Aρχαία γλώσσα 8.700 ετών!

Μια φορά κι έναν καιρό, υπήρχαν πολύ λίγες ανθρώπινες γλώσσες, ίσως και
μόνο μία. Αν αυτό είναι σωστό, τότε οι περίπου 6.000 γλώσσες που ομιλούνται
σήμερα σε όλο τον κόσμο πρέπει να προέρχονται απ’ αυτή.

Ο Πύργος της Βαβέλ (πίνακας του Πίτερ Μπρέχελ, 1563)

Αν μπορούσε να φτιαχτεί το γενεαλογικό δένδρο της ανθρώπινης ομιλίας και να
χρονολογηθούν οι κλάδοι του, θα μπορούσε να μας ανοίξει ένα υπέροχο νέο
παράθυρο στο παρελθόν του ανθρώπου. Εντούτοις, κατά την άποψη πολλών ιστορικών
της γλωσσολογίας, οι πιθανότητες να σχεδιαστεί ένα τέτοιο δένδρο είναι
ουσιαστικά μηδενικές και, όσοι λένε κάτι διαφορετικό, κυνηγούν μια αυταπάτη.

Οι γλώσσες αλλάζουν τόσο γρήγορα, επισημαίνουν οι γλωσσολόγοι, ώστε η
γενεαλογία τους μπορεί να προχωρήσει στην καλύτερη περίπτωση μόνο λίγες
χιλιάδες χρόνια προς τα πίσω, πριν τα σήματα γίνουν τόσο αχνά ώστε να
αποτελούν μόνο θόρυβο: δείτε πόσο δύσκολα διαβάζεται ο Τσόσερ, μόλις 600
χρόνια μετά.

Το πρόβλημα των γλωσσολόγων προσείλκυσε όμως πρόσφατα την προσοχή μιας νέας
ομάδας ερευνητών, οι οποίοι έχουν περισσότερες ελπίδες να τα καταφέρουν.
Πρόκειται για βιολόγους που έχουν αναπτύξει εξελιγμένα μαθηματικά εργαλεία για
να σχεδιάζουν γενεαλογικά δένδρα γονιδίων και ειδών. Επειδή τα ίδια προβλήματα
εμφανίζονται τόσο στα δένδρα των γονιδίων όσο και στα δένδρα των γλωσσών, οι
βιολόγοι πιστεύουν πως τα εργαλεία τους θα έχουν αποτέλεσμα και στις γλώσσες.
H τελευταία εξόρμηση των βιολόγων στα πεδία των γλωσσολόγων είναι μια
αναδόμηση της ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών από τον Ράσελ Γκέι, βιολόγο
του Πανεπιστημίου του Όκλαντ στη Νέα Ζηλανδία. H οικογένεια αυτή περιλαμβάνει
γλώσσες που έχουν εκλείψει, όπως η χεττιτική, που μιλούσαν οι Χετταίοι στην
περιοχή που βρίσκεται σήμερα η Τουρκία, και η τοχαρική, που ομιλείτο κάποτε
στην Κεντρική Ασία, καθώς και τις ινδικές γλώσσες και την ιρανική σε έναν
μεγάλο κλάδο, και όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες εκτός από τη βασκική σε έναν
άλλο.

Τα συμπεράσματα

Ράσελ Γκέι. Ο επικεφαλής της έρευνας, βιολόγος του Πανεπιστημίου του Όκλαντ

Τα αποτελέσματα του Γκρέι, τα οποία δημοσιεύθηκαν τον Νοέμβριο στην επιθεώρηση
«Nature», έχουν, αν είναι σωστά, μεγάλες επιπτώσεις στην αρχαιολογία καθώς και
στη γλωσσολογία. H μορφή του δένδρου του δεν προξενεί έκπληξη – κατατάσσει τις
ινδοευρωπαϊκές γλώσσες όπως κάνουν και οι γλωσσολόγοι, χρησιμοποιώντας
συμβατικές μεθόδους σύγκρισης. Αλλά οι χρονολογίες που βάζει στο δένδρο είναι
πολύ παλαιότερες.

Οι υπολογισμοί του Γκρέι δείχνουν ότι η προγονική γλώσσα, γνωστή και ως
πρωτο-ινδοευρωπαϊκή, υπήρχε πριν από περίπου 8.700 χρόνια (συν-πλην 1.200
χρόνια), γεγονός που την καθιστά σημαντικά παλαιότερη απ’ ό,τι υποθέτουν οι
γλωσσολόγοι.

Μακροχρόνια διένεξη

H ηλικία της πρωτο-ινδοευρωπαϊκής είναι αντικείμενο μιας μακροχρόνιας
αρχαιολογικής διένεξης. Ορισμένοι ερευνητές, ακολουθώντας τα συμπεράσματα της
Μαρίγια Γκιμπούτας, η οποία πέθανε το 1994, πιστεύουν ότι οι ινδοευρωπαϊκές
γλώσσες διαδόθηκαν από πολεμιστές που μετακινήθηκαν από τις πατρίδες τους στις
ρωσικές στέπες, βόρεια της Μαύρης και της Κασπίας Θάλασσας, κάποια στιγμή πριν
από 6.000 χρόνια.

Μια αντίπαλη θεωρία, η οποία προτείνεται από τον Κόλιν Ρένφρου του
Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, υποστηρίζει ότι οι Ινδοευρωπαίοι ήταν οι πρώτοι
αγρότες που έζησαν στην αρχαία Τουρκία και ότι η γλώσσα τους επεκτάθηκε όχι με
τις κατακτήσεις, αλλά με τη διάδοση της γεωργίας πριν από 10.000 ώς 8.000
χρόνια. H χρονολογία που προτείνει ο Γκρέι, αν γίνει δεκτή, θα στηρίξει τη
θέση του Ρένφρου.

LINKS:

* www.auckland.ac.nz/

* www.nytimes.com/