Πρόσωπα Περί έρωτος και ναρκισσισμού

Ο έρωτας αντιμετωπιζόταν επί αιώνες ως πηγή τρέλας και παραλογισμών. Μέγα
σφάλμα, λέει η Αμερικανίδα φιλόσοφος Μάρτα Νουσμπάουμ· είναι, αντιθέτως, πηγή
γνώσης.

Μάρτα Νουσμπάουμ: H πολιτική των ΗΠΑ σήμερα διαπνέεται από ναρκισσισμό

Ο έρωτας δεν είναι μόνον ένας αιφνίδιος παροξυσμός συναισθημάτων. Όπως και τα
άλλα συναισθήματα, αποτελεί θεμελιώδες μέρος κάθε μαθησιακής και γνωστικής
διαδικασίας για τα πράγματα που αφορούν τον κόσμο. Το να είσαι ερωτευμένος
σημαίνει να μπορείς να επικεντρώνεις την προσοχή σου σε ένα άλλο πρόσωπο, στο
οποίο προσδίδεις μεγάλη αξία και σημασία στο πλαίσιο των σχεδίων και των
στόχων της ζωής σου. Παραδόξως, ο έρωτας είναι ένα συναίσθημα ανάλογο με το
πένθος. Όπως το πένθος, έτσι κι αυτός εμπεριέχει τη σκέψη της εξαφάνισης ενός
προσώπου που έχει τεράστια σημασία για τη ζωή μας.

Τις θέσεις αυτές αναπτύσσει η Μάρτα Νουσμπάουμ σε συνέντευξή της στο ιταλικό
περιοδικό «Λ’ Εσπρέσσο» με την ευκαιρία της έκδοσης στα ιταλικά (εκδ. Il
Mulino) του 750σέλιδου βιβλίου της «H ευφυΐα των συναισθημάτων». Αριστερή,
καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και πρώην σύζυγος του Ινδού νομπελίστα
της Οικονομίας Αμάρτια Σεν, η Νουσμπάουμ ανήκει στους σπουδαιότερους εν ζωή
Αμερικανούς φιλοσόφους. Δημοσιεύει τις παρεμβάσεις της σε περιοδικά («The New
York Review of Books», «The New Republic», «The Nation»), πιστεύει πως η
φιλοσοφία πρέπει να επιδρά άμεσα στον κόσμο και λέει πράγματα απλά. Πως ο
έρωτας δεν ανήκει στη σφαίρα του παραλόγου, δεν είναι μια τρέλα ούτε συνιστά
καταφύγιο από της έγνοιες της σκληρής, εχθρικής και ορθολογικής ζωής.

Σύμφωνα με τη Νουσμπάουμ, ο ερωτικός λόγος αποτελεί σήμερα αντικείμενο
φιλοσοφικής μελέτης όπως ακριβώς η θεωρία της γνώσης ή η φαινομενολογία, και
δεν θεωρείται πλέον έκφραση μη ορθολογικών επιθυμιών που δεν έχουν σχέση με
την επιστήμη. Το θέμα του έρωτα αντιμετωπίζεται στην πολυπλοκότητά του. Στο
«Συμπόσιο», ο Πλάτωνας τον περιγράφει ως κάτι δυναμικό, που βασίζεται στην
ανάγκη και τη δυνατότητα να ικανοποιηθεί. «Για τον Πλάτωνα, το να
ικανοποιήσεις τον έρωτα σημαίνει να πάψεις να τον αισθάνεσαι και, συνεπώς, να
πάψεις να αγαπάς. Στο βιβλίο μου υποστηρίζω πως αυτή η πλατωνική αντίληψη
είναι επικίνδυνα ναρκισσιστική», λέει η Νουσμπάουμ.

«Ο ναρκισσισμός ξεκινάει από τον φόβο και την ανασφάλεια. Το ναρκισσιστικό
άτομο θεωρεί τους άλλους εμπόδια στην υπεροχή και την πραγμάτωση του εαυτού
του και συνεπώς δεν μπορεί ποτέ να αγαπήσει ένα άλλο. Μα το ζήτημα δεν είναι
μόνον ατομικό. Υπάρχουν μορφές κοινωνικού, ακόμη και εθνικού ναρκισσισμού. Για
παράδειγμα, ένα ναρκισσιστικό έθνος βλέπει τα άλλα έθνη μόνον ως εμπόδια για
τη δική του ασφάλεια και ευημερία. Μόλις ολοκλήρωσα ένα δοκίμιο στο οποίο
εξετάζω τον ναρκισσισμό που διαπνέει τη σημερινή πολιτική των ΗΠΑ».