H καθαρίστρια και ο Mπους

Σάββατο πρωί σ’ ένα πολυώροφο κεντρικό κτίριο της Αθήνας, η Ελληνίδα
καθαρίστρια του κτιρίου απαγορεύει θυμωμένα σε Αλβανούς εργάτες να μεταφέρουν
με το ασανσέρ δώδεκα σακιά με τσιμέντο στον έκτο όροφο. Προκειμένου να της
λερώσουν το ασανσέρ, τους διατάζει σχεδόν να το ανεβάσουν από τις σκάλες. Με
τη μεσολάβηση ενός υπαλλήλου των γραφείων (ιεραρχικά υψηλότερα από την
καθαρίστρια) που τυχαία βρέθηκε εκεί, οι Αλβανοί χρησιμοποιούν τελικά το
ασανσέρ.

Το πρώτο που σκέφτεται κανείς, βέβαια, είναι πώς γίνεται και ένας άνθρωπος που
γνωρίζει με το «πετσί» του τον σωματικό κάματο, τον προκαλεί (ενώ υπήρχε
τρόπος ν’ αποφευχθεί) σ’ έναν άλλον, χωρίς μάλιστα να έχει να ωφεληθεί με την
καταβολή του ο ίδιος. Το δεύτερο (που σκέφτεται) είναι πως, αν η καθαρίστρια
διέθετε ελάχιστα μεγαλύτερη «εξουσία» απ’ ό,τι διαθέτει, δεν αποκλείεται να
επέβαλε να μεταφέρουν οι Αλβανοί τα σακιά ούτε καν με τα χέρια, αλλά στην
πλάτη τους. Πού έγκειται λοιπόν το πρόβλημα;

Με τη συνειδητοποίηση του καθενός μας ότι μπορεί να «εξουσιάσει» τον άλλον,
επειδή αισθάνεται ένα μόνο σκαλί πιο ψηλά (φυλετικά, οικονομικά, κοινωνικά)
στην παγκοσμίως αναγνωρισμένη ως νόμιμη κλίμακα αξιών, μεταβαλλόμαστε όλοι μας
σε αυτόβουλους «εξουσιαστές». Δεν είναι μάλιστα λίγοι εκείνοι που όσο
μεγαλύτερη «εξουσία» διαθέτουν τόσο ισχυρότερη αισθάνονται την κοινωνική (αλλά
και ηθική, φευ!) καταξίωσή τους.

Στην ουσία καθαρίστριες, εργάτες, δημόσιοι υπάλληλοι, γιατροί, έμποροι,
βιομήχανοι και οι περισσότεροι καλλιτέχνες δεν κάνουμε τίποτε άλλο παρά να
ολοκληρώνουμε μια δουλειά που, εκ των πραγμάτων, δεν προλαβαίνει να φέρει σε
πέρας ένας ανώτατος και απόλυτος άρχοντας και εξουσιαστής. Πρόσωπο που, ενώ
υπάρχει, μοιάζει τις περισσότερες φορές επινοημένο, καθώς το έχουμε εφεύρει
για να του φορτώνουμε τις αμαρτίες που, καθημερινά, εμείς οι ίδιοι υλοποιούμε.

Με λίγα λόγια, η «εξουσία» της καθαρίστριας και η «εξουσία» του Μπους
συναντιούνται στο σημείο που ο καθένας τους την ασκεί στον μεγαλύτερο δυνατό
βαθμό που του επιτρέπεται, με μόνη διαφορά ότι οι συνέπειες της άσκησής της
από τον Μπους γίνονται απ’ όλους αντιληπτές, ενώ της καθαρίστριας παραμένουν
άγνωστες. Γιατί δεν υπάρχουν «μικρές» και «μεγάλες» εξουσίες, υπάρχουν απλά
«επιμέρους» εξουσίες, που συγκροτούν τη μία και μοναδική, με τρόπο όμως που τα
ολέθρια αποτελέσματά τους να τα αντιλαμβανόμαστε ως προϊόντα της δεύτερης.

Το πολιτικό πρόβλημα παγκοσμίως θα λυνόταν με τον ιδεωδέστερο τρόπο, αν ο κάθε
αδύναμος δεν απέβλεπε να καταπιέσει τον ελάχιστα πιο αδύναμο από αυτόν.
Φαίνεται αδιανόητο το άνοιγμα της ψαλίδας με την υπόθεση που περιγράφουμε,
αλλά όσο υπεύθυνος είναι ο Μπους για την επέμβαση στο Ιράκ, άλλο τόσο είναι
και η καθαρίστρια με τη συμπεριφορά της στους Αλβανούς εργάτες.

Γιατί η «καταπίεση» και η «εξουσία» γενικά οργανώνονται με τέτοιο τρόπο ώστε
να τις αντιλαμβάνεται κανείς σε σχέση με τα πρόσωπα που συναναστρέφεται ή, το
πολύ πολύ, σε σχέση με το ευρύτερο περιβάλλον που μέσα του ζει. Σπάνια
συνειδητοποιούμε την καταπίεση ως νοοτροπία ή συμπεριφορά που έχει εκκολαφθεί
σε χώρους που μ’ αυτούς δεν θα έρθουμε ποτέ σ’ επαφή και, ωστόσο, υπαγορεύουν,
διαμορφώνουν και επιβάλλουν την ελαχιστότερη χειρονομία, ακόμη και στη στάνη
ενός βοσκού.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».