Σταθερά επιτόκια κατά του ρίσκου

Αντιμέτωποι με μια κρίσιμη απόφαση βρίσκονται οι δανειολήπτες που βλέπουν την
περίοδο μειωμένου επιτοκίου του στεγαστικού τους δανείου να λήγει. Από τα
προνομιακά επιτόκια του 3% και του 3,5% μεταφέρονται στα επίπεδα του 4,5% ή
και του 5%, γεγονός που μεταφράζεται σε αύξηση της μηνιαίας δόσης κατά 100
ευρώ ή και παραπάνω για δάνειο 100.000 ευρώ 15ετούς διάρκειας.

Μπροστά σε αυτά τα δεδομένα, οι βασικές επιλογές είναι δύο: από τη μια να
«κλειδώσουν» το επιτόκιο του δανείου για μια δεδομένη χρονική περίοδο (από
τρία έως 15 χρόνια) και από την άλλη να «πάρουν το ρίσκο» του κυμαινόμενου
επιτοκίου, κερδίζοντας χρήματα από τους τόκους – τουλάχιστον σε πρώτη φάση –
αλλά με τον κίνδυνο η μηνιαία τους δόση να αυξηθεί σε περίπτωση αλλαγής των
δεδομένων, δηλαδή αύξησης των επιτοκίων.

H επιλογή ανάμεσα σε σταθερό και κυμαινόμενο επιτόκιο προσφέρεται δωρεάν από
τις περισσότερες τράπεζες κατά τη λήξη της αρχικής περιόδου χαμηλού επιτοκίου,
ενώ ακόμα και όπου υπάρχει χρέωση, το ποσό είναι ιδιαίτερα χαμηλό σε σχέση με
το ύψος του δανείου και τις μηνιαίες δόσεις.

Κέρδος ή σιγουριά;

H τελική επιλογή εξαρτάται αποκλειστικά από τον δανειολήπτη, ο οποίος πρέπει
να «ζυγίσει» το κέρδος από τα μειωμένα κυμαινόμενα επιτόκια έναντι της
σιγουριάς που προσφέρουν τα σταθερά. Αν και μέσα στο 2004 η αύξηση των
επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν φαίνεται πιθανή, τα δεδομένα
μπορεί να αλλάξουν στα επόμενα χρόνια επηρεάζοντας σημαντικά τη μηνιαία δόση.
Για παράδειγμα, ένας δανειολήπτης που έχει λάβει δάνειο 100.000 ευρώ για 15
χρόνια, πληρώνει για την περίοδο χαμηλού επιτοκίου 714,88 ευρώ ανά μήνα, αν
επιβαρύνεται με τόκους 3,5%. Την «επόμενη μέρα» η δόση θα κυμανθεί ανάμεσα στα
752,28 ευρώ (για επιτόκια της τάξης του 4,25%) και τα 817,08 ευρώ (για
επιτόκιο 5,5%).

H διαφορά στους τόκους εξαρτάται από την τράπεζα αλλά και από το ποσό του
δανείου, καθώς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μεταβάλλουν ανάλογα με αυτό την
προσαύξηση που επιβάλλουν στο επιτόκιο της EKT ή στο διατραπεζικό επιτόκιο
Euribor. Πρόκειται, δηλαδή, για μια αύξηση της μηνιαίας δόσης ανάμεσα σε 37,4
και 102,2 ευρώ ανά μήνα, την οποία θα πρέπει να υποστεί ο δανειολήπτης.

Αλλάζει το κόστος

Μια πιθανή αύξηση στα επιτόκια, της τάξης του 1%, αλλάζει σημαντικά τα
δεδομένα ως προς το κόστος εξόφλησης του δανείου. Στο παράδειγμα του
δανειολήπτη που οφείλει 100.000 ευρώ για 15 χρόνια, αν τα επιτόκια φτάσουν το
6,5%, η μηνιαία δόση θα ανέλθει σε 871,11, ενώ σε περίπτωση που ανέβουν στα
επίπεδα του 7,5%, το κόστος συντήρησης ανέρχεται σε 927,01%.

