Tα φάρμακα «πιάνουν» τους μισούς…..

Τα φάρμακα δεν είναι πάντοτε και για όλους αποτελεσματικά. Αυτό τονίζουν
Έλληνες ειδικοί, επισημαίνοντας πως τα φάρμακα επιδρούν κατά μέσον όρο στο
περίπου 50% των ανθρώπων που τα λαμβάνουν, γι’ αυτό και υπάρχουν πολλά
διαφορετικά σκευάσματα για κάθε ασθένεια.

Μεγάλες διακυμάνσεις στην αποτελεσματικότητά τους παρουσιάζουν τα φάρμακα που
κυκλοφορούν στο εμπόριο. Τα πιο συνηθισμένα, που προορίζονται για απλές
καταστάσεις, όπως τα αναλγητικά, έχουν τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, ενώ
τα πιο σύνθετα, που προορίζονται για ειδικές ασθένειες, όπως για τον καρκίνο
και τη νόσο του Αλτσχάιμερ, έχουν τη μικρότερη. Ωστόσο, δεν υπάρχει ούτε ένα
φάρμακο που να είναι αποτελεσματικό σε όλους ανεξαιρέτως τους ασθενείς που θα
το πάρουν. Σύμφωνα με ανάλυση που πραγματοποίησε ο δρ Μπράιαν Σπίαρ,
διευθυντής Φαρμακογενετικής στο Τμήμα Φαρμακευτικών Προϊόντων της Abbott
Laboratories, μιας ιατρικής διαγνωστικής εταιρείας στο Σικάγο των ΗΠΑ, τη
μικρότερη αποτελεσματικότητα έχουν φάρμακα για ειδικές παθήσεις, όπως για τον
καρκίνο (25%) και τη νόσο του Αλτσχάιμερ (30%), ενώ τη μεγαλύτερη έχουν
ορισμένα αναλγητικά (φτάνει το 80%).

Οι αιτίες. Όπως εξηγούν ειδικοί στα «NEA», οι αιτίες αυτού του
φαινομένου είναι πολλές. «Το αν θα ανταποκριθεί ένας ασθενής σε ένα φάρμακο ή
όχι, εξαρτάται από πολλές παραμέτρους» λέει η κυρία Χριστίνα Σπυράκη,
καθηγήτρια Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Τα
γονίδια, η ψυχολογική κατάσταση και περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως η
διατροφή, το αλκοόλ και το κάπνισμα είναι μερικές από αυτές».

Ο στόχος του κάθε φαρμάκου επίσης παίζει σημαντικό ρόλο στην
αποτελεσματικότητά του, κατά τον κ. Μάριο Μαρσέλο, καθηγητή Φαρμακολογίας στην
Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και πρώην πρόεδρο του Εθνικού
Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ).

«Ένα απλό φάρμακο, όπως ένα αναλγητικό, μπορεί να επιδρά σε όλα τα όργανα και
τα συστήματα του σώματος, ενώ ένα σύνθετο, όπως ένα φάρμακο του καρκίνου,
μπορεί να έχει στόχο συγκεκριμένους μηχανισμούς ή κυτταρικές δομές» εξηγεί.

Παίζει ρόλο η εξέλιξη της νόσου

Σημαντικό ρόλο στην αποτελεσματικότητα παίζει η εξέλιξη της κάθε νόσου. «Τα
φάρμακα για ασθένειες του κεντρικού νευρικού συστήματος, όπως η νόσος
Αλτσχάιμερ, χάνουν βαθμιαία την αποτελεσματικότητά τους ή εμφανίζουν σοβαρές
ανεπιθύμητες ενέργειες, επειδή οι ασθένειες εξελίσσονται συνεχώς, προκαλώντας
ολοένα περισσότερες βλάβες στο βιολογικό υπόστρωμα (εν προκειμένω στον
εγκέφαλο)» λέει ο κ. Μαρσέλος. «Το φαινόμενο αυτό είναι συχνό με φάρμακα που
λαμβάνονται για χρόνιες ασθένειες, αλλά σπανιότερο με αυτά που είναι για
οξείες καταστάσεις, όπως ο πόνος».

