάρχει μια εξίσωση για τα πάντα»

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε το πνεύμα της Αναγέννησης. Πρέπει να προσπαθούμε να βρίσκουμε κοινούς μηχανισμούς και να χρησιμοποιούμε κοινές μεθόδους που έχουν γενικότερη ισχύ. Και αυτό είναι η αντίθεση της εξειδίκευσης», λέει ο βραβευθείς με το Αριστείο της Ακαδημίας Αθηνών για τις Θετικές Επιστήμες, Θανάσης Φωκάς

«Ζωή και Μαθηματικά είναι άρρηκτα δεμένα μεταξύ τους. Τα Μαθηματικά θα έπρεπε
να τα βλέπουμε ως μια σημαντική άποψη της κουλτούρας μας. Όπως η Τέχνη
βελτιώνει την αισθητική μας, τα Μαθηματικά μάς βοηθούν να γίνουμε πιο λογικοί,
άρα πιο ολοκληρωμένοι. Κι επειδή η λογική δεν διδάσκεται, τα Μαθηματικά είναι
ο καλύτερος τρόπος για να την καλλιεργήσουμε. H καλή λογική σε βοηθά να είσαι
καλός παντού».

Για να το λέει αυτό ένας άνθρωπος που σπούδασε Αεροναυπηγική και Ιατρική για
να καταλήξει στα Μαθηματικά και στην επίλυση άλυτων έως σήμερα εξισώσεων κάτι
θα ξέρει. Ο καθηγητής Μαθηματικών Θανάσης Φωκάς, ο οποίος βραβεύθηκε χθες με
το Αριστείο της Ακαδημίας Αθηνών για τις Θετικές Επιστήμες και από το 2000
είναι κάτοχος του βραβείου Naylor, μίας εκ των κορυφαίων σε όλον τον κόσμο
διακρίσεις στα μαθηματικά, είναι ο πρώτος καθηγητής της νεοϊδρυθείσας στο
Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ έδρας Μη Γραμμικών Επιστημών. H έδρα ανήκει στην πιο
ιστορική Σχολή του Πανεπιστημίου, στην οποία δίδασκε ο Νεύτων και σήμερα ο
διάσημος αστροφυσικός Στίβεν Χόκινγκ.

Ο Γκέλφαντ, ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς του 20ού αιώνα, έχει
γράψει για τον καθηγητή Φωκά: «Είναι ένας σπουδαίος επιστήμονας του στυλ της
Αναγέννησης, ένα στυλ εξαιρετικής σημασίας, γιατί οι πραγματικές σχέσεις
μεταξύ Μαθηματικών, Βιολογίας και Ιατρικής παραμένουν άγνωστες». Πώς το
σχολιάζει ο ίδιος ο Θανάσης Φωκάς; «Στην εποχή της Αναγέννησης δεν υπήρχε η
εξειδίκευση που υπάρχει σήμερα. Για παράδειγμα, δύο από τις πιο βασικές
μαθηματικές θεωρίες στις οποίες στηρίχθηκε η κβαντική μηχανική είναι η θεωρία
των μιγαδικών αριθμών και η θεωρία των πιθανοτήτων. Οι πρώτες κύριες
ανακαλύψεις και τα για τις δύο αυτές θεωρίες έγιναν από έναν διανοούμενο της
Αναγέννησης, τον Cardano, του οποίου το κύριο επάγγελμα ήταν γιατρός. Σήμερα η
γνώση σε όλους τους τομείς έχει βαθύνει εξαιρετικά κι αυτό οδηγεί αναπόφευκτα
στην εξειδίκευση. Συγχρόνως, όμως, νομίζω ότι πρέπει να μην ξεχνάμε το πνεύμα
της Αναγέννησης. Πρέπει να προσπαθούμε να βρίσκουμε κοινούς μηχανισμούς και να
χρησιμοποιούμε κοινές μεθόδους που έχουν γενικότερη ισχύ. Και αυτό είναι η
αντίθεση της εξειδίκευσης», εξηγεί στα «NEA».

