ΓIΩPΓOΣ ΛAZOΓKAΣ Zωγραφίζει με την ανάσα του

«Όλη η υπόθεση της ζωγραφικής είναι η αγωνία για μια άλλη αφήγηση. Εικόνες γεννάω μέσα από την αναπνοή μου», λέει ο Γιώργος Λαζόγκας

H απάντηση του Γιώργου Λαζόγκα στη σύγχρονη ασθένεια, τη ναυτία του χρόνου που
προκαλεί ο φρενήρης ρυθμός της ζωής, είναι η ημίωρη βιντεοταινία του, που την
ονόμασε «Τεχνητή αναπνοή». Από την τέχνη της ανάσας – ή με μιαν ανάσα – και
την ανάσα της τέχνης.

Όταν τρέχουμε να προλάβουμε να κάνουμε πολλά πράγματα συγχρόνως, να
παρακολουθήσουμε γεγονότα που συμβαίνουν ταυτόχρονα, να συσσωρεύσουμε χιλιάδες
εικόνες που μας βομβαρδίζουν με καταιγιστικό ρυθμό και δεν προλαβαίνουμε να
αφομοιώσουμε τίποτα.

Στα 58 του, ο Γιώργος Λαζόγκας, ένας πρωτοπόρος της τέχνης που γίνεται με το
σώμα, της ζωγραφικής που δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει όλα τα υλικά και τις
τεχνολογίες για να φθάσει τον στόχο της, να γεννήσει καινούργιες εικόνες,
επιστράτευσε την ίδια του την αναπνοή για να πει ότι ο χρόνος δεν είναι χρήμα.

Φυσά, αόρατος από την κάμερα, τις παλιές τσαλακωμένες φωτογραφίες που τύπωσε
σ’ ένα χαρτί.

Στο βίντεο καταγράφεται η ταλάντωσή τους στο διάστημα που διαρκεί όσο ο
χρόνος ανάμεσα σε μια εισπνοή και μια εκπνοή, ο αργός στροβιλισμός και το
παιχνίδι τους με τον αέρα, το σβύσιμο της μιας εικόνας πίσω από την άλλη,
αφήνοντας στον θεατή την αίσθηση ότι βλέπει ένα ποίημα που είναι ταυτόχρονα
μια εξομολόγηση για τα βιώματα που τον σφράγισαν. Φωτογραφίες των οικείων και
αντιήρωες της γενιάς του, ο Γρηγόρης Λαμπράκης, ο Τσε, οι στρατιώτες στο
Βιετνάμ, οι «κλώνοι» ζωντανεύουν ξανά για λίγα δευτερόλεπτα στο ημίωρο
μονοπλάνο και γίνονται υλικό της γραφής του καινούργιου έργου. «Όλη η ζωή μου,
ό,τι έχω κάνει, έχει σχέση με τον χρόνο», λέει και θυμίζει τα «παλίμψηστα».
«Εγώ είμαι από τους παλιούς. H εικόνα για μένα δεν είναι κάτι ουδέτερο.

Σ’ ένα δευτερόλεπτο, όσο κρατά μια ανάσα, το παρόν και το παρελθόν
συνυπάρχουν.

Σώζοντας και ζωντανεύοντας αυτές τις προσωπικές, πολιτικές, εικαστικές στιγμές
ή μαρτυρίες, ο ζωγράφος αντιστέκεται στη βίαιη ακύρωσή τους από τον καταιγισμό
της πληροφόρησης, που θεωρεί κάθε συμβάν του παρελθόντος άχρηστο για την αγορά
της κοινωνίας του μέλλοντος.

Σ’ αυτό τον πλουραλισμό, ο Λαζόγκας απαιτεί να ορθωθούν κάποιες αντιστάσεις
για να διατηρήσει ο καλλιτέχνης την ταυτότητά του που τη βλέπει να ακυρώνεται
βίαια και εκφράζει την αγωνία του για την παγκοσμιοποίηση.

