Eκείνοι προτιμούν το κρύο

Σε αυτόν τον τόπο, ο Στάλιν φυλάκισε χιλιάδες ανθρώπους για να κτίσουν μια
βιομηχανία στην παγωμένη απομόνωση. Οι διάδοχοί του δελέασαν αυτούς τους
ανθρώπους με υψηλούς μισθούς ζητώντας τους να κατακτήσουν την Αρκτική. Αλλά οι
ηγέτες της μετασοβιετικής Ρωσίας τούς βρίσκουν ακριβούς και θέλουν να τους
διώξουν.

Στο Νορίλσκ, παρά τις χαμηλές θερμοκρασίες που φτάνουν τους -22 βαθμούς Κελσίου, οι εργαζόμενοι στη βιομηχανία νικελίου δεν θέλουν να φύγουν

Είναι περίπου 10 εκατομμύρια άνθρωποι και ζουν σε μια τεράστια, παγωμένη
περιοχή που εκτείνεται από τη Χερσόνησο Κόλα στα δυτικά μέχρι την πόλη
Σουκότκα στα ανατολικά. Οι συνθήκες είναι δύσκολες και το κόστος συντήρησης
μεγάλο. H ρωσική κυβέρνηση έχει αρχίσει έτσι να εφαρμόζει μια σειρά
προγραμμάτων με στόχο τη μετακίνηση δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων σε ένα πιο ήπιο
κλίμα. Αν το πετύχει, θα αρχίσει μια από τις μεγαλύτερες μαζικές
μεταναστεύσεις στη Ρωσία από τότε που η Σοβιετική Ενωση εκτόπισε στη Σιβηρία
χιλιάδες ανθρώπους στο αποκορύφωμα του σταλινικού τρόμου, τη δεκαετία του ’30.
Παρά τη φτώχεια όμως, παρά τη ρύπανση και το ψύχος, η ανταπόκριση του
πληθυσμού μέχρι στιγμής είναι μικρή.

Με βάση έναν νόμο που ψηφίστηκε πέρυσι, η κυβέρνηση προσφέρει στέγη και άλλα
επιδόματα, ύψους 18.000 δολαρίων, στις οικογένειες που δέχονται να φύγουν.
Όμως από τις 20.000 οικογένειες του Νορίλσκ, που εντάσσονται σε αυτό το
πρόγραμμα, έχουν δεχθεί να φύγουν μόνο 48. Κάπως καλύτερη είναι η ανταπόκριση
των κατοίκων σε ένα άλλο πιλοτικό πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από τον
Παγκόσμια Τράπεζα και αφορά το Νορίλσκ και δύο άλλες πόλεις, τη Βορκούτα και
το Σουσουμάν: 360 άνθρωποι έχουν δεχθεί να αφήσουν τα σπίτια τους.

H Όλγα Γιασκίνα μεταφέρθηκε σε ένα γκουλάγκ του Νορίλσκ σε ηλικία μόλις 16
ετών, το 1952, επειδή έγραψε ένα γράμμα σε έναν εξόριστο φίλο της που έλεγε:
«Μην κλαις. Ο ήλιος θα ανατείλει ξανά για μας». Τρία χρόνια αργότερα αφέθηκε
ελεύθερη, αλλά δεν έφυγε από την πόλη. Σήμερα είναι 67 ετών, εργάζεται ως
θυρωρός σε μια πολυκατοικία και συντηρεί τον εαυτό της και τον άνεργο γιο της
με μια σύνταξη που δεν ξεπερνά τα 300 δολάρια τον μήνα. Αλλά αρνείται να
φύγει. «Μου τα πήραν όλα», λέει. «Δεν έχω πουθενά να πάω».

Απαγορευμένη πόλη

Το Νορίλσκ είναι μία από τις πιο απόμακρες πόλεις της Ρωσίας, χωρίς οδική ή
σιδηροδρομική σύνδεση με την υπόλοιπη χώρα. Οι χιονοθύελλες κλείνουν συχνά
ακόμη και τον δρόμο προς το αεροδρόμιο. Το έδαφος της περιοχής, όμως, περιέχει
μερικά από τα πλουσιότερα και καθαρότερα αποθέματα νικελίου, χαλκού και άλλων
μετάλλων στον κόσμο. Μέχρι την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, η πρόσβαση
των ξένων στην πόλη ήταν απαγορευμένη. Και όταν ήρθη αυτή η απαγόρευση, όχι
μόνο δεν σημειώθηκε μαζική έξοδος, αλλά συνέρρευσαν στην πόλη χιλιάδες
άνθρωποι για να επωφεληθούν από τους υψηλούς μισθούς και άλλα προνόμια.

H σημερινή κυβέρνηση έχει «κλείσει» και πάλι την πόλη, ελπίζοντας να
σταματήσει τη ροή ανθρώπων που ψάχνουν για δουλειά. Σύμφωνα με τον Αντρέι
Μαρκόφ, υπεύθυνο του προγράμματος της Παγκόσμιας Τράπεζας, το κόστος της
συντήρησης των πόλεων και χωριών της περιοχής είναι επτά φορές μεγαλύτερο απ’
ό,τι στην υπόλοιπη Ρωσία. Αν η Σιβηρία είχε αναπτυχθεί σε συνθήκες ελεύθερης
αγοράς, όπως για παράδειγμα ο Καναδάς, θα είχε σήμερα πληθυσμό κατά 25%
μικρότερο.

LINK:

* www.life.com/Life/essay/norilsk/

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Μιχάλης Μητσός