Tο πεπρωμένον φυγείν αδύνατον

Το στόρι είναι ο ορισμός της διαλεκτικής του «μικρού» και του «μεγάλου». Της
σύγκρουσης δηλαδή μιας καθημερινότητας, μιας είδησης από τα «ψιλά» με την
κοινωνική, προσγειωτική πραγματικότητα. Πώς δηλαδή η αλλοτρίωση του ατόμου
μπορεί να πάρει κατακλυσμιαίες διαστάσεις τόσο για το ίδιο όσο και για την
οικογένειά του! Ο ιμάντας που μετασχηματίζει το έλασσον σε καταστροφικό και
βιβλικό μείζον. Σας μπέρδεψα; Ιδού η απίστευτη αυτή τραγωδία. Αληθινή πέρα ώς
πέρα.

Πολιτικός φυγάς και πρώην αξιωματούχος του αυταρχικού καθεστώτος του
Σάχη της Περσίας, εγκατεστημένος στις ΗΠΑ, αγοράζει με πενταροδεκάρες σε
πλειστηριασμό το πατρικό σπίτι μιας Αμερικανίδας. Αυτό όμως που εκ πρώτης
όψεως μοιάζει με φοβερή ευκαιρία, αυτό δηλαδή που θα του εξασφαλίσει μια θέση
στον παράδεισο του American dream, τον στέλνει κατευθείαν στην κόλαση. Και το
παιδί του και την γυναίκα του και τον ίδιο. Γιατί η ιδιοκτήτρια, αυτή η
φουκαριάρα του μεροκάματου, αδικημένη από τυπικές, νομικές διαδικασίες και
ξεσπιτωμένη εξ αιτίας ενός γραφειοκρατικού λάθος της εφορίας, επανέρχεται και
επιμένει. Όχι μόνη αλλά με τη βοήθεια (πρώτα) μιας νομικής υπηρεσίας και
ύστερα με τον τσαμπουκά ενός επίσης φουκαρά, παντρεμένου αλλά ερωτευμένου μ’
αυτήν μπάτσου.

H κατάσταση κάθε στιγμή κορυφώνεται και η σύγκρουση μοιάζει να είναι
αναπόδραστη. Γιατί αυτά τα δύο δύσμοιρα πλάσματα που το καθένα για λογαριασμό
του είναι γραπωμένο από το δίκιο του (ο Πέρσης από τους νόμους της αγοράς και
η Αμερικανίδα από το ηθικό της), πρόκειται να μονομαχήσουν μέχρις εσχάτων.
Αλλά αυτή η μονομαχία δεν είναι επιπέδου Wild West με νικητές και χαμένους. Τα
όπλα των μονομάχων γεμίζουν και πυροβολούν με τα χέρια και τα πυρομαχικά
ανεξέλεγκτων δυνάμεων μιας αγοραίας κοινωνίας. Κι αυτό που από την αρχή
μοιάζει με ανέκδοτο, με ασημαντότητα, μεγαλώνει, φουσκώνει και γιγαντώνεται
σαν αρχαία τραγωδία. Μα φυσικά, το μπόι ενός ατόμου είναι σαν κόκκος άμμου.
Και όποιος δεν καταλαβαίνει τους αντικειμενικούς, τους έξω απ’ αυτόν
θηριώδεις, άτεγκτους και καταλυτικούς νόμους, μοιάζει με άνθρωπο που χωρίς
φακό διασχίζει ναρκοπέδιο πνιγμένο από πυκνή ομίχλη. Δηλαδή πολύ κακό για το
τίποτα!

