Πρόσωπα Tο αφόρητο δικαίωμα στη διαφορά

Για τον καθηγητή Μπρουνό Ετιέν, ο νόμος για τα θρησκευτικά σύμβολα που
ψήφισε χθες με συντριπτική πλειοψηφία το γαλλικό Κοινοβούλιο αφορά κυρίως τους
μουσουλμάνους και τη μαντίλα.

Μπρουνό Ετιέν: Μέσω των τριχών, η ιδεολογία του Εθνικού Μετώπου έπεισε το 85% των Γάλλων

«Ας μας λένε ό,τι θέλουν», έλεγε το Σάββατο στη «Λιμπερασιόν». «Σχεδόν όλοι οι
Γάλλοι ξέρουν καλά πως ο νόμος αυτός έγινε για να στιγματίσει τους
μουσουλμάνους της Γαλλίας. Υποστηρίζω πως, μέσω των τριχών, η ιδεολογία του
(ακροδεξιού) Εθνικού Μετώπου έπεισε το 85% των Γάλλων, περιλαμβανομένων των
αριστερών, ιδιαίτερα η ιδέα ότι οι Άραβες και οι μουσουλμάνοι δεν μπορούν να
ενταχθούν στη Γαλλική Δημοκρατία».

Ο Ετιέν, ένας από τους εγκυρότερους Ευρωπαίους μελετητές του αραβικού κόσμου
και του Ισλάμ, υποστηρίζει πως η συζήτηση γύρω από τον επίμαχο νόμο υποκρύπτει
τη σύγκρουση δύο ρευμάτων σκέψης: πολιτιστικός σχετικισμός εναντίον υπαρξιακού
μονισμού ή Κλωντ Λεβί-Στρως εναντίον Αλαίν Φινκιελκρώτ. Ο πρώτος, μας έμαθε
πως δεν υπάρχουν άγριοι, πως όλοι οι πολιτισμοί έχουν εσωτερικές λογικές που
δεν μπορούμε να ιεραρχήσουμε και πως κάθε λαός απαντά στις προκλήσεις που
αντιμετωπίζει με τις πολιτιστικές υποδομές που διαθέτει. Και πως πρέπει να
έχουμε έναν ελάχιστο πολιτιστικό σχετικισμό για να καταλάβουμε πως ο Άλλος
υπάρχει ως τέτοιος. Αντίθετα, ο Φινκιελκρώτ υποστηρίζει πως η Δημοκρατία είναι
μία και αδιαίρετη, πως δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στους πολίτες, πως ο Άλλος
πρέπει να γίνει ο Ίδιος. Οι υποστηρικτές του νόμου για τη μαντίλα ανήκουν σ’
αυτό το δεύτερο ρεύμα. Το δικαίωμα στη διαφορά τους είναι αφόρητο.

Ο Μπρουνό Ετιέν είναι καθηγητής του Ινστιτούτου Πολιτικών Σπουδών (ΙΕΡ) στην
Αιξ-αν-Προβάνς. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του εκδόθηκε πέρυσι με τίτλο «Ισλάμ, οι
ερωτήσεις που εκνευρίζουν» (Εκδ. Bayard). Από το 1995 διευθύνει στο ΙΕΡ το
Παρατηρητήριο του Θρησκευτικού Φαινομένου, το οποίο διεξάγει επιτόπιες έρευνες
για τις θρησκευτικές πρακτικές στη Γαλλία. Ακριβώς σ’ αυτές τις έρευνες
στηρίζεται όταν υποστηρίζει πως 90% των μουσουλμάνων της Γαλλίας θέλουν να
ενταχθούν στη γαλλική κοινωνία, είναι μετριοπαθείς και όχι υπερβολικά
θρησκευόμενοι, «με λίγα λόγια όπως ακριβώς ο μέσος όρος των άλλων Γάλλων». Και
δεν συμφωνεί με τη θέση πως ο κατασταλτικός νόμος για τα θρησκευτικά σύμβολα
χρειάζεται για να προστατεύσει από τη χειραγώγηση των ισλαμιστών τα κορίτσια
των εξαθλιωμένων προαστίων των μεγαλουπόλεων, όπου ζουν οι μουσουλμάνοι
μετανάστες. «Όλες οι κοινωνιολογικές έρευνες που διεξάγουμε με την ομάδα μου –
ή που διεξάγουν οι φίλοι μου του Στρασβούργου, του Παρισιού ή της Λυών –
δείχνουν ότι το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα στα προάστια είναι η ανεργία, η
αβεβαιότητα και τα ναρκωτικά», τονίζει ο Ετιέν. Ίσως απ’ αυτό, και όχι από τη
μαντίλα, να έπρεπε να ξεκινήσει η προσπάθεια της γαλλικής κυβέρνησης για την
προστασία των νέων μουσουλμάνων.