Πανεπιστήμια – ελίτ

H Γερμανία ανακαλύπτει την πανεπιστημιακή ελίτ. Γιατί μόνο αυτή μπορεί
μελλοντικά να βελτιώσει και να διασφαλίσει την παγκόσμια θέση της. Ζητούμενο,
όμως, παραμένει αν και πώς μπορούν τα γερμανικά Πανεπιστήμια να φτάσουν στο
επίπεδο του Χάρβαρντ.

«Γυμνή αλήθεια»: οι Γερμανοί φοιτητές ζητούν μεγαλύτερη χρηματοδό-τηση για τα Πανεπιστήμια

Σύμφωνα με τους σχεδιασμούς της κυβέρνησης Σρέντερ, 10-12 από τα υπάρχοντα
γερμανικά Πανεπιστήμια θα εξελιχθούν σε ελίτ Πανεπιστήμια, ανταγωνίσιμα των
αμερικανικών ή των ελβετικών. H χρηματοδότηση του εγχειρήματος θα καλυφθεί με
την αύξηση των κονδυλίων για την εκπαίδευση και την έρευνα από 2,5% σε 3% επί
του ΑΕΠ μέχρι το 2010, που είναι άλλωστε και στόχος της E.E.

Το Πανεπιστήμιο Ρούπρεχτ-Καρλ της Χαϊδελβέργης, που ιδρύθηκε το 1386, είναι το
αρχαιότερο Πανεπιστήμιο της Γερμανίας. Υπήρξαν εποχές που βρισκόταν στην
παγκόσμια κορυφή. Σήμερα, στον κατάλογο των 500 καλύτερων Πανεπιστημίων στον
κόσμο καταλαμβάνει μόλις την 58η θέση. Από τα γερμανικά ιδρύματα προηγείται
μόνο το Πανεπιστήμιο του Μονάχου στην 48η θέση. Γιατί;

Πρώτον, διότι η έρευνα μετατοπίστηκε από καιρό σε εξωπανεπιστημιακά ερευνητικά
κέντρα, όπως στα Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ, Φράουενχοφερ Γκεζέλσαφτ κ.ά., λέει στη
συνέντευξή του στα «NEA» ο πρύτανης του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης Δρα.
Πέτερ Χόμελχοφ.

Δεύτερον, διότι «πολιτικά και ανεξαρτήτως χρώματος, παγιώθηκε το ισοπεδωτικό
αξίωμα, “όλα τα Πανεπιστήμια είναι ίδια”». Αλλά, σύμφωνα με τελευταία έρευνα,
από τα 90 γερμανικά Πανεπιστήμια μόνο τα 17 συνεισφέρουν με ουσιαστικό
επιστημονικό και ερευνητικό έργο.

Στην εποχή του παγκόσμιου ανταγωνισμού για τα «καλύτερα μυαλά», τα γερμανικά
Πανεπιστήμια έχουν υπεράριθμους σπουδαστές σε σχέση με τους διδάσκοντες και
ελλιπή χρηματοδότηση. Επί μήνες οι κινητοποιήσεις των φοιτητών είναι στην
ημερήσια διάταξη. «Και εγώ θα ήθελα έναν καθηγητή για δέκα φοιτητές, όπως στην
Αμερική ή αλλού, αλλά αυτό εδώ είναι ανέφικτο, ο νόμος επιβάλλει π.χ. για τη
Νομική έναν στους τριάντα», επισημαίνει ο πρύτανης. Το κλειδί της ποιότητας
είναι για τον ίδιο «η πλήρης ελευθερία στην επιλογή φοιτητών και διδακτικού
προσωπικού και η βελτίωση της σχέσης διδασκόντων – φοιτητών». Σε συνδυασμό δε
με το σύστημα υποτροφιών, μπορεί τελικά να διασφαλισθεί ότι «δεν θα σπουδάζουν
οι πλουσιότεροι, αλλά οι καλύτεροι».