H εξειδίκευση όμως είναι αυτό που ζητούν η αγορά και οι επιστημονικές
επιχορηγήσεις… «Υπάρχει εντατικοποίηση σε όλα τα επίπεδα και στο επίπεδο της
έρευνας, ο μεγάλος ανταγωνισμός και οι φορείς χρηματοδότησης της έρευνας
απαιτούν αποτελέσματα, αλλά όταν φθάσεις σε κάποιο σημείο επιστημονικής
ωρίμασης το κύριο που πρέπει να σε απασχολεί είναι να διακρίνεις σημαντικά
προβλήματα πάνω στα οποία μπορείς να προσφέρεις το καλύτερο δυνατόν έργο.
Υποχρέωση του επιστήμονα δεν είναι να λάβει επιχορήγηση, αλλά να κάνει
ανακαλύψεις».

Πρόσφατα, επιστήμονες έδωσαν στη δημοσιότητα την εξίσωση για τον
επιτυχημένο γάμο. Μα, μπορούμε να μαθηματικοποιήσουμε τη ζωή; «Όλ’ αυτά δεν τα
θεωρώ πολύ σοβαρά. Από τη μία τα Μαθηματικά είναι σημαντικά, από την άλλη όμως
είναι εκχυδαϊσμός των Μαθηματικών να προσπαθείς να βρεις μια εξίσωση για τα
πάντα. Το γιατί οι νόμοι της φύσης εκφράζονται με μαθηματικό τρόπο είναι για
μένα ένα μυστήριο. Ταυτόχρονα αυτό αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, και την
αποθέωση των Μαθηματικών. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι όλες οι ανθρώπινες
δραστηριότητες μπορούν να μαθηματικοποιηθούν».

Όταν τον ρωτούν αν είναι ιδιοφυΐα απαντά, «σίγουρα δεν είμαι. Ίσως να έχω ένα
μικρό ταλέντο». Και επιστρέφει στα Μαθηματικά για να πει ότι «όλα είναι θέμα
ορισμού». Ιδιοφυΐα για τον Φωκά είναι «η ικανότητα να κάνεις υπερβολικά
γρήγορα συσχετισμούς πολύ μακρινούς από το αρχικό ερέθισμα».

«Όσο περισσότερες πηγές ηδονής έχει κανείς τόσο το καλύτερο»

Ο Θανάσης Φωκάς γεννήθηκε στην Κεφαλονιά το 1952. Το 1996 διορίστηκε στην
έδρα Μαθηματικών του Imperial College στο Λονδίνου. Κατέχει πτυχίο
Αεροναυπηγικής από το ίδιο Πανεπιστήμιο (1975), ντοκτορά στα Εφαρμοσμένα
Μαθηματικά από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας (1979) και πτυχίο
Ιατρικής από το Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι (1985). Σήμερα εκτελεί τα καθήκοντά
του στη νέα του έδρα, στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Το Αριστείο είναι το
σημαντικότερο βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών και απονέμεται σ’ έναν διακεκριμένο
Έλληνα κάθε χρόνο. Ανάμεσα σε αυτούς που έχουν τιμηθεί με το βραβείο είναι ο
Κωστής Παλαμάς, ο Γεώργιος Δροσίνης, ο Ιωάννης Πολέμης, ο Παναγιώτης
Κανελλόπουλος, ο Νικόλαος Χατζηκυριάκος-Γκίκας κ.ά. Ο κ. Φωκάς είναι πατέρας
τριών παιδιών και λατρεύει την όπερα και τις μικρές καθημερινές απολαύσεις.
Πιστεύει δε πως «όσο περισσότερες πηγές ηδονής έχει ένας άνθρωπος τόσο το
καλύτερο. Ποτέ δεν υπήρξα ο μονοδιάστατος επιστήμονας που είναι αποκομμένος
από τον υπόλοιπο κόσμο».