H επεξεργασία του σεναρίου από τον Σον Λόρενς Ότο είναι ένα ύψιστο και
πλήρες μάθημα δραματουργίας. Οι δάσκαλοι και οι μαθητές των κινηματογραφικών
σχολών, αν θέλουν να δικαιολογήσουν στοιχειωδώς την παρουσία και την ύπαρξή
τους, πρέπει να το δουν, να το μελετήσουν, να το διδάξουν και να διδαχθούν.
Αόρατες και ταυτόχρονα ορατές οι δυνάμεις που κινούν τις… κούκλες. Όμως οι
«κούκλες» δεν είναι «νεκρή φύση» και προϊόντα εσωστρεφών διανοητών. Ζωντανά
πλάσματα με ιστορία, παρελθόν και κουλτούρα είναι. Πλήρεις αντιφάσεων και
αλληλοσυγκρουόμενων, εσωτερικών δυνάμεων.

«Σπίτι από άμμο και ομίχλη». Τζένιφερ Κόνελι, Μπεν Κίνγκσλεϊ, από την κόλαση του Ιράν στον τάφο του American dream

Ο πατριάρχης της περσικής οικογένειας, ο συνταγματάρχης Μπεχρανί (Μπεν
Κίνγκσλεϊ) είναι υπερήφανο «άτι» των προγόνων του, λάτρης της ηθικής και της
προαιώνιας κουλτούρας του και ταυτόχρονα ψηφοφόρος της ελεύθερης αγοράς.
Αυστηρός στην τελετουργία, άμεμπτος στην ηθική της οικογένειας, αλλά τυφλό
όργανο του αμερικάνικου ονείρου. Διακατέχεται μάλιστα από την εξωφρενική
βεβαιότητα, πως εξ αιτίας της πολιτισμικής του υπεροχής έναντι των
«ανεγκέφαλων» και «απολίτιστων» Αμερικανών, θα καταφέρει, μεταχειριζόμενος
τους νόμους τους, να εξασφαλίσει τα καλύτερα για την γυναίκα και το παιδί του.
Πλάνη και τερατομορφία. Γιατί ο εκπρόσωπος του πνεύματος, της θρησκείας και
των άυλων ψυχικών αγαθών υποτάσσει και καταρρακώνει τις πεποιθήσεις του στον
βωμό του χρήματος, της ύλης και του κέρδους. Αναμενόμενο. Το καπιταλιστικό
πεπρωμένον φυγείν αδύνατον!

H Κάθι (Τζένιφερ Κόνελι) είναι το ακριβώς αντίθετο του Μπεχρανί.
Υποταγμένη, υποβιβασμένη, ξεσπιτωμένη, περιθωριακή και αγράμματη. Ένα μηδενικό
που δεν έχει στον ήλιο μοίρα. H περίπτωσή της είναι η ζωντανή διάψευση των
ψευδαισθήσεων του Μπεχρανί. Γιατί και οι δύο – αν και από διαφορετικούς
πολιτισμούς, από αλλιώτικους κόσμους και από εντελώς αντίθετες διαδρομές –
κατά βάση είναι ίδιοι: Οι Μπεχρανί εξόριστοι σε ξένη χώρα. H Κάθι εξόριστη από
το ίδιο της το σπίτι. Οι Μπεχρανί με το στίγμα του Άραβα, του ξένου, με το
φάσμα της απέλασης. H Κάθι με τον τρόμο της επαγγελματικής και οικονομικής
ανυπαρξίας. Όλοι παιδιά ενός κατώτερου θεού. Συγκάτοικοι στην γειτονιά των
αγγέλων. Όμως οι συνθήκες είναι τόσο αδυσώπητες, τόσο ανελέητες και τόσο
ανθρωποβόρες που όχι μόνο διαιρούν και χωρίζουν, αλλά και κατασπαράζουν. Με τη
λαιμαργία πεινασμένης ύαινας και με την ακρίβεια ηλεκτρονικά κατευθυνόμενης
βόμβας!

