NIKΟΣ ΣKAΛKΩTAΣ Aφιέρωμα σε έναν μοναχικό συνθέτη

Ο Νίκος Σκαλκώτας θεωρούσε ως ευεργέτη του τον Εμμανουήλ Μπενάκη (εδώ, μαζί του στο Κομπένζι, το 1928), αρωγό του στις σπουδές του στο εξωτερικό, που τον έφεραν στην πρώτη γραμμή της πρωτοπορίας. H σχέση δε του έργου του Σκαλκώτα με το ίδρυμα του ευεργέτη του, το Μουσείο Μπενάκη (που ετοιμάζει φέτος εκδηλώσεις για τον συνθέτη), είναι πως το μουσείο στεγάζει και μουσικό του υλικό ­ κυρίως τις παρτιτούρες των δημοφιλών «Ελληνικών Χορών» του Σκαλκώτα

H ημερομηνία 8 Μαρίου 1904 έχει περάσει σε όλα τα μεγάλα μουσικά λεξικά του
κόσμου. Γιατί είναι η ημέρα που γεννήθηκε ένας μεγάλος της ευρωπαϊκής – και
διεθνούς – δημιουργικής πρωτοπορίας, ο Έλληνας συνθέτης Νίκος Σκαλκώτας. Εκατό
χρόνια μετά, η μνήμη του μπορεί να κρατείται ζωντανή κυρίως στα χείλη των
ανθρώπων που γνωρίζουν και προφέρουν το όνομά του, αλλά και μέσα από μια σειρά
δισκογραφικών εκδόσεων, που εκείνος δεν είχε – βέβαια – την τύχη να χαρεί όσο
ζούσε, καθώς σχεδόν ούτε παίζονταν τα έργα του.

Σε τούτο όμως το (επετειακό) «Έτος Σκαλκώτα», που επισήμως ανοίγει σήμερα,
εκατό ακριβώς χρόνια από τη γέννησή του, στη Χαλκίδα, η μνήμη και το έργο του
θα κοινωνήσουν με όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό, χάρη σε μια σειρά εκδηλώσεων
που οργανώνουν μεγάλοι πολιτιστικοί φορείς και έχουν προγραμματίσει να
ανακοινώσουν σήμερα. Το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, το Μουσείο Μπενάκη, η Εθνική
Λυρική Σκηνή και ο Δήμος Αθηναίων, με συντονιστή τον συνθέτη Χάρη Βρόντο, θα
δώσουν τις συντεταγμένες ενός «μπαράζ» εκδηλώσεων (συναυλίες με έργα του στο
Μέγαρο, ένα μπαλέτο του στη Λυρική, μία μεγάλη έκθεση στο νέο κτίριο, το
Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης, του Μουσείου Μπενάκη, στην Πειραιώς, σε συνεργασία με
το Γερμανικό Ινστιτούτο Γκαίτε κ.ά.), με διεθνή συμμετοχή ορχηστρών,
καλλιτεχνών και φορέων.

Την ίδια ώρα, η σκανδιναβική δισκογραφική εταιρεία BIS έχει ταχθεί να εκδώσει
το σύνολο του έργου του Νίκου Σκαλκώτα (ο πρώτος γάμος του, άλλωστε, τον είχε
φέρει στη Σουηδία) και έχει παραδώσει μέχρι στιγμής μια σειρά CD με παγκόσμιες
δισκογραφικές πρεμιέρες, που έτυχαν διεθνώς διθυραμβικών κριτικών και γνώρισαν
σε αρκετές χιλιάδες μουσικόφιλους (υπολογίζεται ότι έχουν πουλήσει συνολικά
τριψήφιο αριθμό χιλιάδων αντιτύπων σε πολλές αγορές της υφηλίου) το μουσικό
όραμα ενός πρωτοπόρου και ρηψικέλευθου «σκαπανέα» της σύγχρονης μουσικής.

Μέσα στις επόμενες εβδομάδες η BIS θα κυκλοφορήσει διεθνώς – και στην
ελληνική αγορά – την πρώτη παγκόσμια δισκογράφηση δύο έργων του, που τυχαίνει
να γράφτηκαν και την ίδια χρονιά, το 1939, δέκα χρόνια πριν από τον θάνατο του
μοναχικού και απομονωμένου, στα τελευταία του, συνθέτη. Το πρώτο είναι το
Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 3, αγαπημένο έργο του ίδιου του συνθέτη, τόσο δύσκολο
που στην πρώτη του εκτέλεση, το 1969, ανέλαβαν να το εκτελέσουν τρεις
πιανίστες (ένας για κάθε μέρος!). Πρώτος που το ερμήνευσε ολόκληρο ήταν ο
Ολλανδός πιανίστας Τζέφρι Ντάγκλας Ματζ, που το αποδίδει και στην πρώτη
δισκογράφηση, μαζί με το σύνολο Kaput Ensemble της Ισλανδίας, υπό την
διεύθυνση του μαέστρου και «ειδικού» πλέον στον Σκαλκώτα, Νίκου Χριστοδούλου.
Το δεύτερο έργο, που ερμηνεύουν σε πρώτη παγκόσμια δισκογράφηση, είναι το
θεωρούμενο ως χαμένο μπαλέτο «Τα παγανά», βασισμένο στον θρύλο των
καλικαντζάρων, το οποίο βρήκε ο μαέστρος Χριστοδούλου τυχαία, ψάχνοντας για
άλλη παρτιτούρα, στο αρχείο της χορογράφου Κούλας Πράτσικα, για παράσταση της
οποίας είχε γραφτεί. Το εντυπωσιακό είναι πως ο Σκαλκώτας είχε ενσωματώσει στο
έργο αυτό μελωδίες από έργα για πιάνο των Μπέλα Μπάρτοκ και Ίγκορ Στραβίνσκι.

Το BBC και οι διθύραμβοι

Ύστερα από την μεγάλη επιτυχία, σε τέσσερις τουλάχιστον μεγάλες
δισκογραφικές αγορές, του CD με τους δημοφιλείς «36 Ελληνικούς Χορούς» του
Νίκου Σκαλκώτα από τη Συμφωνική Ορχήστρα του BBC, υπό τον Νίκο Χριστοδούλου,
στα στούντιο του Λονδίνου, η ορχήστρα συνεχίζει τη δισκογράφηση συμφωνικών του
έργων, με τον Έλληνα μαέστρο. Σειρά έχει πρώτα η τελευταία παρτιτούρα του
Σκαλκώτα «Θέμα και παραλλαγές». Οι «Χοροί» πάντως, μπήκαν στη λίστα με τους
«καλύτερους δίσκους της χρονιάς» από έγκυρα μουσικά έντυπα της Βρετανίας
(Classics Today, Classical Source), της Γαλλίας (Classica), των Ηνωμένων
Πολιτειών (Fanfare) και της Γερμανίας, και εισέπραξαν δεκάδες διθυραμβικές κριτικές.

INFO

Οι εκδηλώσεις και η έκθεση για το έργο του Νίκου Σκαλκώτα θα ξεκινήσουν
επισήμως τον Νοέμβριο και θα επεκταθούν και στους τρεις πρώτους μήνες του
2005.

Γιάννη Γ. Παπαϊωάννου, «Νίκος Σκαλκώτας» (δίτομο), Εκδόσεις Παπαγρηγορίου –
Νάκα. Σελ. 920.