Με βάση, πάντως, τα ισχύοντα δεδομένα, δεν αναμένεται σημαντική αύξηση,
τουλάχιστον άμεσα, ενώ οι δανειολήπτες που επιλέγουν κυμαινόμενο επιτόκιο
μπορούν να το μετατρέψουν σε σταθερό οποιαδήποτε στιγμή επιθυμούν,
καταβάλλοντας βεβαίως το κόστος αλλαγής, που κυμαίνεται περίπου στα 150 ευρώ.

Ανάλογα με τη διάρκεια

Στον αντίποδα, για τους δανειολήπτες που επιλέγουν τη «σιγουριά» του σταθερού
επιτοκίου, τα δεδομένα αλλάζουν ανάλογα με τη διάρκεια του δανείου. Όσο αυτή
μεγαλώνει τόσο αυξάνονται και τα επιτόκια. Για μια σταθερή περίοδο τριών ετών,
το μέσο επιτόκιο είναι της τάξης του 4,9% και στο παράδειγμα του δανείου των
100.000 ευρώ για 15 χρόνια, η μηνιαία δόση ανέρχεται σε 785,59 ευρώ. Στο ίδιο
παράδειγμα, αν η σταθερή περίοδος αυξηθεί σε πέντε χρόνια, το μέσο επιτόκιο
διαμορφώνεται σε 5,5% και η μηνιαία δόση σε 817,08 ευρώ.

Τα ποσά αυτά πλησιάζουν – αν και είναι υψηλότερα – το ποσό της μηνιαίας δόσης
για όποιον επιλέξει σήμερα το κυμαινόμενο επιτόκιο. Έτσι, η επιλογή μεταξύ των
δύο είναι στη «διακριτική ευχέρεια» του δανειολήπτη.

Τέλος, οι δανειολήπτες που θέλουν να προγραμματίσουν τις οφειλές τους για
μεγάλο χρονικό ορίζοντα, θα πληρώσουν ακριβότερα την επιλογή τους αυτή. Για
ένα δάνειο σταθερού επιτοκίου δεκαετούς διάρκειας, το μέσο επιτόκιο κυμαίνεται
στα επίπεδα του 6,2% και για δεκαπενταετούς διάρκειας σε 6,4%. Αυτό, για το
παράδειγμα του δανείου των 100.000 ευρώ για 15 χρόνια, μεταφράζεται σε δόση
854,7 ευρώ στην πρώτη περίπτωση και σε 865,62 ευρώ στη δεύτερη.

Διευκολύνσεις

«Σύμμαχο» για τους δανειολήπτες που πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα σε σταθερό και
σε κυμαινόμενο επιτόκιο αποτελούν οι διευκολύνσεις που προσφέρουν οι τράπεζες.
Για παράδειγμα, υπάρχει η δυνατότητα μείωσης της μηνιαίας δόσης μέχρι και στο
μισό για ορισμένους μήνες, αν η οικονομική κατάσταση του δανειολήπτη είναι
βεβαρημένη για μικρό χρονικό διάστημα.

Σε περίπτωση αλλαγής των επιτοκίων ή μόνιμης οικονομικής δυσκολίας, ο
δανειολήπτης μπορεί να ζητήσει αύξηση της διάρκειας του δανείου, γεγονός που
μειώνει αυτόματα τη μηνιαία δόση, αυξάνοντας όμως το συνολικό ποσό των τόκων
με τους οποίους επιβαρύνεται.

