Tην ημέρα που νίκησαν οι λόγχες

Ήταν οι Βρετανοί που ηττήθηκαν τότε, αλλά αυτό ξεχάστηκε γρήγορα. Ήταν οι
Ζουλού που τους κατατρόπωσαν, ούτε κι αυτό όμως κατέλαβε την αρμόζουσα θέση
στην Ιστορία. Ίσως γιατί η Ιστορία γράφτηκε από τους…«νικητές».

Πολεμιστές Ζουλού (πάνω) και Βρετανοί στρατιώτες (κάτω) ντυμένοι με στολές του προηγούμενου αιώνα, λαμβάνουν μέρος στην αναπαράσταση της μάχης της Ισαντλουάνα

Περισσότερα από 300 μέλη της φυλής, ντυμένοι με δέρματα λεοπάρδαλης, κι άλλοι
30 που μιμούνται τους Βρετανούς στρατιώτες, παίρνουν θέσεις σήμερα στον λόφο
όπου έγινε η μεγάλη μάχη. H μάχη τής Ισαντλουάνα. Ο βασιλιάς Γκούτγουιλ
Ζουελιθίνι θα βρίσκεται εκεί, όπως και τουλάχιστον έξι Βρετανοί στρατηγοί.
Είναι ημέρα μνήμης και τιμής.

Χιλιάδες πολεμιστές Ζουλού, που θάφτηκαν τότε σε μαζικούς τάφους, θα
εκταφιαστούν, θα κηδευτούν κανονικά και θα τους αποδοθούν οι πρέπουσες,
σύμφωνα με τις παραδόσεις τους, τιμές. Εκατόν είκοσι πέντε χρόνια αργότερα.
Τόσα πέρασαν από το 1879 και την 22α Ιανουαρίου εκείνου του έτους, «την πιο
μακρά ημέρα της Αυτοκρατορίας» όπως την χαρακτηρίζει ο δρ Σολ Ντέιβιντ,
συγγραφέας και σύμβουλος προγράμματος του BBC2 για το ντοκιμαντέρ «Ζουλού – H
Αληθινή Ιστορία».

Οι πολεμιστές.«Χρειάστηκε να περάσει αρκετός καιρός», λέει ο Μπέκους
Ντάνζι, που έχασε έναν πρόγονό του σ’ εκείνη τη μάχη. «Θέλω να δω τα ονόματα
των πολεμιστών μας, των Ζουλού, όπως εκείνα των Βρετανών. Θέλω να μπορώ να
επισκεφθώ τους τάφους τους».

Ο πόλεμος μεταξύ Βρετανών και Ζουλού κατεγράφη στην επική ταινία του 1964,
«Ζουλού», με τους Μάικλ Κέιν και Στάνλεϊ Μπέικερ. Κυριαρχεί η ιστορία της
μάχης του Ρόρκις Ντριφτ (στη σημερινή επαρχία Κουαζουλού Νατάλ της N.
Αφρικής), όπου 130 Βρετανοί στρατιώτες, πολλοί από τους οποίους ήταν άρρωστοι
και τραυματίες, πολέμησαν σκληρά επί 12 ώρες αποκρούοντας επιθέσεις από
περίπου 3.000 Ζουλού. H ηρωική άμυνα που επέδειξαν τότε οι Βρετανοί τιμήθηκε
με 11 Σταυρούς από τη βασίλισσα Βικτώρια. H ταινία συνέβαλε, ώστε το
ενδιαφέρον να επικεντρωθεί σ’ αυτή τη νίκη. Λίγοι θυμούνται ότι την ίδια ημέρα
ο βρετανικός στρατός υπέστη την πιο ταπεινωτική ήττα του στη γειτονική
Ισαντλουάνα. Ζουλού με δέρματα που κάλυπταν χαμηλά τη μέση και τους μηρούς, με
μοναδικά όπλα τις λόγχες τους, γονάτιζαν τον πανίσχυρο βρετανικό στρατό.

Παρά τη γενναιότητα των στρατιωτών, η πραγματική ιστορία του πολέμου Βρετανών
και Ζουλού είναι μια ιστορία εξαπάτησης, ατίμωσης, ανικανότητας και ολιγωρίας
από την πλευρά της ηγεσίας του στρατεύματος, αλλά και όσων προσέτρεξαν στη
συνέχεια για να συγκαλύψουν την αποτυχία. Είναι όμως και μια ιστορία
απρόκλητης σφαγής, ηρώων που αγνοήθηκαν, και μιας μεγάλης ενοχής που
«προστατεύτηκε» επιτυχώς.

