Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Πριν από μερικά χρόνια στην Ιταλία ένα δικαστήριο έπρεπε να δικάσει μία
περίπτωση οικογενειακής βίας. Ακριβέστερα, την περίπτωση ενός μετανάστη ο
οποίος έδερνε τη σύζυγό του. Ο σύζυγος δέχτηκε ότι πράγματι έδειρε τη γυναίκα
του, αλλά ζήτησε την αθώωσή του επειδή – όπως είπε – «έπραξε κάτι που το
συνήθιζαν στην πατρίδα του». Επικαλέστηκε δηλαδή την «παράδοση» και το
«έθιμο». Σαν να μην έφθανε αυτό, και το θύμα – δηλαδή η σύζυγος – ζήτησε την
αθώωση του συζύγου της επικαλούμενη και εκείνη την «παράδοση» και το «έθιμο»!

***

H παραπάνω περίπτωση αποτελεί ένα «ανώμαλο» παράδειγμα που μας βάζει
μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα. Στις σύγχρονες φιλελεύθερες κοινωνίες
συναντιούνται όχι μόνο διαφορετικοί τρόποι ζωής, διαφορετικές «κουλτούρες» και
νοοτροπίες, αλλά και συστήματα αξιών, ηθικοί κώδικες που όχι απλώς διαφέρουν,
αλλά έρχονται σε σύγκρουση.

Ταυτόχρονα, όμως, η συνύπαρξη μπορεί να γίνει δυνατή μόνο εάν ισχύει ένα
«πακέτο» αδιαπραγμάτευτων αξιών και αρχών που αποδέχονται όλοι οι πολίτες. Εδώ
όμως έγκειται και το όλο πρόβλημα. Διότι ποιες είναι αυτές οι αδιαπραγμάτευτες
αξίες και αρχές; Και τι κάνουμε όταν κάποιοι τις αμφισβητούν επικαλούμενοι την
«παράδοση» και το δικαίωμα στη «διαφορά»; Σε αυτήν την περίπτωση η εφαρμογή
τους είναι πάντα εύκολη και ανώδυνη;

***

Τις τελευταίες ημέρες, πάλι στην Ιταλία, ένας Σομαλός γυναικολόγος
πρότεινε να βοηθήσει τα ανήλικα κορίτσια αφρικανικής προέλευσης, τα οποία οι
μανάδες τους – ακολουθώντας την «παράδοση» – τα υποβάλλουν σε μια μορφή
γυναικείας περιτομής. Ο σκοπός του είναι να βοηθήσει ώστε η εν λόγω
«παραδοσιακή περιτομή» να γίνει ανώδυνα και προπαντός να αποφευχθούν οι βαρείς
ακρωτηριασμοί που όχι μόνο προκαλούν τρομακτικό πόνο, αλλά συχνά αφήνουν τα
κορίτσια ανάπηρα για την υπόλοιπη ζωή τους. H αντίδραση ήταν άμεση: η
νομιμοποίηση αυτής της «παράδοσης» θα σήμαινε τη νομιμοποίηση όλου του
πολιτισμικού συστήματος πεποιθήσεων που βρίσκεται πίσω της. Και που δεν είναι
άλλο παρά ο έλεγχος του γυναικείου σώματος. Εάν μας έθετε κάποιος το ερώτημα
«ναι ή όχι στην πρόταση του δρος Ομάρ Αμπντούλ Καντίρ;», στο επίπεδο των αξιών
η απάντηση είναι εύκολη: χίλιες φορές όχι! Εμείς όμως «χειριζόμαστε» αξίες και
ιδέες, ενώ ο δρ Αμπντούλ Καντίρ – ο οποίος δεν συμφωνεί με αυτήν την
«παράδοση» – χειρίζεται τον ανθρώπινο πόνο. «Εάν κάποιος έβλεπε, όπως εγώ»,
λέει, «500 βαριά ακρωτηριασμένες γυναίκες τον χρόνο τότε θα καταλάβαινε γιατί
προτείνω κάτι τέτοιο». Επομένως, βρισκόμαστε μπροστά στο επώδυνο δίλημμα: να
διατηρήσουμε πάση θυσία τις αρχές μας ή να επιλέξουμε το «λιγότερο κακό» και
να αποδεχθούμε την πρόταση του δρος Αμπντούλ Καντίρ; Εάν κάνουμε την πρώτη
επιλογή τότε δεν «συμβάλλουμε» – έστω έμμεσα – ώστε εκατοντάδες χιλιάδες
κορίτσια να μείνουν ανάπηρα σε όλη τη ζωή τους; Εάν κάνουμε τη δεύτερη επιλογή
τότε δεν νομιμοποιούμε ένα «βάρβαρο» έθιμο και τον κοινοτισμό; Προσωπικά,
δυσκολεύομαι να επιλέξω…

***

ΥΓ: Ένα άλλο ζήτημα που διχάζει σήμερα την Ευρώπη είναι εκείνο της
ισλαμικής μαντίλας. Επειδή θα επανέλθουμε σε αυτό το θέμα, για την ώρα θα
άξιζε ίσως να ρωτήσει κανείς το εξής: πώς γίνεται και πολλοί από αυτούς που
τάσσονται κατά της μαντίλας – σε έναν θεσμό όπως το δημόσιο σχολείο – είναι
ταυτόχρονα υπέρ της ανέγερσης μουσουλμανικών τεμένων όπου οι μουσουλμάνοι να
ασκούν με ελευθερία και αξιοπρέπεια τη θρησκευτική λατρεία; Ενώ ουκ ολίγοι εξ
εκείνων που τάσσονται υπέρ της ισλαμικής μαντίλας είναι ταυτόχρονα κατά της
ανέγερσης έστω και ενός μουσουλμανικού τεμένους; Ενδιαφέρουσα (α)συμμετρία…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.