ΓIANNHΣ ΣTOYPNAPAΣ Kερδισμένοι το 2004 οι δανειολήπτες

Γιάννης Στουρνάρας, πρόεδρος της Emporiki Bank. Ήρθε η ώρα για αλλαγή του Συμφώνου Σταθερότητας

Με δώρα για τους δανειολήπτες έρχεται το 2004, καθώς δεν αναμένεται να
αυξηθούν τα επιτόκια του ευρώ και, κατά συνέπεια, τα επιτόκια των δανείων
(στεγαστικά και καταναλωτικά) που δίνουν οι τράπεζες. Αυτό είναι συνέπεια της
ανατίμησης του ευρώ.

Αυτό επισημαίνει σε συνέντευξή του στην «Οικονομία» ο πρόεδρος της Emporiki
Bank κ. Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος πιστεύει ότι η ανατίμηση του ευρώ θα
συνεχιστεί και ότι δεν θα υπάρξει αύξηση των ευρωπαϊκών επιτοκίων τουλάχιστον
για έξι μήνες. Εάν μάλιστα συνεχίσει να ανατιμάται το ευρώ, τότε υψηλότερα
επιτόκια από τα σημερινά θα δούμε αρκετά αργότερα, ίσως το 2005.

Όπως τονίζει ο ίδιος, η ανατίμηση του ευρώ φέρνει στην επιφάνεια και ορισμένα
προβλήματα της οικονομικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση (E.E.), η οποία
ωστόσο βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση όσον αφορά τη δημοσιονομική της θέση
από τις ΗΠΑ, μολονότι η τελευταία παρουσιάζει μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης. Τα
προβλήματα αυτά έχουν να κάνουν κυρίως με τον συντονισμό των συστατικών
στοιχείων της οικονομικής πολιτικής.

«Σκληρό» ευρώ, σταθερά επιτόκια

Το ευρώ θα συνεχίσει να ανατιμάται και η αύξηση των επιτοκίων αναβάλλεται
τουλάχιστον για έξι μήνες.

Ποια είναι τα αίτια της ανατίμησης του ευρώ;

Σε αυτή τη φάση τα αίτια βρίσκονται στα δύο μεγάλα ελλείμματα των ΗΠΑ, δηλαδή
στο μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα και στο έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών.
Το ένα έλλειμμα σχετίζεται με το άλλο. Τα ελλείμματα αυτά εξουδετερώνουν τον
δυναμισμό που παρουσιάζει η αμερικανική οικονομία. Κάποιος θα περίμενε ότι με
ρυθμό ανάπτυξης στις ΗΠΑ πολλαπλάσιο της Ευρώπης το δολάριο θα ανατιμάται.
Όμως, τα «δίδυμα ελλείμματα» εξουδετερώνουν στη φάση αυτή τα θετικά
μικροοικονομικά στοιχεία από την πλευρά της παραγωγής.

Τα μακροοικονομικά στοιχεία στην Ευρώπη είναι καλύτερα;

Ορισμένα βασικά μακροοικονομικά μεγέθη, όπως τα ελλείμματα, είναι καλύτερα
στην Ευρώπη. H ευρωζώνη παρουσιάζει συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα πολύ
μικρότερο από αυτό των ΗΠΑ, ενώ έχει πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών
συναλλαγών. Αντίθετα, τα μικροοικονομικά στοιχεία (παραγωγή, κερδοφορία
εταιρειών κ.λπ.) στην Ευρώπη είναι πιο αδύνατα, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ. Σε
αυτή τη φάση, τα λεγόμενα θεμελιώδη μακροοικονομικά στοιχεία στην Ευρώπη
υπερτερούν στην αγορά συναλλάγματος και ωθούν σε ανατίμηση του ευρώ έναντι του
δολαρίου.

Ποιες οι επιπτώσεις της ανατίμησης του ευρώ στην ευρωπαϊκή οικονομία;

H ανατίμηση του ευρώ βλάπτει την ανταγωνιστικότητα, αλλά δρα ευεργετικά στον
πληθωρισμό. Χώρες που έχουν σχετικά μικρό εμπόριο προϊόντων και υπηρεσιών
εκτός ζώνης ευρώ δεν θίγονται, όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, από την
ανατίμηση του ευρωπαϊκού νομίσματος. Αντίθετα, οι χώρες που έχουν μεγάλο
εμπόριο εκτός ζώνης ευρώ, όπως η Γερμανία, βλάπτονται.