Και η κοινωνική αποστολή των κρατικών Πανεπιστημίων να διασφαλίζουν την
εκπαίδευση σε ευρεία βάση; Εδώ ο κ. Χόμελχοφ καταφεύγει στο παράδειγμα του
αυτοκινήτου: «H αγορά δεν χρειάζεται μόνον BMW και Mercedes, αλλά επίσης VW
και Ford. Δεν μπορεί στόχος και των 90 γερμανικών Πανεπιστημίων να είναι το
10% της αφρόκρεμας των φοιτητών. Κάποια θα καλύψουν τις κατώτερες κλίμακες και
τις αντίστοιχες ανάγκες. Ένας δικηγόρος σε μια μικρή επαρχιακή πόλη δεν πρέπει
να είναι οπωσδήποτε αριστούχος, αλλά και η πόλη αυτή χρειάζεται δικηγόρους».

Αναπόφευκτα τα δίδακτρα

O πρύτανης του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης Πέτερ Χόμελχοφ

H λύση των διδάκτρων, πάντως, παρά τις ιδεολογικές αντιρρήσεις των
Σοσιαλδημοκρατών και του Σρέντερ, θα καταστεί, για ένα ποιοτικό άλμα,
αναπόφευκτη. Όχι ως υποκατάσταση της κρατικής χρηματοδότησης, αλλά για την
επιπρόσθετη ενίσχυση των ιδρυμάτων. «Υπολογίσαμε», λέει ο πρύτανης του
Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, «ότι με 500 ευρώ το εξάμηνο για κάθε φοιτητή
Νομικής μπορούμε να έχουμε τεράστια ποιοτική βελτίωση και στη σχέση
διδασκόντων – φοιτητών». Ένα ποσό, τελικά, πολύ μικρότερο από τα 218 ευρώ τον
μήνα που πληρώνει η πωλήτρια του σούπερ μάρκετ στο δημόσιο νηπιαγωγείο του
παιδιού της.

Εναλλακτικά μοντέλα

Οι «αρρώστιες» των μαζικών, κρατικών Πανεπιστημίων ανασύρουν στην επιφάνεια
εναλλακτικά μοντέλα. Αλλά «δεν μας μένει άλλη επιλογή», εκτιμά ο κ. Χόμελχοφ.
«Τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια, επειδή δεν έχουν τη δυνατότητα ικανής
χρηματοδότησης, καλύπτουν τομείς με “φθηνή”, αναφορικά με το κόστος,
εκπαίδευση, όπως οικονομικές επιστήμες, που δεν χρειάζονται εργαστήρια κ.λπ.
Επιπρόσθετα, τα ιδρύματα αυτά καλύπτουν μόνο το σκέλος της εκπαίδευσης, αλλά
όχι της έρευνας που έχει τεράστιο κόστος. Και αυτό σπάει την ενότητα
εκπαίδευσης και έρευνας».

«Πολύ προβληματικό», κατά τον Δρα. Χόμελχοφ, είναι και το ενδιάμεσο μοντέλο
των ιδρυμάτων, που στηρίζονται στις δωρεές και τις προσφορές. Οι κτιριακές
εγκαταστάσεις, που αποτελούν το σύνηθες περιουσιακό τους στοιχείο, δεν
αποτελούν αξιοποιήσιμο κεφάλαιο. «Με τις αίθουσες διδασκαλίας δεν μπορούν να
πληρώσουν τους καθηγητές, ενώ στο τέλος κι αυτά χρειάζονται την ίδια κρατική
ενίσχυση με τα δημόσια Πανεπιστήμια». Το θετικό τους είναι η μεγαλύτερη
αυτοτέλεια και αυτονομία στη λήψη αποφάσεων, αλλά «αυτός είναι και δικός μας
στόχος», λέει ο καθ. Χόμελχοφ. «Εάν είχα, όπως ακούω για το Χάρβαρντ, 30 δισ.
περιουσία και οι τόκοι μού απέφεραν τρία δισ. ετησίως για τα λειτουργικά
έξοδα, θα έλεγα αμέσως “ναι”. Αλλά δεν βλέπω αυτή τη στιγμή κανέναν που να
θέσει στη διάθεσή μου 30 δισ.».