Δρόμοι

Σε πέντε λεπτά…

… τα προϊόντα που αντικρύζει κανείς μπροστά του μπαίνοντας σε ένα σούπερ
μάρκετ δεν τα είδε ο Μάρκο Πόλο σε όλη του τη ζωή. Εκατοντάδες δημητριακά,
βούτυρα, ζαχαρωτά μάς βάζουν σε μια καθημερινή περιπέτεια που όμοιά της δεν
έζησε ο Βενετός ούτε όταν πήρε τον «δρόμο του μεταξιού». Σε ένα σούπερ μάρκετ
μεσαίας κατηγορίας μπαίνουν και βγαίνουν κάθε χρόνο περίπου 30.000 διαφορετικά
προϊόντα. Αν μπορούσε να έμπαινε και ο Μάρκο Πόλο, δεν θα χρειαζόταν να
γυρίσει τον κόσμο για να γίνει εξερευνητής. Με τόσες επιλογές που θα τον
περίμεναν στα ράφια, ο άνθρωπος δεν θα προλάβαινε να βγει ούτε από τα τείχη
της πόλης.

Ο χρόνος…

… νάτος πάλι μπροστά μας. Ο χρόνος είναι το κόστος που πληρώνουμε για την
αφθονία της κοινωνίας μας. «Ο πολιτισμός μας λατρεύει την ελευθερία, την
αυτοδιάθεση και την ποικιλία και οι άνθρωποι δεν είναι διατεθειμένοι να
εγκαταλείψουν καμία από τις πολλές επιλογές τους», γράφει ο ψυχολόγος Μπάρι
Σουόρτς στο βιβλίο του «Το παράδοξο της επιλογής». «Όμως αυτή ακριβώς η εμμονή
στις επιλογές είναι που οδηγεί σε κακές αποφάσεις, σε άγχος και σε
απογοήτευση, ακόμη και σε κατάθλιψη». Όταν, βέβαια, πρόκειται για τα ψώνια
μας, για τα δημητριακά μας και για τα γαλατάκια μας, ένας τέτοιος ισχυρισμός
φαίνεται παράλογος, σχολιάζει ο συγγραφέας Τζόναθαν Κιτς στην εφημερίδα
«Κρίστιαν Σάιενς Μόνιτορ». Ο Σουόρτς, όμως, επιμένει πως, έτσι και αλλιώς,
όλες οι επιλογές μας μοιάζουν με τις επιλογές που έχουμε σε ένα σούπερ μάρκετ,
είτε επιλέγουμε πώς θα ζήσουμε ή πώς θα δουλέψουμε είτε πώς θα διασκεδάσουμε ή
τι θα φορέσουμε.

H τυραννία…

… της επιλογής είναι προφανής: προσδοκίες που διαψεύστηκαν, λύπη για τον
δρόμο που δεν πήραμε, κίνδυνοι πολλαπλοί όσοι και οι επιλογές. Καθώς το καθετί
συγκρίνεται διαρκώς με κάτι άλλο, τίποτα δεν απομένει όρθιο στη θέση του.
Τίποτα; Ο Σουόρτς περιγράφει ένα σχετικό πείραμα. Ρωτάει μερικούς ανθρώπους τι
προτιμούν από τα δύο: να τους δώσει στο χέρι 100 δολάρια εδώ και τώρα ή 200
δολάρια παίζοντας κορόνα-γράμματα. Εκ πρώτης όψεως, μοιάζει παράξενο που οι
περισσότεροι προτιμούν τα 100 δολάρια. Μαθηματικά, η πιθανότητα 50% να
κερδίσουν 200 δολάρια είναι ισοδύναμη με την πιθανότητα 100% να κερδίσουν 100
δολάρια. Άρα, οι μισοί θα έπρεπε να προτιμούν το στρίψιμο του νομίσματος.

Στα πόδια…

… της ψυχρής λογικής, όμως, έρχεται και μπλέκεται ένας ψυχολογικός
παράγοντας: ο άνθρωπος νιώθει την απόσταση από το 0 έως το 100 πολύ μεγαλύτερη
από ό,τι την απόσταση από το 100 έως το 200. Ο κίνδυνος της απώλειας βαραίνει
πάνω μας περισσότερο από το κέρδος. Είμαστε συντηρητικοί, τι να κάνουμε;
Λαχταρούμε κάτι παραπάνω στο καλάθι μας, αλλά προτιμούμε να το κρατάμε έτσι
φτωχικό, μπροστά στον κίνδυνο να το χάσουμε και αυτό.