Όπως εξηγεί ο κ. Μαρσέλος, όταν εγκρίνεται ένα νέο φάρμακο για ένα κοινό
νόσημα, συνήθως έχει αποδειχθεί η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά του στο
50% έως 75% των ασθενών που το πήραν σωστά, δηλαδή στη σωστή δόση και την
κατάλληλη ώρα. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι «εκ των πραγμάτων τα φάρμακα, στις
συγκεκριμένες δόσεις, για τα οποία έχουν εγκριθεί, δεν είναι κατάλληλα για
όλους τους ασθενείς» τονίζει. «Από τους ασθενείς στους οποίους δεν θα δράσει
το φάρμακο στην εγκεκριμένη δοσολογία, κάποιοι θα χρειάζονται μεγαλύτερες
δόσεις κάποιοι άλλοι θα χρειάζονται πολύ μικρότερες και κάποιοι τρίτοι, λίγοι
σε αριθμό, δεν θα αντιδράσουν καθόλου στο φάρμακο».

«ΚΛΕΙΔΙ» H ΕΠΙΛΟΓΗ

Δεν υπάρχει ασθένεια, υπάρχει άρρωστος

«H ανάλυση του γονιδιώματος κάθε ανθρώπου θα δώσει τη λύση για αποτελεσματική επιλογή του φαρμάκου για κάθε ασθενή», επισημαίνει η καθηγήτρια της Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Χριστίνα Σπυράκη

Οι έρευνες που γίνονται για την επινόηση νέων φαρμάκων είναι εκατοντάδες.
Σύμφωνα με στοιχεία της Αμερικανικής Ένωσης Φαρμακευτικής Έρευνας και
Παρασκευαστών (PhRMA), αυτή τη στιγμή βρίσκονται υπό ανάπτυξη 97 φάρμακα για
τις καρδιαγγειακές παθήσεις και τα εγκεφαλικά επεισόδια, 423 φάρμακα για την
καταπολέμηση του καρκίνου και 157 φάρμακα για ασθένειες που αφορούν παιδιά
(από διαβήτη και άσθμα έως καρκίνο και AIDS).

Απ’ όλα αυτά τα φάρμακα, λίγα πιστεύεται ότι είναι αυτά που θα βγουν τελικά
στο εμπόριο, αλλά και πάλι δεν θα είναι αποτελεσματικά σε όλους τους ασθενείς.
«Μόνον εάν μια μέρα καταστεί δυνατή η ευρεία εφαρμογή της Φαρμακογενομικής θα
μπορούμε να ξέρουμε εκ των προτέρων ποιο φάρμακο θα είναι αποτελεσματικό σε
κάθε ασθενή ξεχωριστά», εξηγεί η κ. Χριστίνα Σπυράκη. «Αυτός ο τομέας της
Φαρμακολογίας εστιάζει στην ανάλυση του γονιδιώματος κάθε ανθρώπου και με βάση
τα αποτελέσματα αξιολογεί τις πιθανές παρενέργειες και την αποτελεσματικότητα
των φαρμάκων. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει πως θα παράγονται ειδικά φάρμακα για
κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, αλλά ότι θα παράγονται φάρμακα για συγκεκριμένες
γενετικές ανεπάρκειες τις οποίες θα φέρουν συγκεκριμένοι ασθενείς. Ουσιαστικά,
θα εφαρμοστεί στην πράξη αυτό που έλεγαν οι παλιοί, καλοί κλινικοί γιατροί:
δεν υπάρχει ασθένεια, υπάρχει άρρωστος».

ΦΑΡΜΑΚΟΒΙΟΜΗΧΑΝΟΙ

Ευεργετικές επιδράσεις αλλά όχι για όλους

«Δυστυχώς, κάθε φάρμακο δεν είναι για όλους τους ασθενείς», τονίζει ο κ. Παύλος Γιαννακόπουλος, πρόεδρος της εταιρείας ΒΙΑΝΕΞ

Την περιορισμένη αποτελεσματικότητα των φαρμάκων παραδέχονται και οι ίδιοι οι
εκπρόσωποι των φαρμακοβιομηχανιών.

«Είναι αδύνατον να δρα ένα φάρμακο στο 100% των ανθρώπων που θα το λάβουν»,
λέει ο κ. Τάκης Ζερβακάκης, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Wyeth Hellas.
«Αν συνέβαινε αυτό, δεν θα είχαμε τόσα διαφορετικά φάρμακα για κάθε ασθένεια.
Τα φάρμακα δρουν ανάλογα με τον οργανισμό κάθε ασθενούς, τη βαρύτητα της
πάθησης και το πόσο δραστικά είναι. Σαφώς και έχουν ευεργετικές επιδράσεις,
αλλά όχι για όλους».

H αντοχή του οργανισμού. «Είναι γεγονός πως παρατηρείται χαμηλή
αποτελεσματικότητα σε ορισμένα – λίγα πάντως – φάρμακα, ενώ ακόμα και αυτά που
αρχικά επιδρούν στο 80% ή στο 90% των ασθενών μπορεί κάποια στιγμή να αρχίσουν
να χάνουν την αποτελεσματικότητά τους», λέει ο κ. Γιώργος Βογιατζής, ιατρικός
διευθυντής στην εταιρεία GlaxoSmithKline Hellas.