H απάντησή του βρίσκεται στο ημίωρο βίντεο που προτείνει ασκήσεις μνήμης,
περιπλάνησης της φαντασίας και ήρεμης αναπνοής, σαν αντίδοτο στη ναυτία.

Βρίσκεται στο γεγονός ότι ανοίγει το ίδιο του το σπίτι, ένα λοφτ στον
Κεραμεικό, και το μετατρέπει για τρεις εβδομάδες σε εκθεσιακό χώρο για την
προβολή αυτού του έργου.

Βρίσκεται κρυμμένη στα 5.000 αδημοσίευτα σχέδια που φυλάσσει στο συρτάρι του,
στη διαρκή αβεβαιότητα της ζωής του. «Το χρήμα;», ρωτάμε. «Να είναι τόσο όσο
το χαρτί (της τουαλέτας) – και όπως το χαρτί της τουαλέτας – για την ανάγκη».

H βεβαιότητα της ανάγκης

«H μόνη βεβαιότητα που είχα ως προς την τέχνη, είναι η βαθιά ανάγκη να συμβεί
κάτι. H λέξη ανάγκη ετυμολογικά δεν απέχει πολύ από το μοιραίο, την τύχη. Ό,τι
έκανα δεν έγινε από μια βεβαιότητα, αυτή κλείνει τον δρόμο – έγινε, τυχαία,
μοιραία. Σήμερα υπάρχει διάχυτη μια βεβαιότητα, ότι με την εξέλιξη των μέσων
και των παροχών μπορούμε να κάνουμε τα πάντα στην τέχνη. Αυτό δεν ισχύει. H
βεβαιότητα είναι ταυτόσημη με την επιπολαιότητα. Ο ορθολογισμός είναι ο
χειρότερος απ’ όποιο σημείο και να τον δεις».

Σε τι σας ωφέλησε η ωριμότητα;

«H ωριμότητα θέτει τα πράγματα υπό αμφισβήτηση. Επειδή ξεκίνησα από τα
μαθηματικά, την αρχιτεκτονική, και όχι από τις ακαδημίες τέχνης, ασκήθηκα από
την αρχή στον χώρο, τις δομές, τη σκέψη. Απ’ αυτά, κράτησα το ουσιαστικό μέρος
της παιδείας που λειτούργησε σαν συγκοινωνούντα δοχεία με το καλλιτεχνικό
κλίμα και έτσι βρέθηκα πιο κοντά στα καλλιτεχνικά ρεύματα. Στον δρόμο προς την
τέχνη δεν ακολούθησα την πεπατημένη. Στόχος μου όμως, μέχρι σημείου εμμονής,
ήταν πάντα η ζωγραφική, η γραφή. Σήμερα με τον εξορθολογισμό και τη
χειραγώγηση των πάντων, έχουμε σχεδόν πάψει να χρησιμοποιούμε τα χέρια μας, τη
φαντασία μας.

H χειραγώγηση της εργασίας έχει φθάσει ώς την κατάργηση της γραφής, σε
απάνθρωπες συνθήκες και δεσμεύσεις, στη ναυτία του χρόνου. H εμμονή που έχω
στη ζωγραφική με έχει κάνει χρήστη όλων των μέσων με τα οποία μπορεί να
γεννήσεις εικόνες. Γιατί ζωγραφίζω όπως ανασαίνω, από ανάγκη».

INFO

Γιώργος Λαζόγκας, «Τεχνητή αναπνοή», «B.Δ. ΣΗΜΑ» (Σαλαμίνος 16, στο ύψος της
Πειραιώς 82). Εγκαίνια: 22 Ιανουαρίου. Διάρκεια έως 16 Φεβρουαρίου. Ώρες
λειτουργίας 6 μ.μ. – 9 μ.μ. [Παράλληλη έκθεση: Ρένας Παπασπύρου,
«Αστερισμοί»].

Στη Θεσσαλονίκη: Ζωγραφική. Αίθουσα Τέχνης Λόλας Νικολάου. Εγκαίνια: 15 Ιανουαρίου.