Διαστάσεις Ο θάνατος της ισότητας

«H ισότητα αντιμετωπίζεται συχνά ως αντίθετη προς την ελευθερία. Δεν
πρόκειται όμως για εναλλακτικές λύσεις. H ελευθερία είναι μια από τις πιθανές
εφαρμογές της ισότητας». Αμάρτυα Σεν

Μετεπαναστατικά χρόνια: λαϊκή συγκέντρωση στο Παρίσι, το 1793

Όλο και πιο σπάνια ακούει κανείς τα τελευταία χρόνια τη λέξη «ισότητα» από το
στόμα τόσο των πολιτικών όσο και των διανοουμένων. Ο όρος δεν περιλαμβάνεται
πια στα προγράμματα των κομμάτων, τα οποία θεωρούν αναγκαία την καταπολέμηση
μόνο των πιο ακραίων μορφών φτώχειας, ώστε να μην πεθαίνουν άνθρωποι στον
δρόμο από την πείνα. Ακόμη και οι λεγόμενοι «φιλελεύθεροι» φιλόσοφοι της
πολιτικής έχουν αντικαταστήσει στο λεξιλόγιό τους την ισότητα με την
«αποτελεσματικότητα» και την «ισότητα των ευκαιριών» (αλλά όχι και την
«ισότητα των αποτελεσμάτων»). Ένας από τους τελευταίους μεγάλους φιλοσόφους
που θεωρούν την ισότητα θεμελιώδες κριτήριο διάκρισης ανάμεσα στην Αριστερά
και τη Δεξιά, ο Νορμπέρτο Μπόμπιο, νοσηλεύεται ετοιμοθάνατος σε νοσοκομείο του
Τορίνο.

Ορισμένες μορφές ανισότητας, όπως εκείνες που συνδέονται με την περιουσία ή
τις προσωπικές επιλογές, είναι βέβαια αναπόφευκτες. Και η αποδοχή αυτών
ακριβώς των ανισοτήτων διαψεύδει το υποτιθέμενο ασύμβατο μεταξύ ισότητας και
ελευθερίας. Όπως λέει σε συνέντευξή του στη Ρεπούμπλικα ο Αμερικανός
καθηγητής Ρόναλντ Ντουόρκιν, που έχει πρωταγωνιστήσει τα είκοσι τελευταία
χρόνια στην ανανέωση της αναλυτικής φιλοσοφίας του δικαίου, στη σημερινή εποχή
είναι αναγκαία η αποδοχή δύο αρχών. Πρώτον, ότι κάθε άτομο δικαιούται να
επιδιώκει την προσωπική του επιτυχία. Δεύτερον, ότι κάθε άτομο έχει ιδιαίτερη
ευθύνη για την επιτυχία της ζωής του. Ισότητα δεν σημαίνει ότι έχουμε όλοι τα
ίδια πράγματα. Σημαίνει όμως ότι μια κυβέρνηση δείχνει το ίδιο ενδιαφέρον και
τον ίδιο σεβασμό για όλους τους πολίτες από τους οποίους απαιτεί να σέβονται
τους νόμους. Και για να γίνει αυτό, η κυβέρνηση αυτή πρέπει να θέτει μια σειρά
περιορισμών στην κατανομή του εθνικού πλούτου.

Να γιατί έχει μεγάλη σημασία η φετινή εκλογική αναμέτρηση στις Ηνωμένες
Πολιτείες. Αν επανεκλεγεί ο Τζωρτζ Μπους, η ισότητα θα εξαφανιστεί εντελώς από
το πολιτικό λεξιλόγιο. Το Δημοκρατικό Κόμμα, αντίθετα, εξακολουθεί να θεωρεί
ότι η κοινωνική ισότητα αποτελεί έναν εφικτό στόχο. Ο υποψήφιός του, όμως, θα
έχει δύο προβλήματα. Πρώτον, θα πρέπει να ορίσει αυτή την ισότητα: η Αμερική
δίνει μεγαλύτερη έμφαση στα πολιτικά δικαιώματα, ενώ η Ευρώπη επιμένει
περισσότερο στις οικονομικές συνθήκες. Το δεύτερο πρόβλημα του Δημοκρατικού
υποψηφίου είναι ότι πρέπει να πείσει και τους Αμερικανούς ψηφοφόρους. Γιατί,
εκτός από τους πολιτικούς, η ιδέα της ισότητας έχει εγκαταλειφθεί και από τους
ψηφοφόρους. Έτσι εξηγείται η μεγάλη δύναμη του Μπους: ακόμη κι εκείνοι που
βρίσκονται μακριά από τις υψηλές βαθμίδες της κοινωνικής κλίμακας
αντιμετωπίζουν την ισότητα με καχυποψία.