«Δυστυχώς, κάθε φάρμακο δεν είναι για όλους τους ασθενείς», τονίζει ο κ.
Παύλος Γιαννακόπουλος, πρόεδρος της εταιρείας ΒΙΑΝΕΞ. «Κάθε ασθενής είναι
ξεχωριστή περίπτωση και γι’ αυτό πρέπει να ακούει τι του λέει ο γιατρός του
και όχι ο γείτονας ή ο συγγενής του».

ΟΙ 4 ΟΜΑΔΕΣ

Σε δύσκολες καταστάσεις δεν κάνουν θαύματα…

«Τα αντιβιοτικά δεν κάνουν τίποτα στις ιώσεις, αλλά εμείς τα παίρνουμε ελπίζοντας ότι θα μας προφυλάξουν» επισημαίνει ο κ. Δημήτριος Τριχόπουλος, καθηγητής Επιδημιολογίας στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Χάρβαρντ

«Σε γενικές γραμμές θα μπορούσαμε να χωρίσουμε τα φάρμακα σε τέσσερις μεγάλες
ομάδες», λέει ο κ. Δημήτριος Τριχόπουλος, καθηγητής Επιδημιολογίας στα
Πανεπιστήμια Αθηνών και Χάρβαρντ.

1. «Στην πρώτη είναι αυτά για τα οποία δεν υπάρχει καμία τεκμηρίωση της
αποτελεσματικότητάς τους, αλλά επειδή γνωρίζουμε ή πιστεύουμε ότι δεν βλάπτουν
τα χρησιμοποιούμε αθρόα. Τέτοια, λ.χ., είναι η περίπτωση πολλών βιταμινών».

2. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν φάρμακα «τα οποία χρησιμοποιούνται για
καταστάσεις στις οποίες σίγουρα δεν έχουν καμία αποτελεσματικότητα, αλλά εμείς
πιστεύουμε ότι μπορούν να μας βοηθήσουν. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν λ.χ. τα
αντιβιοτικά που παίρνουμε όταν έχουμε ίωση», προσθέτει. «Είναι γνωστό πως τα
αντιβιοτικά δεν κάνουν τίποτα στις ιώσεις, αλλά εμείς τα παίρνουμε ελπίζοντας
ότι θα μας προφυλάξουν. H τακτική αυτή, αν και δεν μας βλάπτει άμεσα, μπορεί
να το κάνει έμμεσα, διότι διευκολύνει την ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων».

3. Τρίτη κατηγορία είναι τα φάρμακα με πολύ μεγάλη αποτελεσματικότητα,
τα οποία θεωρούμε λίγο πολύ θαυματουργά «με συνέπεια να γίνεται
υπερσυνταγογραφία και υπερκατανάλωση», κατά τον κ. Τριχόπουλο. «Τέτοια είναι
λ.χ. ορισμένα φάρμακα για την καρδιά, τα οποία συχνά χρησιμοποιούνται πριν
δοκιμαστούν άλλες, απλούστερες και πιο φυσικές μέθοδοι, όπως η ακολούθηση
υγιεινής διατροφής και το αδυνάτισμα».

4. Στην τέταρτη κατηγορία, τέλος, βρίσκονται τα φάρμακα για δύσκολες
ασθένειες, όπως ο καρκίνος, η νόσος του Πάρκινσον και η νόσος του Αλτσχάιμερ.
«Τα φάρμακα αυτών των παθήσεων είναι αποτελεσματικά για ορισμένες
υποκατηγορίες, οι οποίες προσδιορίζονται είτε με βάση τη γενετική υπόσταση του
ανθρώπου είτε με τη μορφή ή το στάδιο της νόσου», εξηγεί. «Αυτά τα φάρμακα
χορηγούνται με την ελπίδα ότι ο ασθενής εμπίπτει σε αυτές τις υποκατηγορίες
και συνεπώς θα βρίσκεται στην ομάδα των ατόμων που θα ωφεληθούν. Από τη
στιγμή, λοιπόν, που ο γιατρός δεν μπορεί να ξέρει σε ποια ομάδα ανήκει ο
ασθενής, καλά κάνει και του τα δίνει – πόσο μάλλον που ειδικά γι’ αυτές τις
σοβαρές καταστάσεις δεν υπάρχουν θαυματουργά φάρμακα».