Ακόμα και την παράλειψη της δόσης του στεγαστικού τους δανείου για ένα μήνα
τον χρόνο προσφέρουν ορισμένες τράπεζες στους πελάτες τους, αν αυτοί κληθούν
να αντιμετωπίσουν κάποιο απρόοπτο έξοδο. Αντίστοιχα, σε περίπτωση αύξησης των
εισοδημάτων τους, οι δανειολήπτες έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν αύξηση της
μηνιαίας δόσης μέχρι και στο διπλάσιο, μειώνοντας τον χρόνο αποπληρωμής και
τους τόκους που θα πληρώσουν.

H επιλογή αυτή προσφέρεται τόσο για μια συγκεκριμένη περίοδο όσο και μόνιμα.

Οδηγίες προς επενδυτές από το Ίντερνετ

Πολύτιμες συμβουλές προς υποψήφιους αλλά και πεπειραμένους επενδυτές
προσφέρουν τα εργαλεία σχεδιασμού χαρτοφυλακίων που διατίθενται στο Ίντερνετ.
Χωρίς κανένα κόστος, όσοι επισκεφθούν ιστοσελίδες όπως η www.bestinvest.com και η www.fidelity.co.uk, μπορούν με απλά
βήματα να σχεδιάσουν τα ιδανικά χαρτοφυλάκια, ανάλογα με το κεφάλαιο, τις
προσδοκίες τους και τον επενδυτικό τους ορίζοντα.

Αν και τα εργαλεία αυτά προσφέρονται από διεθνείς επενδυτικούς οίκους,
βρίσκουν εφαρμογή και στην Ελλάδα, καθώς οι συμβουλές ισχύουν ανεξάρτητα από
το πού πραγματοποιούνται οι τοποθετήσεις.

H διαδικασία

H διαδικασία αρχίζει με κάποιες βασικές ερωτήσεις, όπως το ετήσιο εισόδημα που
αναμένει ο ενδιαφερόμενος από τις επενδύσεις του, τον χρονικό ορίζοντα του
χαρτοφυλακίου, καθώς και το αποδεκτό επίπεδο των απωλειών (από 0% έως και
30%). Σε κάποιες περιπτώσεις, οι ερωτήσεις είναι περισσότερο λεπτομερείς,
όπως, για παράδειγμα, ποιο είναι το ποσοστό των προσδοκώμενων κερδών, το ποσό
που πρόκειται να επενδυθεί, αλλά και το επίπεδο των γνώσεων του ενδιαφερομένου
σχετικά με τον χώρο των επενδύσεων.

Με βάση τις απαντήσεις, ο υποψήφιος επενδυτής εντάσσεται σε κάποια κατηγορία,
η οποία συνοδεύεται από τα είδη των χαρτοφυλακίων που ταιριάζουν καλύτερα στο
προφίλ του. Δίνονται, επίσης, συμβουλές για το μέγεθος της κεφαλαιοποίησης των
εταιρειών στις οποίες ενδείκνυται να πραγματοποιηθεί η επένδυση, με το ιδανικό
ποσοστό για κάθε κατηγορία.

Αν ταιριάζουν

Πέρα από τη δημιουργία χαρτοφυλακίου «από το μηδέν», συμβουλές προσφέρονται
και στους ενδιαφερομένους που έχουν ήδη πραγματοποιήσει κάποιες επενδύσεις και
θέλουν να μάθουν αν οι επιλογές τους ταιριάζουν με τον τύπο και τις προσδοκίες
τους. Για παράδειγμα, η συμβουλή προς έναν συντηρητικό επενδυτή, το
χαρτοφυλάκιο του οποίου αποτελείται κυρίως από μετοχές, θα ήταν να μεταφέρει
μέρος των επενδύσεών του προς ομόλογα και μετρητά, δίνοντας μάλιστα ακριβή
ποσοστά για κάθε τύπο επένδυσης. Προϋπόθεση για να αξιοποιήσει κανείς αυτή τη
δυνατότητα είναι να γνωρίζει τα ακριβή χαρακτηριστικά του εκάστοτε τμήματος
του χαρτοφυλακίου του.