Το μεγάλο ρίσκο του πρωτοεμφανιζόμενου

Ο Ρωσο-Αμερικανός σκηνοθέτης Βαντίμ Πέρελμαν

Ο πρωτοεμφανιζόμενος και μέχρι σήμερα πρωταθλητής στα μουσικά βιντεοκλίπ
Ρωσο-Αμερικανός Βαντίμ Πέρελμαν πήρε όσα ρίσκα δεν έχει σκεφτεί να πάρει η
συντριπτική πλειονότητα των σκηνοθετών όλου του πλανήτη. Ο αθεόφοβος (του
αξίζουν έπαινοι και πλήθος συγχαρητηρίων) πέταξε στα σκουπίδια τις ευκολίες
και τα κόλπα που έχει μάθει από την κερδοφόρα μπίζνα της διαφήμισης και του
βιντεογκέιμ. Έτσι, άοπλος, ανυπεράσπιστος και θεόγυμνος βούτηξε στα παγωμένα
νερά της κλασικής κινηματογραφικής σκηνοθεσίας. Τετ α τετ με τον… εχθρό του.
Το έχετε δει πολλές φορές αυτό; Εγώ σπανίως και πάντως όχι εν Ελλάδι. Το
αποτέλεσμα, δυστυχώς, χλωμό. Αντί να συμπυκνώνει, ξεχειλώνει. Αντί να
συγκεντρώνει, αποκεντρώνει, αντί να αφαιρεί, προσθέτει και αντί να πετάει,
βαραίνει. H προσπάθεια, η ιστορία και ιδιαίτερα ο χαρακτήρας του Μπεν
Κίνγκσλεϊ (ο οποίος παρεμπιπτόντως κονιορτοποιεί την Τζένιφερ Κόνελι)
κερδίζουν τις άριστες εντυπώσεις. H σκηνοθεσία, τις πιο μέτριες. Και όπως λένε
στη γλώσσα της Ιατρικής, η εγχείρησις επέτυχε, ο ασθενής απεβίωσε!

Το τρίγωνο της νταλίκας

Θα συμβούλευα τον Περικλή Χούρσογλου – μια και είναι σύμπτωση και ευκαιρία –
να δει και να ξαναδεί και να μελετήσει σε βάθος και σε πλάτος την σεναριακή
δραματουργία του «House of sand and fog». Γιατί δεν είναι μόνο οι
«κουλτουριάρηδες» που στραγγίζουν τους «χαρακτήρες» και τους «ήρωες», είναι
και οι… παραμυθάδες. Οι σκηνοθέτες που υποτίθεται πως αφηγούνται μια απλή,
ανθρώπινη ιστορία. Αυτοί, όπως ο Χούρσογλου στο «Μάτια από νύχτα». Αγνοούν ή
θέλουν να αγνοούν ή δεν μπορούν να καταλάβουν πως κάθε πλάσμα, κάθε άτομο, όσο
ασήμαντο, απλό, καθημερινό και τυχαίο κι αν είναι, ακόμα κι αυτό είναι
υποκείμενο συγκεκριμένων συνθηκών, θύμα συγκεκριμένων δυνάμεων και λεία
συγκεκριμένων αντιθέσεων.

Με απλά λόγια, ο Χούρσογλου, όπως άφθονοι κινηματογραφιστές της εποχής μας,
δεν εμπνέεται αλλά κατασκευάζει. Δεν ανοίγει παράθυρα στον κόσμο, αλλά κλείνει
τους ήρωές του στο μικρόκοσμό τους. Και επειδή γυρνάει την πλάτη στην
κοινωνία, επειδή τοποθετεί με τάξη και φροντίδα τους ανθρώπους μέσα στα
σεντούκια, γι’ αυτούς τους λόγους τα «ιμάτια» μουχλιάζουν και οι ιστορίες
αραχνιάζουν.