Υπό αυτές τις συνθήκες, πού βλέπετε την ισοτιμία ευρώ/δολαρίου;

Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς τις ισοτιμίες. Τα δεδομένα τη στιγμή αυτή
δείχνουν ότι θα συνεχιστεί η ανατίμηση του ευρώ. Ιδιαίτερα εάν οι ΗΠΑ δεν
πάρουν μέτρα για να περιορίσουν τα ελλείμματα – κυρίως το δημοσιονομικό -, η
ισοτιμία ευρώ/δολαρίου το 2004 φαίνεται ότι θα διαμορφωθεί ακόμα υψηλότερα.

Κερδισμένοι και χαμένοι από την άνοδο του ευρώ

Ποιες οι επιπτώσεις στα επιτόκια από την ανατίμηση του ευρώ;

Θα ήταν μάλλον δύσκολο να δούμε αυτή τη στιγμή άνοδο του παρεμβατικού
επιτοκίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (EKT). Διότι η ανατίμηση του ευρώ
σημαίνει πιο σφικτή νομισματική πολιτική. Επίσης, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η
Ευρώπη τώρα αρχίζει να ανακάμπτει. Μία άκαιρη άνοδος των επιτοκίων θα
«σκότωνε» ενδεχομένως την ανάκαμψη αυτή. Ούτε φαίνεται να υπάρχει πρόβλημα
πληθωρισμού στον ορίζοντα.

Πότε λοιπόν αναμένεται αύξηση των επιτοκίων του ευρώ;

Πιστεύω ότι η αναμενόμενη αύξηση των επιτοκίων του ευρώ που περίμενε η αγορά
θα «πάει πίσω» τουλάχιστον έξι μήνες. Ίσως και περισσότερο. Αυτά είναι καλά
νέα για τους δανειολήπτες, κυρίως για αυτούς που έχουν δάνειο με κυμαινόμενο
επιτόκιο. Επίσης, είναι καλό και για τις αναπτυξιακές προοπτικές της Ελλάδας
και των άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Ακόμη κι αν αποφασίσει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (FED) να αυξήσει τα
επιτόκιά της, πιστεύω ότι δεν θα αυξηθούν τα επιτόκια του ευρώ. Διότι τα
ευρωπαϊκά επιτόκια είναι ήδη υψηλότερα των αμερικανικών. Το βραχυπρόθεσμο
παρεμβατικό επιτόκιο είναι μάλιστα διπλάσιο. Και αυτός είναι ένας (δευτερεύον)
λόγος που συμβάλλει στην ανατίμηση του ευρώ. Εκτιμώ, λοιπόν, ότι σε κάποια
στιγμή η FED θα αυξήσει τα επιτόκιά της, αλλά η EKT θα κινηθεί αρκετά αργότερα.

Ήρθε η ώρα αλλαγής του Συμφώνου

Καλοί είναι οι κανόνες, αλλά αυτοί πρέπει να αλλάζουν όταν μεταβάλλονται οι
συνθήκες. Αυτό ισχύει και για το Σύμφωνο Σταθερότητας, για το οποίο ο κ.
Στουρνάρας προβλέπει γρήγορα αλλαγές.

Πώς σχολιάζετε την απόφαση του ECOFIN να κάνει τα «στραβά μάτια» στα
ελλείμματα της Γαλλίας και της Γερμανίας; Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η
μη τήρηση των κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας δυναμιτίζει το ευρώ και την
ΟΝΕ.

H απόφαση αυτή δεν δυναμιτίζει την ΟΝΕ και το ευρώ. Εξάλλου, μετά την απόφαση
αυτή ανατιμήθηκε το ευρώ, ενώ ανέκαμψαν και τα χρηματιστήρια. Όμως, η απόφαση
αυτή δημιουργεί ένα μεγάλο θέμα για συζήτηση. Από τη μία πλευρά χρειαζόμαστε
κανόνες στην οικονομική πολιτική. Από την άλλη, οι κανόνες αυτοί θα πρέπει να
είναι ευέλικτοι. Επίσης, απαιτείται συντονισμός με παράλληλο σεβασμό της
θεσμικής ανεξαρτησίας. Αυτό σημαίνει ότι οι δημοσιονομικές αρχές πρέπει να
συνεργάζονται με τις νομισματικές. Θεσμική και λειτουργική ανεξαρτησία δεν
σημαίνει ότι απαγορεύεται η ανταλλαγή απόψεων και, γιατί όχι, ο συντονισμός.
Είναι άκρατος δογματισμός να θεωρούμε ότι ο καθένας μπορεί να κάνει ό,τι
θέλει.

Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης σαφώς χρειάζεται. Όμως, το Σύμφωνο που
είχαμε από το 1997 μέχρι σήμερα φαίνεται ότι εξάντλησε τα όριά του, παρά το
γεγονός ότι έδρασε πολύ ευεργετικά στην πορεία δημιουργίας του ευρώ, ιδιαίτερα
για τον «απείθαρχο» δημοσιονομικά Ευρωπαϊκό Νότο. Πρέπει να μελετήσουμε και να
αναλύσουμε νηφάλια τα υπέρ και τα κατά των όρων του. Παράλληλα, θα πρέπει να
ληφθούν υπόψη οι προτάσεις ακαδημαϊκών, τεχνοκρατών και ανεξάρτητων τραπεζιτών
σχετικά με την αναθεώρηση ορισμένων όρων του.

Βέβαια, εάν δεν ήταν η Γερμανία και η Γαλλία αλλά δύο άλλες μικρότερες χώρες,
πιστεύω ότι η απόφαση του ECOFIN και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα ήταν
διαφορετική και ο πέλεκυς βαρύς. Βλέπετε, ισχύει το δίκαιο του μεγαλύτερου.
Δεν υπήρξε, για παράδειγμα, αντίστοιχη αντιμετώπιση της Πορτογαλίας και της
Ιρλανδίας.

Τι πρέπει να αλλάξει;

Πρέπει το Σύμφωνο να γίνει πιο ευέλικτο και ρεαλιστικό. Σε καμία απολύτως
περίπτωση δεν πρέπει να καταργηθεί. Οι συνθήκες σήμερα απαιτούν ένα πιο «σοφό»
Σύμφωνο Σταθερότητας. Για να γίνει αυτό θα πρέπει:

Πρώτον, να ληφθεί υπόψη πιο ορθά από ό,τι σήμερα ο οικονομικός κύκλος.
Δηλαδή θα πρέπει το έλλειμμα να υπολογίζεται σε συνθήκες πλήρους απασχόλησης.
Με πιο απλά λόγια, να υπολογίζουμε και να συγκρίνουμε το έλλειμμα αφού πρώτα
το «διορθώσουμε» με βάση τη μακροχρόνια τάση του ΑΕΠ.

Δεύτερον, να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες που έχουν ορισμένες χώρες για
υποδομές, δηλαδή για δημόσιες επενδύσεις. (Αυτό θα έπρεπε να επιτρέπει
μεγαλύτερο έλλειμμα).

Τρίτον, να ληφθούν υπόψη διάφορα δημογραφικά στοιχεία, όπως οι
δυσμενείς επιπτώσεις στα δημοσιονομικά μιας χώρας από τη γήρανση του
πληθυσμού. (Αυτό θα έπρεπε να υπαγορεύει μικρότερο έλλειμμα).

Θα σας πω ένα παράδειγμα που δείχνει ένα από τα προβλήματα του σημερινού
Συμφώνου. Λοιπόν, το Σύμφωνο Σταθερότητας λέει ότι πρέπει στη διάρκεια του
οικονομικού κύκλου το έλλειμμα να είναι μηδενικό ή πλεόνασμα. Εάν, όμως, ο
ρυθμός ανάπτυξης είναι μεγαλύτερος από τα επιτόκια, τότε αποδεικνύεται ότι
μακροχρόνια το δημόσιο χρέος θα είναι μηδενικό ή και αρνητικό. Αυτό είναι
παράλογο.

Πότε βλέπετε να αλλάζουν οι κανόνες;

Πιστεύω ότι πρέπει να αρχίσει διάλογος και συζήτηση σχετικά με τις προτάσεις
που ήδη υπάρχουν και με νηφαλιότητα να αλλάξουν οι κανόνες. Νομίζω ότι μπορούν
να αλλάξουν αρκετά σύντομα.