«Aναψηλάφηση» της δίκης του Xριστού

Τα καταστήματα που πωλούν αναμνηστικά – από λευκώματα μέχρι… κρεμαστά καρφιά – της ταινίας του Γκίμπσον στις ΗΠΑ, κάνουν χρυσές δουλειές

Απόψε ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος θα δει σε κλειστή προβολή στο «Έμπασσυ»,
την ταινία του Μελ Γκίμπσον «Τα πάθη του Χριστού». H πρωτοβουλία ανήκει στην
εταιρεία διανομής των «Παθών» Odeon, η οποία, όπως και άλλες εταιρείες σε
Ευρώπη και Αμερική, προγραμμάτισε ειδική προβολή (προ της επίσημης έναρξης)
για τους θρησκευτικούς ηγέτες (και στον Πάπα) προς αποφυγήν εν θερμώ
αντιδράσεων. «Επειδή όλες οι ταινίες θρησκευτικού περιεχομένου έχουν ειδική
ευαισθησία σε σχέση με το κοινό, θέλαμε τη γνώμη της Αρχιεπισκοπής ώστε η
σχετική συζήτηση να γίνει σε συνθήκες νηφαλιότητας», δήλωνε εκπρόσωπος της
εταιρείας διανομής.

Βέβαια, ετούτη τη φορά δεν υπάρχει ανάγκη… προληπτικής έγκρισης για λόγους
ηθικού σκανδαλισμού των πιστών. Το θέμα είναι περισσότερο πολιτικό, καθώς ο
Μελ Γκίμπσον φέρεται να επαναφέρει μια παλαιική συζήτηση περί συλλογικής
ευθύνης των Εβραίων για τη Σταύρωση, συζήτηση που υποτίθεται ότι είχε λήξει με
τη B’ Σύνοδο του Βατικανού (1962-65), η οποία απέρριψε τα περί συλλογικής
ευθύνης που είχε επί αιώνες υιοθετήσει (εμπράκτως) η Δυτική Εκκλησία. Και η
μεν Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έχει λόγους να υπερασπιστεί τη νέα της στάση
απέναντι στις αντισημιτικές συνδηλώσεις της ταινίας Γκίμπσον, στην Ελλάδα
όμως, όπου δεν έχει έως τώρα τεθεί θέμα επίσημης τοποθέτησης της Ορθοδόξου
Εκκλησίας στο ζήτημα, οποιαδήποτε δήλωση του Αρχιεπισκόπου μπορεί να
ερμηνευθεί ποικιλοτρόπως.

H – εβραϊκής καταγωγής – Μάγια Μόργκενστερν (Παναγία) και η Μόνικα Μπελούτσι (Μαρία Μαγδαληνή) σε σκηνή από την ταινία «Το Πάθος του Χριστού»

H στάση του Αρχιεπισκόπου απέναντι στους Εβραίους είναι αντιφατική,
θεωρεί ο καθηγητής Φιλοσοφίας των Θρησκειών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μάριος
Μπέγζος. «Στην υπόθεση των ταυτοτήτων μιλούσε για συνωμοσία και εβραϊκό
δάκτυλο (με υπαινιγμούς για τον Πρωθυπουργό και τον καθηγητή Ροζάκη), ενώ σε
επίσημη επίσκεψή του στο Ισραήλ επαίνεσε τη χώρα για την ταύτιση του κράτους
με τη θρησκεία», επισημαίνει.

Ο συγγραφέας Πέτρος Μάρκαρης αναρωτιέται τι μπορεί να πει για την ταινία ο
Αρχιεπίσκοπος, θεωρώντας ότι υπάρχει σαφής κίνδυνος να κατηγορηθεί από τους
Εβραίους για αντισημιτισμό. «Σε θέματα πολιτικής έχω μεγαλύτερη εμπιστοσύνη
στον Πάπα, γιατί το Βατικανό έχει έμπειρους διπλωμάτες».