Τουτέστι, ένας νταλικέρης (Γιάννης Καρατζογιάννης), λογοδοσμένος με μια
σαραντάρα (Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη), πέφτει πάνω σε μια περιθωριακή εικοσάρα
(Εκάβη Ντούμα). Και το ερώτημα που πλανάται επί μιάμιση ώρα είναι το εντελώς
αυτονόητο, προβλέψιμο, απλοϊκό και πληκτικό: Με ποια από τις δύο θα καταλήξει;
Με την Ανδρεαδάκη ή με την Ντούμα; Και μένα (που λέει ο λόγος) τι με νοιάζει;
Ας πάει να μείνει και με τις δύο!

«Μάτια από νύχτα». Και ταινία από… τσίμπλα

Τι είναι αυτό; Ως πρόθεση (τάχα μου, δηλαδή) είναι οι τρεις γραμμές της εποχής
μας. Ο Καρατζογιάννης του αρσενικού, απλού και παρορμητικού πλήθους. H
Ανδρεαδάκη της μοναχικής, θηλυκής, παλιομοδίτικης ευαισθησίας. Και η Ντούμα
του φεύγω, της πρέζας και του ροκ! Το ένα σχήμα πάνω στο άλλο και η μία αράχνη
πάνω στην άλλη. Στην πραγματικότητα είναι ποτ πουρί από «Λευτέρη Δημακόπουλο»
και «Ο κύριος με τα γκρι». Και να πω κάτι ακόμα, γιατί πολλοί συσχετίζουν τις
ταινίες του Χούρσογλου με τον Βούλγαρη; Συγκρίνετε το «Προξενιό της Άννας» μ’
αυτό το άνυδρο τοπίο. Όχι ως αποτέλεσμα και ποιότητα υπογραφών, αλλά ως
πρόθεση. H Άννα είναι ηρωίδα γιατί η ψυχούλα της συνθλίβεται από δυνάμεις
ανεξάρτητες από τη θέλησή της. Το δράμα της είναι μεν εσωτερικό, αλλά και
εντελώς αντικειμενικό και «εξωτερικό». Εδώ ποιος είναι «ήρωας», «χαρακτήρας»
και ποιο είναι το «δράμα»; H επιθυμία της Ανδρεαδάκη να αποκατασταθεί; Ωραία!
Ας διάβαζε μικρές αγγελίες για να παντρευτεί!…

Κάτι τρέχει στα γύφτικα

Από το «Κάτι τρέχει με τη Μαίρη» στο κάτι τρέχει στα γύφτικα. Διότι το «Stuck
on you» (ελληνικά «Οι κολλητοί»), των αδελφών Φάρελι, επιπλέει με το ένα πόδι
στη βάρκα του αμερικανικού ηθικοπλαστικού μηνύματος και με το άλλο στη
σουρεαλιστική κωμωδία. E, στο τέλος θα μπατάρει!

Αυτό δεν είναι αρρώστια αλλά επιδημία. Διότι οι αθεόφοβοι οι Αμερικανοί είναι
αντιφατικοί και πωρωμένοι. Ικανοί να πρωτοστατούν σε αντικαπνιστική εκστρατεία
και την άλλη στιγμή να καρφώνουν ενέσεις ηρωίνης στα παιδιά τους. Τουτέστιν το
δικαίωμα στη διαφορετικότητα ενσαρκώνεται στην περίπτωση σιαμαίων αδελφών
των… τριάντα ετών (Ματ Ντέιμον με Γκρεγκ Κινίαρ). Το νόημα αυτής της
επιλογής είναι τόσο αυτονόητο όσο και το γεγονός πως η γη εξακολουθεί να
γυρίζει. Δηλαδή κάθε μειονέκτημα (σιαμαίοι) έχει και πλεονέκτημα (η ισχύς εν
τη ενώσει). Καλύτερα δύο παρά ένας. Οι δύο λοιπόν εγκαταλείπουν το χωριό τους
και καταλήγουν στο Χόλιγουντ, προκειμένου ο Γκρεγκ Κινίαρ (το ταλέντο της
υπόθεσης) να κάνει καριέρα και να λάμψει στο στερέωμα των stars. Έτσι πέφτουν
πάνω στη Μέριλ Στριπ και στη Σερ, η οποία, παρεμπιπτόντως, ύστερα από το
χιλιοστό λίφτινγκ, έχει επιστρέψει στην κοριτσίστικη και τσιτωμένη ηλικία της!

