Έφτιαξαν φυματίωση-φονιά

Επιστήμονες δημιούργησαν κατά λάθος μια εξαιρετικά φονική μορφή φυματίωσης
προσπαθώντας να μεταβάλουν τη γενετική δομή του βακτηρίου που την προκαλεί.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ προσπαθούσαν να
αχρηστεύσουν κάποια γονίδια ώστε να γίνει το βακτήριο της φυματίωσης λιγότερο
θανατηφόρο. Όμως ο μεταλλαγμένος τύπος του βακτηρίου που δημιούργησαν
πολλαπλασιαζόταν ταχύτερα και ήταν φονικότερος από τον αρχικό. Μέσα σε επτά
μήνες, τα ποντίκια του εργαστηρίου που μολύνθηκαν από τη νέα μορφή του
βακτηρίου άρχισαν να πεθαίνουν, ενώ εκείνα που είχαν μολυνθεί από την κοινή
βακτηριακή μορφή επέζησαν. «Είναι ένας από τους ελάχιστους τόσο φονικούς
οργανισμούς που έχουν δημιουργηθεί ποτέ» δήλωσε η Λάιζα Μορίτσι, επικεφαλής
συντάκτρια της μελέτης.

Επείγουσα κατάσταση

H φυματίωση είναι μία από τις πιο δολοφονικές νόσους σε παγκόσμια κλίμακα. Το
βακτήριο που την προκαλεί έχει μολύνει το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού,
ωστόσο αυτοί οι άνθρωποι, στην πλειονότητά τους, δεν θα ασθενήσουν ποτέ. Δύο
εκατομμύρια όμως πεθαίνουν ετησίως από φυματίωση. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο
Οργανισμό Υγείας, ο οποίος το 1993 χαρακτήρισε επείγουσα την κατάσταση λόγω
των αυξημένων κρουσμάτων, δεν αποκλείεται να πεθάνουν μέχρι και 36 εκατομμύρια
άνθρωποι ώς το 2020, αν δεν τεθεί υπό έλεγχο η εξάπλωση της νόσου.

H βαρύτητα του προβλήματος ώθησε τους επιστήμονες να αναζητήσουν αδυναμίες στη
γενετική δομή, οι οποίες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν με νέες θεραπευτικές
μεθόδους. H μελέτη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας δημοσιεύτηκε στην ιατρική
επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences» και έχει
επικεντρωθεί σε μια συγκεκριμένη ομάδα γονιδίων που πιστεύεται ότι ευθύνεται
σε κάποιο βαθμό για την φονικότητα της φυματίωσης και τη μολυσματικότητά της.

Τα γονίδια

Οι επιστήμονες κατέστησαν ανενεργά αυτά τα γονίδια και ανέμεναν να βρεθούν
μπροστά σε ένα αποδυναμωμένο είδος φυματίωσης. Το αντίθετο όμως συνέβη: ο
οργανισμός έγινε περισσότερο θανατηφόρος.

Οι επιστήμονες εξεπλάγησαν τόσο από αυτό που είδαν ώστε επανέλαβαν το πείραμα,
αλλά τα αποτελέσματα ήταν τα ίδια. Έγιναν περισσότερες έρευνες που έδειξαν ότι
οι γενετικές μεταβολές οδήγησαν στο απροσδόκητο φαινόμενο να υπονομεύουν την
ανοσοποιητική αντίδραση του σώματος στη φυματίωση. Οι γενετικές μεταλλάξεις
οδήγησαν στη διαφοροποίηση του βακτηρίου και η ανοσοποιητική αντίδραση του
δέκτη υποχώρησε. «Φαίνεται ότι το ανοσοποιητικό σύστημα του δέκτη δεν
αναγνωρίζει τους μεταλλαγμένους οργανισμούς φυματίωσης κι έτσι το βακτήριο
αφήνεται να αναπτύσσεται ανεξέλεγκτο», δήλωσε η δρ Μορίτσι. «Τα αποτελέσματα
μάς αιφνιδίασαν».

Εκφράστηκαν ανησυχίες ότι παρόμοιες γενετικές τροποποιήσεις μπορεί να
οδηγήσουν σε μια νέα μορφή φυματίωσης που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στη
βιοτρομοκρατία, όμως η δρ Μορίτσι εκτιμά ότι αυτό είναι απίθανο να συμβεί,
αφού το βακτήριο θα ήταν δύσκολο να εξαπλωθεί με αεροζόλη – η πιθανότερη
μέθοδος μετάδοσης σε μεγάλους πληθυσμούς – ενώ μπορεί να αντιμετωπιστεί με
αντιβιοτικά.

Μείωση κρουσμάτων στην Ελλάδα

* Η φυματίωση είναι μια μεταδοτική ασθένεια, που προκαλείται από
λοίμωξη του βακίλου του Koch και πιο συχνά προσβάλλει τους πνεύμονες.

* Αναπτύχθηκε μια θεραπεία πριν από 50 χρόνια, αλλά η φυματίωση ακόμα
συγκαταλέγεται στις τρεις πλέον θανατηφόρες ασθένειες στον κόσμο, μαζί με την
ελονοσία και τον ιό του AIDS.

* Ένα άτομο με φυματίωση μπορεί να μεταδώσει την ασθένεια σε 10 έως και
15 άλλα άτομα τον χρόνο, η ασθένεια όμως σταματά να είναι μεταδοτική σε
διάστημα δύο εβδομάδων από τη στιγμή που αρχίζει η θεραπεία.

* Σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων (ΚΕΕΛ),
στην Ελλάδα παρουσιάστηκαν 4.193 κρούσματα φυματίωσης από το 1998 έως το 2003,
έναντι 4.560 κρουσμάτων την προηγούμενη πενταετία (μείωση 8%).

LINKS:

* www.who.int/gtb/

* www.tuberculosis.net/

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Δημητρίου