ΓNΩMH Eπενδύοντας στην αντίφαση

Δεν υπάρχει ευκολότερο πράγμα από την εξήγηση της εκλογικής αποτυχίας ενός
κόμματος που κυβερνά επί ενδεκαετία και επιδιώκει την τρίτη συνεχή ανανέωση
της λαϊκής εντολής. «Καθεστωτική νοοτροπία», «κόπωση», «αποξένωση από τα λαϊκά
στρώματα» είναι μερικές από τις τρέχουσες και όχι ολότελα αβάσιμες ερμηνείες,
στις οποίες εύλογα προστίθεται η απροθυμία τομών στο δημόσιο τομέα για τον
συνολικό ανακαθορισμό της λειτουργίας της κρατικής μηχανής και των σχέσεών της
με τον πολίτη και την αγορά.

Πέραν αυτών, αξίζει ίσως να γίνουν ορισμένες επισημάνσεις που αφορούν, πιο
συγκεκριμένα, στο προεκλογικό εγχείρημα του ΠΑΣΟΚ. H αιφνίδια αλλαγή σκυτάλης
στην ηγεσία του Κινήματος, φάνηκε να δημιουργεί μια νέα δυναμική. Με την
εμφάνιση στο προσκήνιο, πριν από δέκα εβδομάδες, του Γιώργου Παπανδρέου, η
διαφορά στην πρόθεση ψήφου μειώθηκε από τις οκτώ στις τρεις ποσοστιαίες
μονάδες. Τη στιγμή εκείνη έγινε φανερό ότι ο νέος ηγέτης του ΠΑΣΟΚ διέθετε ένα
τεράστιο προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο. Το ζήτημα ήταν η επωφελής του επένδυση
στον πολιτικό φορέα της προοδευτικής παράταξης. Εκ του αποτελέσματος συνάγεται
ότι η διαχείριση του κεφαλαίου αυτού απέτυχε.

Κατά κάποιο τρόπο, ο κ. Παπανδρέου υπήρξε θύμα του μεγάλου προσωπικού
πολιτικού κεφαλαίου του. Μπορεί να υποστηριχθεί ότι στη βάση πολλών σφαλμάτων
στα οποία υπέπεσε η νέα ηγεσία βρίσκεται η υπερεκτίμηση της προσωπικής
εμβέλειας του ηγέτη, δηλαδή των δυνατοτήτων του να αναδιαμορφώσει σε
συντομότατο χρόνο και με αρκετά βίαιο τρόπο την πολιτική πραγματικότητα.

Ειδικότερα, η προσωπική πίστωση που εκχωρήθηκε προς τον κ. Παπανδρέου από το
κομματικό δυναμικό αλλά και η κατ’ αρχήν θετική προσδοκία που δημιουργήθηκε
στο σύνολο του προοδευτικού κόσμου, ερμηνεύθηκαν, εσφαλμένα, ως άνευ όρων
προσχώρηση στις επιλογές του ηγέτη. Υπερτιμώντας το προσωπικό του κεφάλαιο, ο
κ. Παπανδρέου υπερτίμησε τις αντοχές του ακροατηρίου του απέναντι σε
αντιφατικές επιλογές και αιφνίδιες αλλαγές στρατηγικής.

Έτσι, το χάσμα ανάμεσα στις βίαιες ιδεολογικές μετατοπίσεις και τις
συμμετοχικές υποσχέσεις έμεινε αγεφύρωτο. H συνθηματολογική υπερβολή στις
καθολικές ρήξεις και τις κοινωνικές ανατροπές παρέμεινε ασυμφιλίωτη με την
ταυτόχρονη επαγγελία ασφάλειας και σταθερότητας. H αρχική συμπίεση της
Αριστεράς ακυρώθηκε από ανοίγματα προς τα δεξιά που απονομιμοποίησαν εκ των
προτέρων την αναπόφευκτη στην τελική ευθεία αντιδεξιά ρητορική. Τέλος, το
εξαγγελλόμενο νέο ήθος της διακυβέρνησης υπονομεύθηκε από μια πλειοδοτική
παροχολογία. Όλα αυτά αποτιμήθηκαν από αρκετούς εκλογείς ως ενδείξεις
αστάθειας και σημειακού αυτοσχεδιασμού.

Το κύριο σφάλμα εκτίμησης ήταν, λοιπόν, ότι η προσωπική απήχηση του κ.
Παπανδρέου στο εκλογικό σώμα τού έδινε την ευχέρεια να αναπτύσσει και να
εμμένει σε αντιφατικές στρατηγικές. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να θεωρηθεί ότι το
πολιτικό του κεφάλαιο αναλώθηκε σε μια εκλογική αποτυχία. Αντιθέτως,
δημιούργησε την υπεραξία μιας κινητικότητας προσώπων και ιδεών και τις
προϋποθέσεις για τη ρηξικέλευθη ανασυγκρότηση του προοδευτικού χώρου. Μένει η
δεύτερη απόπειρα επένδυσης του πολιτικού κεφαλαίου Γ. Παπανδρέου να αποδειχθεί
περισσότερο αποδοτική.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι επίκουρος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής
στο Πανεπιστήμιο Κρήτης