Για να μην πολυλογώ: Οι προθέσεις είναι εντελώς αφελείς, το σενάριο ολίγον
αστείο, οι διάλογοι ενίοτε «τρελοί», οι ερμηνείες εντελώς αδιάφορες και το
φινάλε μελάτο. Απλώς η «ούγια», που λένε, πρέπει να φέρει την υπογραφή ενός
Ματ Ντέιμον και ενός Γκρεγκ Κινίαρ. Εν κατακλείδι, το «περιθωριακό» άλλοθι
στις κωμωδίες που προβάλλουν τα πολυκινηματογραφικά συγκροτήματα ποπ κορν!

Φίνος Φιλμ και… ζόμπι

«Chouchou», δηλαδή «Σουσού» και ουχί «Μαντάμ Σουσού». Γαλλική κωμωδία του
Μαρζάκ Αλουάς σε στυλ Φίνος Φιλμ, επιπέδου «Ο μάγκας με το τρίκυκλο».
Νοτιοαφρικανός γκέι φυγάς εν Παρισίοις, βρίσκει άσυλο στην εκκλησία
προοδευτικού ιερέα και στη συνέχεια ερωτεύεται μυστακοφόρο λεφτά ο οποίος τον
παντρεύεται με τις ευλογίες και του πατρός και της μητρός αλλά και του παπά!
Το επιμύθιο απλό: Απενοχοποίηση της ομοφυλοφιλίας και δικαίωμα στη
διαφορετικότητα (όπως περίπου με τους «Κολλητούς» σιαμαίους των Αμερικανών
αδελφών Φάρελι). Συμφωνώ. Αλλά, βρε φίλε, βρες κάτι καλύτερο να απενοχοποιηθώ
κι εγώ που θα το δω; Κι ύστερα σου λένε μερικοί μερικοί πως η σοβιετική,
προλεταριακή προπαγάνδα ήταν σχηματική. Εν προκειμένω, τούτη είναι
χαζοχαρούμενη… ξυλογλυπτική!

«Το σπίτι με τα 1.000 πτώματα» (House of 1000 corpses). Ταινία τρόμου σε
σκηνοθεσία κάποιου με το ψευδώνυμο Ρομπ… Ζόμπι. Ό,τι πιο εμετικό,
ανατριχιαστικό και πορνογραφικό έχει υπάρξει. Μια παρέα νέων πέφτει στα χέρια
οικογένειας κανιβάλων. Ανοιγμένα κεφάλια, βγαλμένα μάτια, μυαλά στα κάγκελα.
Κάθησα και το είδα όλο για να μετρήσω τα όρια της νοσηρότητας. Όχι του τύπου
αλλά αυτής της χώρας.

Θα προέτρεπα για εισαγγελική παρέμβαση αλλά το μικρό ανθρωπάκι που κατοικεί ως
άρχων της συνείδησής μου δεν το επιτρέπει. Όχι απλώς είναι βλαβερό και
σιχαμένο, αλλά είναι και «δολοφονικό». Όλοι είναι για το φρενοκομείο. Όχι με
κριτικές αλλά με ντομάτες και αυγά!

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: Καμία

Σκηνοθεσίας: Επίσης

Σεναρίου: Σον Λόρενς Ότο («Σπίτι από άμμο και ομίχλη»)

A’ ανδρικού ρόλου: Μπεν Κίνγκσλεϊ (της… ομίχλης)

B’ γυναικείου ρόλου: Σορέ Αγκντάσλου (της… άμμου)

A’ γυναικείου ρόλου: Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη

Ποτ πουρί: «Μάτια από νύχτα»