«Τα πάθη» του Μελ Γκίμπσον έχουν χαρακτηριστεί αντισημιτικά από το μεγαλύτερο
μέρος του ξένου Τύπου. Ανάμεσα σε άλλα, περιέχουν και σκηνές που δεν
στηρίζονται ακριβώς στα Ευαγγέλια. Ιδιαίτερα αναφέρεται σκηνή όπου υψηλόβαθμοι
Εβραίοι κληρικοί κατασκευάζουν τον σταυρό (ενώ η σταύρωση είναι τυπικά ρωμαϊκή
ποινή), καθώς και σκηνή που δείχνει καμιά εκατοστή Εβραίους να πετούν τον
Ιησού από μία γέφυρα (παραλλαγή εδαφίου του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου).

Σήμερα αναμένεται, πάντως, και η επίσημη αντίδραση (με ανακοίνωση) του
Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου.

Ζητήματα αντισημιτισμού

«Στην Ελλάδα δεν έχουμε μαζικό αντισημιτισμό», λέει στα «NEA» ο καθηγητής
Φιλοσοφίας των Θρησκειών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μάριος Μπέγζος. «Αντίθετα,
στην περίοδο της Κατοχής είχαμε ενεργό συμπαράσταση υπέρ των Εβραίων εκ μέρους
του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού, αλλά και Μητροπολιτών, στάση παρήγορη αλλά και
δεσμευτική. Υπάρχουν όμως υμνολογικά κείμενα (της Μεγάλης Εβδομάδας) αλλά και
κείμενα της λαϊκής παράδοσης που περιέχουν αντισημιτικές φράσεις. Υπήρξαν
προτάσεις θεολόγων να διαγραφούν, ενώ πρόσφατα έγινε σχετική συζήτηση στην
Αποστολική Διακονία, που εκδίδει τα λειτουργικά βιβλία».

«Τα πάθη» του Μελ Γκίμπσον έχουν προκαλέσει ήδη αντιδράσεις Εκκλησιών και
έντονες αντιπαραθέσεις, με άξονα την δίκη, τη Σταύρωση και τους ενόχους για τη
θανάτωση του Ιησού. «Ο βασικός στόχος τέτοιων επιλογών είναι εισπρακτικός,
μέσω του σκανδαλιστμού των πιστών, λέει στα «NEA» ο συγγραφέας Πέτρος
Μάρκαρης. «Ασχολούμαστε με ζητήματα που δεν αφορούν κανέναν, γιατί
οτιδήποτε και να ειπωθεί σε μια ταινία τα ιστορικά δεδομένα δεν αλλάζουν. Με
τον τρόπο αυτό όμως ενισχύονται τα αντισημητικά σύνδρομα, σε μια εποχή λεπτών
ισορροπιών στον κόσμο. Και σε μια εποχή που η αναζωπύρωση του αντισημητισμού
είναι ορατή στην Ευρώπη. Ακόμη και στη Γαλλία, αλλά και στην Πολωνία και
Ουγγαρία. Όλα ετούτα με φοβίζουν».

Σε άρθρο του στη γαλλική «Le Monde», ο φημισμένος κοινωνιολόγος Εντγκάρ
Μορέν δηλώνει επίσης ότι φοβάται έναν γενικευμένο αντισημιτισμό. «O παλιός
αντιιουδαϊσμός, που οφειλόταν σε θρησκευτικούς λόγους, πέρασε στον
αντησημιτισμό, τώρα όμως που οι Άραβες (σημιτικής καταγωγής επίσης) εκδηλώνουν
αντιεβραϊκό μένος, επανερχόμαστε στον αντιιουδαϊσμό χωρίς το θρησκευτικό του
περιεχόμενο. Καθώς το Ισραήλ είναι κράτος εβραϊκό και μεγάλο μέρος της
εβραϊκής διασποράς δικαιολογεί τις πράξεις και την πολιτική του, κινδυνεύουμε
να περάσουμε από τον αντισιωνισμό και τον αντιισραϊλισμό σε έναν γενικευμένο
αντιιουδαϊσμό», υποστηρίζει.

