Διαχρονικά ιδεογράμματα με πλαστικότητα

Τα έργα πλαστικής τού Μόραλη βασίζονται στις γνωστές από τη ζωγραφική του καλοσμιλεμένες φιγούρες. Μοιάζουν με μνημειακά αλλά και μαγικά σύμβολα, που επιβάλλονται με την αρμονική εσωτερική ισορροπία τους και τη σαγηνευτική αινιγματικότητά τους

Κάθε φορά που ο Γιάννης Μόραλης εμφανίζεται στην εκθεσιακή επικαιρότητα, όσα
έχουν γραφτεί για το έργο του αποδεικνύονται λίγα μπροστά σ’ αυτά που μας
εμπνέει η καινούργια δουλειά του.

Δεν είναι μόνο οι νέες ερμηνευτικές σκέψεις που γεννιούνται, αλλά και οι νέες
καλλιτεχνικές ανησυχίες του. «Ο Μόραλης γλύπτης;» αναρωτιέται κανείς πριν
επισκεφθεί την έκθεση, ενθυμούμενος τα μικρά γλυπτά που έδειξε παλιότερα και
το (μάλλον διακοσμητικό) σχεδίασμα στο «Χίλτον» πριν από μερικές δεκαετίες. H
απάντηση όμως που έρχεται τώρα από τα γλυπτά στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη είναι
εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και όχι μόνο για το δημιουργικό δρομολόγιο του
κορυφαίου ζωγράφου μας.

Από τη ζωγραφική στην πλαστική. Λίγοι ίσως γνωρίζουν στις μέρες μας ότι
η γλυπτική του 20ού αιώνα βασίζεται περισσότερο στη ζωγραφική παρά στη δική
της ιστορία, ο Πικάσο και ο Μπρακ ήταν οι πρώτοι που έφεραν στον τρισδιάστατο
χώρο τις φιγούρες τους δίνοντας νέο πεδίο προβληματισμών. Από τα χρόνια του
Μιχαήλ Αγγέλου, εν τω μεταξύ, αποσαφηνίστηκε η διάκριση ανάμεσα στη γλυπτική
(φόρμα που προκύπτει έπειτα από αφαίρεση όγκου, π.χ. η μαρμαρογλυπτική) και
στην πλαστική (πρόσθεση μορφών και κατόπιν χύτευση ή συναρμολόγηση). Ο Μόραλης
κινείται σ’ αυτά τα όρια με περισσή γνώση που φθάνει ακόμη πιο πίσω, στα
ανάγλυφα επιτύμβια της αρχαιότητας, τα οποία άλλωστε υπήρξαν η θεμελιακή του
έμπνευση.

Τα έργα πλαστικής από σίδερο που αντικρύζουμε τώρα είναι οι γνωστές από τη
ζωγραφική του καλοσμιλεμένες φιγούρες: ένα σύμπλεγμα άνδρα και γυναίκας, κι
ένα άλλο πολύ-σημο (πουλί; σπίτι; καράβι;) αφαιρετικό σχήμα. Έχουν μικρό
πάχος, μοιάζουν σαν ανάγλυφα δύο όψεων και ο μνημειακός χαρακτήρας τους είναι
έντονος – σαν μαγικά σύμβολα που επιβάλλονται με την αρμονική εσωτερική
ισορροπία τους και τη σαγηνευτική αινιγματικότητά τους.

Γιάννης Μόραλης

Αδάμ και Εύα, ζωή και θάνατος: Το βασικό θέμα είναι ωστόσο η γυναίκα
και ο άνδρας, σε ένα σύμπλεγμα σωμάτων σαφώς ερωτικό αλλά και εμφανώς
μεταφυσικό. Δύο φιγούρες σε διάλογο, η μία να ενσωματώνεται στην άλλη και
-σπανιότερα – να χωρίζει απ’ αυτήν, σε στάσεις όχι τόσο προφανείς όσο
σιβυλλικές. Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης τα κενά, μια πλαστική λειτουργία
κληρονομημένη και ερευνημένη από τα ζωγραφικά έργα του και η οποία τώρα
αναλαμβάνεται από τον χώρο πίσω και γύρω απ’ τις τρισδιάστατες φιγούρες. Τα
δίπολα συμβολικών προεκτάσεων, αλλεπάλληλα: κενό – γεμάτο, σκούρο – φωτεινό,
ευθύ – καμπύλο, αρσενικό – θηλυκό, Αδάμ – Εύα, εκλογικευμένο – επιθυμητικό,
νεκρωμένο – ζωντανό κ.ο.κ.

Εμπειρία ή αφαίρεση; Πηγαίνοντας τον χρόνο προς τα πίσω, θυμόμαστε τον
Μόραλη πριν από το 1955, όταν η ζωγραφική του είχε ανθρώπινες φιγούρες
αναγνωρίσιμες, ρεαλιστικές, σε στάσεις πάντως που θύμιζαν τα αρχαιοελληνικά
επιτύμβια. Παλιότερα, λέγαμε ότι τα αφαιρετικά έργα που ακολούθησαν ήταν
σμίλευμα αυτών των εμπειρικών μορφών. Σήμερα, η αναδρομή δείχνει ότι ο
ζωγράφος μας είχε εξ αρχής αυτήν τη γενικευτική άποψη της ανθρώπινης φόρμας,
τον πλατωνισμό και τον κλασικισμό, όπως εύστοχα σημειώνει και η κ. M.
Λαμπράκη-Πλάκα προλογίζοντας.

Ένα ιδεόγραμμα για όλες τις εποχές: Θυμάται κανείς τη σημειολογία των
αιγυπτιακών ιδεογραμμάτων ή τα βυζαντινά συμπιλήματα ή και τα σημερινά
εταιρικά λογότυπα ενός γραφίστα: εικαστικός λόγος συμπυκνωμένος, λιτός,
απέριττος, επιγραμματικός, εύγλωττος προς κάθε κατεύθυνση. Ενώ πρόκειται για
λεξιλόγιο σύγχρονο έχει μέσα του τη διαχρονία και μολονότι μοιάζει «τέχνη για
την τέχνη» μιλά και για την αρχαιότητα, για το βυζαντινό κιαροσκούρο, ακόμη
για τη μεταφυσική ή και τη θρησκευτικότητα. Έχει κανείς την αίσθηση ότι
αντικρύζει ένα ιερό στερεότυπο, μια πανάρχαια μαγική συνταγή η οποία κατά
εποχές εκπληρώθηκε ρεαλιστικά δίνοντας την τέχνη διαφόρων ιστορικών περιόδων.

Γιάννης Μόραλης: Προεκτάσεις – H έκθεση με λίγα λόγια

Ο κορυφαίος ζωγράφος και δάσκαλος εκθέτει έργα μνημειακής πλαστικής που
συμπυκνώνουν καίριους εικαστικούς και φιλοσοφικούς προβληματισμούς

* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 8

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 9

* Ξεχωρίζει από άλλες εκθέσεις της εποχής; 9

* Τα έργα είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά του καλλιτέχνη; 9

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

Γιάννης Μόραλης, «Προεκτάσεις», Γκαλερί Ζουμπουλάκη (Πλατ. Κολωνακίου 20-24,
τηλ. 210-3608.278), μέχρι 4 Μαρτίου.