Ο λόρδος Τσέλμσφορντ εισέβαλε στη Γη των Ζουλού χωρίς να ενημερώσει τη
βρετανική κυβέρνηση. Παρόμοιες μονομερείς ενέργειες ήταν σύμφωνες με τις
συνθήκες που επικρατούσαν κατά τη βικτωριανή περίοδο. Ήταν τόσο μεγάλες οι
αποστάσεις και τόσο φτωχά τα μέσα επικοινωνίας, που Βρετανοί επικεφαλής
ανελάμβαναν οι ίδιοι την ευθύνη ακόμη και για την κήρυξη πολέμων, την
προσάρτηση επαρχιών. Στόχος του σωματάρχη και διοικητή των βρετανικών
στρατευμάτων στη Νότια Αφρική ήταν να συλλάβει τον Τσετσγουάγιο, βασιλιά των
Ζουλού, πριν το Λονδίνο πληροφορηθεί την έναρξη των εχθροπραξιών. Ήταν τέτοια
η περιφρόνηση που του έτρεφε, που δεν ενίσχυσε το αρχηγείο του στην περιοχή.
Ενδεχόμενη αντεπίθεση ήταν για εκείνον «αδιανόητη». Φήμες ήθελαν τον εχθρό να
έχει εξαπλωθεί. Έδωσε τότε διαταγή να αναζητηθούν οι Ζουλού μαχητές. H μισή
του δύναμη, περίπου 2.500 στρατιώτες, υπάκουσαν. Την ίδια ώρα, όμως, το βασικό
του στρατόπεδο κατακλυζόταν από ιθαγενείς μαχητές. Από τους 1.750 υπερασπιστές
του, οι 1.350 σκοτώθηκαν. Έριξε την ευθύνη στον υφιστάμενό του, συνταγματάρχη
Άντονι Ντάρνφορντ, κατηγορώντας τον ότι παράκουσε εντολές και δεν τον
ενημέρωσε εγκαίρως για τον κίνδυνο. Ο Ντάρνφορντ έμελλε να τιμηθεί για
ανδρεία. Οι απώλειες των Ζουλού μπορεί να ήταν περισσότερες, κάποιες πηγές
μιλούν για 1.000-2.000 άνδρες. H ήττα αυτή κατεγράφη ως μία από τις πλέον
ατιμωτικές για τον βρετανικό στρατό. Σπάνια όμως αναγνωρίζεται ως μεγάλη νίκη
των Ζουλού.

Παρ’ όλα αυτά, δόθηκε στον Τσέλμσφορντ η ευκαιρία να «επανορθώσει». Νίκησε
τους Ζουλού στη μάχη του Ουλούντι, τον Ιούλιο του 1879.

Προληπτικός πόλεμος. Στενός φίλος της βασίλισσας, ποτέ δεν κατηγορήθηκε
για τη σφαγή στην Ισαντλουάνα. Όταν επέστρεψε και είδε τη βασίλισσα, τα πάντα
διευθετήθηκαν. Άλλωστε, ο πόλεμος αυτός ουδεμία σχέση είχε με αυτοάμυνα.
«…Του είπα ότι κατηγορήθηκε από πολλούς, ακόμη και από την κυβέρνηση, ότι
ξεκίνησε τον πόλεμο χωρίς επαρκή λόγο», έγραφε λίγο αργότερα η βασίλισσα στο
ημερολόγιό της. «Απάντησε ότι πίστευε πως ήταν αναπόφευκτος. Ότι αν δεν κάναμε
πόλεμο, τότε, θα μας είχαν επιτεθεί και, το πιθανότερο, θα μας είχαν
κατατροπώσει».

Για τον Σολ Ντέιβιντ, αν εξαιρεθεί ο πόλεμος του Ιράκ, αυτός ήταν ο τελευταίος
προληπτικός πόλεμος των Βρετανών.

©The Times, 2004

LINKS:

* schwartz.eng.auburn.edu/zulu/zulu.html

* rorkesdriftvc.com/

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Δημητρίου