ΜΑΡΙΟΣ ΜΠΕΓΖΟΣ

«H θανάτωση υπήρξε ενδοεβραϊκή υπόθεση»

Σαράντα χρόνια τώρα, οι ιστορικοί αλλά και οι ερμηνευτές των ιερών κειμένων,
τόσο οι Καθολικοί όσο και οι Προτεστάντες, αντίθετα με τους Αμερικανούς
Ευαγγελιστές (οι Ορθόδοξοι δεν έχουν πάρει θέση)αντικρούουν τη συλλογική
ευθύνη των Εβραίων. H Καθολική Εκκλησία εγκατέλειψε την προηγούμενη θέση της
στη Δεύτερη Σύνοδο του Βατικανού (1962-1965), όπου δέχτηκε πως για τη Σταύρωση
ευθύνονταν «οι αμαρτίες όλων των ανθρώπων, η εξουσία της Ρώμης και οι
Αρχιερείς των Ιουδαίων».

Ο καθηγητής Φιλοσοφίας των Θρησκειών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μάριος Μπέγζος
θεωρεί ότι η θανάτωση του Χριστού υπήρξε ενδοεβραϊκή υπόθεση, αφού και ο ίδιος
ο Ιησούς ήταν Εβραίος. «Κάθε κοινότητα έχει τον ανατροπέα ή σωτήρα που γίνεται
αποδιοπομπαίος τράγος της. Το ίδιο συνέβη με τους Έλληνες και τον Σωκράτη ή
τους Ευρωπαίους και τον Γαλιλαίο».

Ο «αιρετικός» πατήρ Γκίμπσον

Ο Μελ Γκίμπσον δίνει οδηγίες στον Τζιμ Καβίζελ λίγο πριν από τη σκηνή της Σταύρωσης, στα γυρίσματα της ταινίας «Το Πάθος του Χριστού»

Από μερίδα του ξένου Τύπου ο Μελ Γκίμπσον χαρακτηρίζεται ως
υπερσυντηρητικός. Υπενθυμίζεται δε, ότι ο πατέρας του Αυστραλού ηθοποιού και
σκηνοθέτη, Χάτον Γκίμπσον, δημιούργησε άμα τη αφίξει του στην Καλιφόρνια
αντισυνοδική σέκτα (υπέρ δηλαδή της παλαιάς στάσης της Καθολικής Εκκλησίας)
που αριθμεί 100.000 οπαδούς. H ταχεία αντίδραση κατά της ταινίας στην Αμερική,
τόσο της εβραϊκής ιεραρχίας όσο και της ιεραρχίας των καθολικών αλλά και των
παραδοσιακών προτεσταντών (κατ’ αντιδιαστολή με τους ευαγγελιστές του Νότου
που είναι στο περιβάλλον του Μπους) υποστηρίζουν πως μαρτυρεί αληθινή ανησυχία.

Το στίγμα του «θεοκτόνου λαού»

Τον εβραϊκό λαό κυνηγάει επί 20 αιώνες το στίγμα του «θεοκτόνου λαού». H
συλλογική ευθύνη που καταλογίστηκε στους Εβραίους (και όχι μόνο στους ηγέτες
του) από τη Δυτική Εκκλησία, για τη Σταύρωση και τον θάνατο του Ιησού,
στηρίχθηκε σε μία μόνο φράση του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου: «Ο Πιλάτος λέει:
“Είμαι αθώος για το αίμα αυτού του ανθρώπου. Είναι δική σας υπόθεση”. Όλος ο
λαός απάντησε: “Το αίμα του να πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας”».

«Οι Εβραίοι συκοφαντήθηκαν ότι φόνευαν παιδιά χριστιανών και με το αίμα τους
εμπότιζαν τον άζυμο άρτο που τρωγόταν κατά το εβραϊκό Πάσχα», γράφει ο A.
Μιχαηλίδης στο Θρησκειολογικό Λεξικό (Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα). H Δ’
Σύνοδος του Λατερανού (1215) επέβαλε ιδιαίτερη αμφίεση για τους Εβραίους. «Ο
Λούθηρος θα δημοσιεύσει το 1542 μια μπροσούρα με τίτλο “Για τους Ιουδαίους και
τα ψέματά τους” καλώντας τους πιστούς να πυρπολούν συναγωγές».

