Πρόσωπα Ο αντάρτης έχασε τη φαντασία του

Την Πρωτοχρονιά του 1994, την ημέρα που ετίθετο σε ισχύ η Συμφωνία
Ελεύθερου Εμπορίου ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και το Μεξικό,
έκανε την εμφάνισή του στην πολιτεία Τσιάπας ο στρατός των Ζαπατίστας.

Κομαντάντε Μάρκος. H απροθυμία του να φτάσει σε πρακτικές συμφωνίες, κατέληξε να βλάψει την υπόθεση των Ζαπατίστας

Εκεί βρίσκεται ακόμη. Ίδια τα προβλήματα, ίδια και τα αδιέξοδα. Ο στρατός των
Ζαπατίστας, που ιδρύθηκε το 1983 από έξι άνδρες, ζητά τώρα να ψηφιστεί ένας
νέος νόμος για την αυτονομία των ιθαγενών και διεκδικεί την εκτελεστική
εξουσία στις ζώνες τις οποίες ελέγχει. Τι θα κάνει όμως όταν οι ιθαγενείς
ζητήσουν περισσότερα φάρμακα, καλύτερους δρόμους, αποτελεσματικότερη διακίνηση
των προϊόντων τους; «Ο στρατός μας έκανε τη δημόσια εμφάνισή του την
Πρωτοχρονιά του 1994 με περισσότερους από 4.500 μαχητές στην πρώτη γραμμή και
άλλους 2.000 άνδρες στην εφεδρεία», τόνισε ο Μάρκος σε πρόσφατη δήλωσή του.
Σήμερα, το αντάρτικο έχει μερικές εκατοντάδες μόλις άνδρες με φτωχό οπλισμό.
Και τα δικαιώματα των ιθαγενών, που είναι πάνω από 10 εκατομμύρια σε συνολικό
πληθυσμό 104 εκατομμυρίων, εξακολουθούν να μην αναγνωρίζονται.

Το ισχυρό χαρτί του κινήματος των Ζαπατίστας είναι πάντα ο αρχηγός τους, ο
κομαντάντε Μάρκος. H γοητεία που ασκεί τόσο στους ιθαγενείς όσο και στους
διανοουμένους σε όλο τον πλανήτη πηγάζει σε μεγάλο βαθμό από τη θέληση να
αλλάξει την πραγματικότητα μέσα από τις λέξεις. Αν διαβάσει κανείς προσεκτικά
τις εκατοντάδες σελίδες που έχει γράψει, παρατηρεί ο Μεξικανός συγγραφέας
Χόρχε Βόλπι στην «Ελ Παΐς», διαπιστώνει ότι το στυλ του δεν αποσκοπεί απλώς
στο να σπείρει σύγχυση στον εχθρό, αλλά αποτελεί μια καλοσχεδιασμένη
στρατηγική μάχης. Οι λέξεις που χρησιμοποιεί ο κομαντάντε συνέβαλαν χωρίς
αμφιβολία στον εκδημοκρατισμό της χώρας και στη συνειδητοποίηση της
περιθωριοποίησης όπου έχουν οδηγηθεί οι ιθαγενείς. Δυστυχώς, τα ελαττώματα και
τα λάθη του Μάρκος οφείλονται κι αυτά στην αγάπη του για τις λέξεις: παρ’ όλο
που το χιούμορ τού έχει χρησιμεύσει συχνά ως αντίδοτο στη μεγαλομανία, η
γλώσσα του διαθέτει χωρίς αμφιβολία μια δόση αυταρχισμού. H έλλειψη ευελιξίας
από την πλευρά του, η απροθυμία του δηλαδή να φτάσει σε ορισμένες πρακτικές
συμφωνίες, κατέληξε να βλάψει την υπόθεση των Ζαπατίστας.

Τον τελευταίο καιρό, ο Μάρκος φαίνεται να έχει χάσει μέρος της φαντασίας και
του χιούμορ που τον χαρακτήριζαν σε παλιότερες εποχές. Σε μια περίοδο που η
σκληροπυρηνική πτέρυγα του Θεσμικού Επαναστατικού Κόμματος (PRI) ετοιμάζεται
να επιστρέψει, σε μια εποχή που οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να ελέγξουν
μονομερώς ολόκληρο τον κόσμο, η φωνή του Μάρκος – η πραγματική του φωνή –
κάνει αισθητή την απουσία της. Κρυμμένος στη ζούγκλα, ο κομαντάντε είτε
σωπαίνει είτε αναλίσκεται σε διαμάχες που δεν του ταιριάζουν, όπως η πρόσφατη
αντιπαράθεση με τον Ισπανό δικαστή Μπαλτάσαρ Γκαρθόν για την υπόθεση της ETA.