Διαστάσεις Διαφορετικές και αδιάφορες

Διαφορετικές η μία από την άλλη, ασφαλώς. Πάνω απ’ όλα, όμως, αδιάφορες.
Αδιάφορες να συναντηθούν, να ανταλλάξουν απόψεις, να αναζητήσουν τα κοινά τους
σημεία, να εμπλουτιστούν η μία από την άλλη.

Ζάο Μενγκφού: «Φθινοπωρινά χρώματα στην Κεχούα»

«Τι εστί»: αυτή είναι η αφετηρία της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας. Το Ον, ο Θεός και
η Ελευθερία είναι οι κεντρικοί της σταθμοί, οι έννοιες που την καταδιώκουν. H
αμφιβολία είναι ένα θεμελιώδες εργαλείο της, οι μαθητές των ευρωπαϊκών
σχολείων το μαθαίνουν από πολύ νωρίς. Τίποτα απ’ αυτά δεν συμβαίνει με την
κινεζική σκέψη. Στη θέση του Όντος, ανέπτυξε την ιδέα των διεργασιών. Στη θέση
του Θεού, τον οποίο έθεσε πολύ νωρίς στο περιθώριο, τοποθέτησε τον έλεγχο. Και
αντί για το ιδανικό της Ελευθερίας, προτιμά τη διαθεσιμότητα. Φταίνε οι
διαφορετικές πορείες, φταίνε και τα μεγέθη. Για έναν Κινέζο σοφό, το να
αμφιβάλλεις σημαίνει ότι είσαι ανίκανος να παρακολουθήσεις την πορεία των
πραγμάτων. Και η πρόοδος, όμως, είναι μια έννοια που δεν απασχόλησε τους
Κινέζους παρά στα τέλη του 19ου αιώνα. Δεν τους ενδιαφέρουν τόσο η αρχή και το
τέλος μιας διεργασίας, όσο η ανανέωσή της, που εξασφαλίζει την ισορροπία και
την αρμονία.

Είναι λοιπόν τόσο διαφορετική η κινεζική σκέψη από την ευρωπαϊκή; Αντί για
διαφορά, ο Φρανσουά Ζυλιέν προτιμά να μιλά για αδιαφορία. Για να
συγκρίνουμε δύο συστήματα σκέψης – λέει ο Γάλλος φιλόσοφος και σινολόγος σε
συνέντευξή του στη Λιμπερασιόν – πρέπει να δημιουργήσουμε τις συνθήκες
της αντιπαράθεσής τους, πρέπει να διαμορφώσουμε ένα κοινό πλαίσιο που θα μας
βοηθήσει να τις μελετήσουμε. Ας πάρουμε τη ζωγραφική. Στην Ευρώπη, από τον
Αριστοτέλη και σε όλη την κλασική παράδοση, ο προβληματισμός γύρω από την
εικόνα χαρακτηριζόταν από την ιδέα της ρεαλιστικής απεικόνισης, της μίμησης. H
Κίνα, αντίθετα, απομακρύνθηκε πολύ γρήγορα από αυτή την απαίτηση. H ζωγραφική
των λογίων δεν στηρίζεται τόσο στη χάραξη γραμμών όσο στη μη περαίωσή τους.
Εδώ δεν υπάρχει ρήξη ανάμεσα στο ορατό και στο αόρατο: το αόρατο αποτελεί
προέκταση του ορατού. H ίδια η εναλλαγή ανάμεσα στην ημέρα και τη νύχτα δεν
είναι τίποτα άλλο από μια εναλλαγή ανάμεσα στο ορατό και στο συγκαλυμμένο. Ο
Λαοζί, που θεωρείται ο ιδρυτής του ταοϊσμού, μας μαθαίνει να σκεπτόμαστε με
βάση το άπειρο, το θαμπό, το συγκεχυμένο.

Όμως στην εποχή της παγκοσμιοποίησης δεν είναι όλες οι κουλτούρες υποχρεωμένες
να συγκλίνουν; Επιτρέπονται ακόμη διαφορές στο παγκόσμιο χωριό; Προσοχή,
απαντά ο Ζυλιέν: άλλο οικουμενικό, άλλο ομοιόμορφο. Το οικουμενικό είναι μια
έννοια του ορθού λόγου, το ομοιόμορφο είναι μια έννοια της παραγωγής. Όταν
γίνει σαφής αυτή η διάκριση, μπορεί να ξεκινήσει και ο διάλογος μεταξύ των
πολιτισμών. Ένας διάλογος, όπου δεν θα εγκλείουμε τον άλλο στο ρόλο του Άλλου.
H μυστικιστική Κίνα δεν είναι το αντίθετο του ευρωπαϊκού ορθολογισμού:
αποτελεί συμπλήρωμά του.