Ο καθηγητής Μάριος Μπέγζος θεωρεί περίπου αυτονόητο ότι το θρησκευτικό ζήτημα
αποτελούσε πάντα αφορμή των διώξεων, ενώ η κύρια αιτία ήταν η συγκέντρωση της
χρηματοοικονομικής δραστηριότητας στα χέρια των Εβραίων. «Στην Οθωμανική
Αυτοκρατορία υπήρχε μια υπόρρητη αλληλεγγύη ανάμεσα στις ακμάζουσες
μειονότητες (Έλληνες, Εβραίοι κ.λπ.). Αντίθετα, η ορθόδοξη Ρωσία ανέπτυξε
μεγάλο αντισημιτισμό. H λέξη πογκρόμ είναι ρωσική ενώ και τα περίφημα
Πρωτόκολλα των σοφών της Σιών, που υποτίθεται ότι είναι τεκμήρια της
σιωνιστικής συνωμοσίας, υποστηρίζεται πλέον ότι ήταν κατασκευάσματα των
τσαρικών μυστικών υπηρεσιών».

Κόντρες… βιομηχανιών

Μισέλ Φάις, συγγραφέας

«Μου φαίνεται, αν μη τι άλλο, αστείο να αντιδικούν οι βιομηχανίες του ενός
θεάματος (Εκκλησίες) με τη βιομηχανία των πολλών θεαμάτων (Χόλιγουντ). Βέβαια,
αυτή είναι η μια όψη του νομίσματος, που εξυπηρετεί τον αμοιβαίο διαφημιστικό
κουρνιαχτό. Ο Ιησούς ο Ναζωραίος υπήρξε ένα πρόσωπο ιστορικά ανύπαρκτο (τον
μνημονεύει μόνο ο εβραϊκής καταγωγής ιστορικός Ιώσηπος ο Φλάβιος), ένα πρόσωπο
σχεδόν επινοημένο (τον «επινόησε» η εποχή του για να σωθεί από την ιστορική
και υπαρξιακή κρίση της). Από τη σκοπιά αυτή, η αφηγηματική μυθοπλασία πάνω
στο μέγα εξιλαστήριο θύμα (σύμφωνα με τον Ρενέ Τιράρ) είναι και ανοιχτή και
νόμιμη. Βέβαια, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Πιερ Πάολο Παζολίνι έπλασε τον
δικό του Ιησού βασισμένος στο Ευαγγέλιο ενός αργυραμοιβού, του Ματθαίου – του
μοναδικού εγγράμματου μαθητή τού κορυφαίου ταραξία από την Ιουδαία».

«Όχι στη συλλογική ενοχή»

Μωυσής Κωνσταντίνης, πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου

«Δεν έχω δει την ταινία και δεν έχω καμιά απευθείας ενημέρωση. Από τις
πληροφορίες που μπόρεσα να συγκεντρώσω, το συγκεκριμένο σημείο που αφορά τον
Εβραϊσμό είναι το αναφερόμενο στην απαράδεκτη αντίληψη της συλλήβδην ενοχής
των Εβραίων στη σταύρωση του Χριστού. Ο Μελ Γκίμπσον φαίνεται να παρουσιάζει
στην ταινία απόψεις και σκηνές ιστορικά ανακριβείς, με αποτέλεσμα να
δημιουργούνται εντυπώσεις που οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα. H ταινία
έχει αντισημιτικές προεκτάσεις, υπηρετεί αδιαφανείς σκοπούς και υποσκάπτει τον
αμοιβαίο σεβασμό των θρησκειών μέσα στο πνεύμα του θρησκευτικού πλουραλισμού».

INFO

H ταινία του Μελ Γκίμπσον «Τα Πάθη του Χριστού» θα προβάλλεται από την
Παρασκευή και στην Ελλάδα.