Ένα πανεπιστημιακό «μπαχαρικό μνήμης»

«Φίλος Αθηναίος, αρχαιοδίφης εκ των κρατίστων, ανεκάλυψεν ότι η επιγραφή “Μούσαις Χάρισι Θύε” ετίθετο κατά την αρχαιότητα μόνον εις οίκους ανοχής». H απάντηση του καθηγητή Χαρ. Χαριτωνίδη επιχειρεί να «τους πείση περί της αγραμματοσύνης των αλλά και περί της μοχθηρίας των». Συζήτηση στις εφημερίδες για την περιβόητη επιγραφή του Πανεπιστημίου («Ταχυδρόμος B. Ελλάδος» 18.6.1936)

«Μέσα στη μικρή φοιτητική πολιτεία θα βρεις έναν κόσμο με φλογερή ψυχή και
ανήσυχο πνεύμα που ζει έντονα και ερευνά τα προβλήματα της εποχής του, που
αγωνιά, συνθλίβεται και δέχεται την Τέχνη και την Επιστήμη σαν οδηγητές… Το
“Ξεκίνημα” είναι ο καθρέφτης της φοιτητικής ψυχής στις δύσκολες σημερινές
πολεμικές συνθήκες» (Μανόλης Αναγνωστάκης περιοδικό «Ξεκίνημα», Φεβρουάριος
1944).

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης φοιτητής-αρθρογράφος, η επίσκεψη του ποιητή Πολ Ελιάρ
τον Μάιο του ’46 στη Θεσσαλονίκη και η άρνηση της Συγκλήτου να του παραχωρήσει
το αμφιθέατρο για την ομιλία του, ο στιχοπλόκος φοιτητής της Νομικής Γιάννης
Τσιριμώκος – γνωστότερος ως Γιάννης Μαρής των μετέπειτα αστυνομικών
μυθιστορημάτων, τα φοιτητικά στέκια του ’60, το γαλακτοπωλείο του
«Γκιγκιλίνη», το «Ντορέ» το «Ιντεάλ» ή… «Καφέ Τραμπούκ», το θρυλικό υπόγειο
κυλικείο του παλιού κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής, η ιστορική ομιλία του
καθηγητή Αριστόβουλου Μάνεση, οι σαφείς υπαινιγμοί κατά της χούντας στο μάθημα
του Δημήτρη Μαρωνίτη, μνήμες, κείμενα, ιστορίες για «Τα χρόνια τα φοιτητικά
στη Σαλονίκη» συγκέντρωσε σ’ έναν τόμο που «ρουφιέται» σαν μυθιστόρημα ο
«επαγγελματίας ιστοριοδίφης» καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης – σήμερα – Γιώργος Αναστασιάδης.

«Ο Γ. Σαββίδης φεύγοντας από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης επειδή διαφωνούσε με
τη μετάκληση ενός άλλου νεοελληνιστή, είχε κάνει κάτι το πολύ έξυπνο και
διακριτικό: Μέσα σε μια γυάλινη προθήκη που είχε στηθεί στο Νεοελληνικό
Σπουδαστήριο επί των ημερών του για να εκτίθενται εκδόσεις σπάνιες, άφησε
ανοιχτό τον τόμο με τα ποιήματα του Καβάφη ακριβώς στη σελίδα εκείνη όπου το
ποίημα “Ο βασιλεύς Δημήτριος”: “Σαν το παραίτησαν οι Μακεδόνες / κι απέδειξαν
πως προτιμούσαν τον Πύρρο / ο βασιλεύς Δημήτριος (μεγάλην είχε ψυχή) καθόλου –
έτσι είπαν – δεν φέρθηκε σαν βασιλεύς”» (από το «Φυλλάδιο» του Γιώργου
Ιωάννου, 1982).

«Ο στόχος ήταν αυτές οι ιστορίες να βγουν κι έξω από το Πανεπιστήμιο, να ταξιδέψουν στην πόλη, στον χρόνο», λέει ο καθηγητής Γιώργος Αναστασιάδης

«Δεν θα ήταν υπερβολή αν έλεγα ότι κορυφαία και πάντως συγκλονιστικότερη
στιγμή της πανεπιστημιακής σταδιοδρομίας μου θεωρώ το τελευταίο μου μάθημα επί
δικτατορίας, το οποίο άρχισε με την παραίνεση: “Μην επιτρέψετε να σας
εξανδραποδίσουν. Αν η εξουσία που την συμφέρει να έχει παθητικούς και πολιτικά
αδιάφορους υπηκόους σάς πει ότι έτσι κάνοντας δεν είστε φρόνιμοι και
νομοταγείς πολίτες, αποδείξτε ότι καλός πολίτης είναι μόνον ο ελεύθερος
πολίτης” και τελείωσα με τον στίχο του Κάλβου “Θέλει αρετήν και τόλμην η
ελευθερία” (Αριστόβουλος Μάνεσης «Ευχαριστήρια αντιφώνηση», 1994).

«Δεν έχει τέλος αυτή η ιστορία»

Το «μυθιστόρημα» του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (μέσα από
αφηγήσεις – και μεταγενέστερες) σταματά στα 1973 στο βιβλίο του καθηγητή
Γιώργου Αναστασιάδη. «Το βιβλίο αυτό έγινε ως μπαχαρικό μνήμης. Μετά άλλαξαν
τα πράγματα. Έγινα κι εγώ μέρος του “συστήματος”. Ήρθε η μεταπολιτευτική
ευφορία και αργότερα η εσωστρέφεια. Ίσως το κάνει κάποιος άλλος νεώτερος»,
απαντά στην ερώτηση «γιατί μόνο μέχρι το 1973». «Γιατί δεν έχει τέλος αυτή η
ιστορία. Γιατί είναι σαν την ιστορία των σχολικών βιβλίων που σταματά κοντά
σαράντα χρόνια πριν». Σαν τα αρχεία του Φόρειν Όφις. Θέλει τον χρόνο της για
να ωριμάσει ακόμα και η μνήμη…

INFO

Γιώργος Αναστασιάδης, «Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης αφηγείται την ιστορία του
(1926-1973)», Εκδόσεις University Studio Press.