Πεθαίνοντας για έναν καπουτσίνο

Σαββατοκύριακο. Ευκαιρία για έναν απολαυστικό καφέ συντροφιά με την
εφημερίδα. Ντεκαφεϊνέ; Εσπρέσο; Καπουτσίνο; Έχουμε πολλές επιλογές. Όχι όμως
και οι παραγωγοί του καφέ. Το προϊόν τους σε όλον τον κόσμο πλήττεται από μια
απίστευτη κρίση.

Πικρό μεροκάματο. Γυναίκα μαζεύει καρπούς καφέ σε φυτεία στη Νικαράγουα

H καταστροφικά χαμηλή τιμή με την οποία αμείβονται οι παραγωγοί του καφέ – η
τιμή του στη διεθνή αγορά παραμένει χαμηλότερη από το κόστος της παραγωγής –
οδηγεί στο χειρότερο κύμα απολύσεων στην ιστορία. H Παγκόσμια Τράπεζα
υπολογίζει ότι μόνο στην Κεντρική Αμερική, μεταξύ του 2000 και του 2002,
περίπου 600.000 εργάτες στη βιομηχανία καφέ έχασαν τις δουλειές τους. H
κατάσταση επιδεινώνεται με ταχύ ρυθμό σε διεθνές επίπεδο. Μάλιστα, έχει
αρχίσει να προκαλεί πολιτική και κοινωνική αναταραχή αλλά και φτώχεια, σε
χώρες που οι οικονομίες τους είναι ήδη εύθραυστες.

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, υπάρχουν 25 εκατομμύρια μικροί παραγωγοί σε
αναπτυσσόμενες χώρες που εξαρτώνται αποκλειστικά από τον καφέ. Καθένας από
αυτούς συντηρεί κατά μέσο όρο μια πενταμελή οικογένεια. Επιπλέον, η Παγκόσμια
Τράπεζα υπολογίζει ότι 500 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως εμπλέκονται άμεσα ή
έμμεσα στο εμπόριο καφέ. Μόνο στην Ιταλία, 300.000 άτομα εργάζονται στις
110.000 καφετέριες της χώρας, σερβίροντας 70 εκατομμύρια φλιτζάνια εσπρέσο
ημερησίως. H αξία της αγοράς καφέ στις ΗΠΑ υπολογίζεται στα 19 δισεκατομμύρια
δολάρια ετησίως. Τουλάχιστον 161 εκατομμύρια καταναλωτές εξυπηρετούνται από
150.000 εργαζομένους, πλήρους ή μερικής απασχόλησης. Στην Ιαπωνία, μία από τις
μεγαλύτερες βιομηχανίες καφέ υποστηρίζει ότι περισσότερες από τρία εκατομμύρια
θέσεις εργασίας – το 4,5% της εργατικής δύναμης – συνδέονται με τον καφέ.

«Πολύτιμο» είδος

Το 1991 η παγκόσμια αγορά καφέ αποτιμήθηκε στα 30 δισεκατομμύρια δολάρια, από
τα οποία οι παραγωγές χώρες έλαβαν το 40% ή 12 δισεκατομμύρια δολάρια. Τα
στοιχεία για την κατάσταση σήμερα δείχνουν ότι τα έσοδα από τις πωλήσεις καφέ
ανέρχονται στα 55 δισεκατομμύρια δολάρια, από τα οποία μόνο τα 7 (δηλ. το 13%)
καταλήγουν στις χώρες που τον εξάγουν.

Ο καφές είναι το πιο «πολύτιμο» εμπορεύσιμο είδος μετά το πετρέλαιο, όμως το
μέρισμα που λαμβάνουν οι παραγωγοί του από το εμπόριο έχει μειωθεί κατά δύο
τρίτα μέσα σε δέκα χρόνια. Την ίδια ώρα οι πολυεθνικές εταιρείες αποσπούν
τεράστια κέρδη από τις χαμηλές τιμές. Οι τέσσερις πολυεθνικές βιομηχανίες καφέ
που κυριαρχούν στο παγκόσμιο εμπόριο – Procter & Gamble, Nestle, Sara Lee
και Philip Morris – αναφέρουν υψηλότατες πωλήσεις και κέρδη.

Χτύπημα για τον Τρίτο Κόσμο

Χάουαρντ Σουλτς: Ο πρόεδρος της Starbucks έχει κάνει τον καφέ μια προσιτή πολυτέλεια

H εταιρεία Starbucks, σχεδόν νεοεισερχόμενη στο διεθνές εμπόριο καφέ,
σημειώνει μεγάλα κέρδη, περίπου 19% το 2003, προσθέτοντας νέα καταστήματα
καθημερινά στα υπάρχοντα 6.000 σε παγκόσμιο επίπεδο. Έχει κάνει τον καφέ μια
«προσιτή πολυτέλεια» παρέχοντας ταυτόχρονα ένα ευχάριστο περιβάλλον για τον
κόσμο που θα την επιλέξει. Ο πρόεδρός της και επικεφαλής σχεδιασμού για τις
επιχειρήσεις της σε όλο τον κόσμο Χάουαρντ Σουλτς γράφει στην
«αυτο-αγιογραφία» του: «Ο απώτερος στόχος μου είναι να ενθαρρύνω τον κόσμο να
συνεχίσει να ακολουθεί τις επιθυμίες του ακόμη και όταν άλλοι είναι
αρνητικοί».

Απίθανο να βρει ανακούφιση στα λόγια του Σουλτς ο μικροπαραγωγός, που
εγκαταλείπει τη φυτεία καφέ στη Γουατεμάλα εξαιτίας ενός αβέβαιου μέλλοντος. H
Starbucks αγοράζει γενικά καλύτερο καφέ από ό,τι πολλές άλλες εταιρείες και
τον πληρώνει ακριβότερα. Με αυτήν την τακτική, το τμήμα των δημοσίων σχέσεων
κάνει επιτυχίες. Ωστόσο, δεν είναι τυχαίο ότι η εταιρεία έχει βρεθεί στους
πρώτους στόχους του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης. Έχοντας καταστρέψει
τη χλωρίδα του Βιετνάμ με τη χρήση του «πορτοκαλή παράγοντα» στη διάρκεια του
πολέμου, οι ΗΠΑ συνέβαλαν – μέσω της Παγκόσμιας Τράπεζας – στην ενίσχυσή της
με τη φύτευση αραβικού καφέ κατώτερης ποιότητας, με καταστροφικά αποτελέσματα
για τις εξαρτώμενες από τον καφέ οικονομίες του Τρίτου Κόσμου. Από την
προηγούμενη χαμηλή θέση του, μέχρι το 2000, το Βιετνάμ είχε εκτιναχθεί στη
δεύτερη παραγωγό χώρα διεθνώς μετά τη Βραζιλία. Έτσι, το πλήγμα ήταν πολλαπλό,
τόσο για τις τιμές διεθνώς και για την ποιότητα όσο και για τους μικρούς
παραγωγούς που, αν και στόχευαν σε υψηλής ποιότητας φυτείες αραβικών
ποικιλιών, είδαν τα περιθώρια δράσης τους να συρρικνώνονται αδυσώπητα.

©The Times, 2004

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Δημητρίου