TPITH AΠOΨH Tα Mάρμαρα ως μάθημα

Οι λόγοι της επιστροφής των Μαρμάρων, πέραν του προφανούς, αντλούν και μια
ιδιαίτερη δύναμη και δυναμική από τη σημερινή συγκυρία. Μια συγκυρία όχι και
τόσο ευνοϊκή για τα συλλογικά προτάγματα και τις συλλογικές βουλήσεις, τα
όνειρα και τις επιθυμίες.

H απαξίωση για παράδειγμα της πολιτικής είναι μία πραγματικότητα. H πρόσφατη
διακρατική έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (EKKE) τεκμηρίωσε
αυτό που, λίγο-πολύ, όλοι γνωρίζουμε. Σε κραυγαλέα αντίθεση με τη δεκαετία του
’80, το 68,2% των πολιτών δηλώνει την αδιαφορία του για την πολιτική. H
απαξίωση όμως της πολιτικής δεν συμβαίνει «δωρεάν». Είναι απότοκος μιας
γενικευμένης απάθειας και καχυποψίας. Σηματοδοτεί, ως παράπλευρες απώλειες,
την απομόνωση, τον ομφαλοσκοπισμό, τη μοναξιά, τη δυσπιστία στις
συλλογικότητες. Κομίζει, μεταξύ άλλων δεινών, και τη δυσπιστία στη λέξη
«όραμα».

Η λέξη «όραμα» μεταμορφώνεται σε έννοια ύποπτη για ρητορείες και παραπλανητικά
εύκολες δημαγωγικές κορόνες, ενώ από κοντά ακολουθεί η φθορά της
συλλογικότητας ως αξία ικανή να αγκαλιάσει, να ζεστάνει αποστεωμένους,
δύσπιστους, αδρανείς ανθρώπους. Νεκροζώντανοι πολίτες που βυθισμένοι στον
τηλε-καναπέ τους δεν δονούνται, δεν συγκινούνται, δεν ελπίζουν.

Σε μια τέτοια όμως μοναχική εποχή το πρόταγμα της επιστροφής των Μαρμάρων
είναι ικανό να διαδραματίσει έναν ξεχωριστό ρόλο. Είναι μια υπόθεση που
συνενώνει ορισμένα μοναδικά γνωρίσματα, ικανά αν ενσωματωθούν στο συλλογικό
φαντασιακό του Έλληνα να λειτουργήσουν ως ένα αντιστάθμισμα στις πιο πάνω
μελαγχολικές διαπιστώσεις.

Το αίτημα της επιστροφής των Μαρμάρων στον τόπο καταγωγής τους είναι ένα
αίτημα δίκαιο, διαυγές, ξεκάθαρο. Διαχρονικό. Στο ποίημά του «H Κατάρα της
Αθηνάς», ο Λόρδος Βύρωνας βάζει τη θεά να καταριέται τον Έλγιν και τη χώρα του
για την ιεροσυλία που υπέστη το ιερό της.

«M’ άλαλο θυμό και πόνο μια αυτά πούκλεψαν θαμάζει»

Ο Καβάφης το 1891 αναφέρει χαρακτηριστικά «H τιμιότης είναι η καλυτέρα
πολιτική, και τιμιότης εις την περίπτωσιν των Ελγινείων Μαρμάρων
σημαίνει απόδοσιν». Τη σκυτάλη στην επιχειρηματολογία της διεκδίκησης στη
συνέχεια παραλαμβάνουν Βρετανοί περιηγητές κι ένα σωρό έως και σήμερα ανά την
οικουμένη ανώνυμοι και επώνυμοι πολίτες.

Ένα αίτημα που «εις μάτην των καιρών» διατηρεί το δικαίωμα να μη γεννά
ειρωνεία ή υπομειδιάματα δυσπιστίας ή εκφορά των επιθετικών προσδιορισμών
«αυθεντικό», «αληθινό», τα οποία το συνοδεύουν.

Ένα αίτημα λοιπόν που φέρνει στο προσκήνιο και πάλι την αξιοπιστία των εννοιών
«αυθεντικό» και «αληθινό» και που μπορεί, ναι! μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα
συλλογικό όραμα.

Στην κατεύθυνση αυτή συμβάλλει ο απαλλαγμένος από εθνικιστικές εξάρσεις τρόπος
που γίνεται η διεκδίκηση από ελληνικής πλευράς, τονίζοντας την ανάγκη να
επιστρέψουν τα Μάρμαρα στο μνημείο στο οποίο ανήκουν ως χρέος όχι στην
Ελληνική αλλά στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.

Ένας τέτοιος τρόπος διεκδίκησης αποτελεί δείγμα μιας οικουμενικής αντίληψης
του ελληνικού πολιτισμού.

H απαίτηση δεν είναι δική μας ως κληρονόμοι ενός κλέους που είναι παγκόσμιο
και που δεν έχουμε δικαίωμα να μονοπωλούμε, είναι η απαίτηση ενός τόπου, μιας
γης που κάποτε τα δημιούργησε. Αν πρέπει να γυρίσουν είναι χάριν αυτού που
υπήρξε. Το κάλλος, το μέτρο, η ομορφιά, η αγωνία που άγγιξε το στοίχημα της
τελειότητας. Δεν είμαστε ιδιοκτήτες τους. Ζούμε όμως στον τόπο όπου συνέβησαν.

Συλλογιζόμουν λοιπόν πόσο θα άξιζε όλη αυτή η υπόθεση της επιστροφής των
Μαρμάρων, να προτάσσονταν ως «παράδειγμα» επανεμπλοκής του Έλληνα πολίτη στη
δημόσια σφαίρα, αρχής γενομένης από τα σχολεία, και μάλιστα τα Δημοτικά. Εκεί
που όλα χτίζονται από την αρχή.

Αξίζει να βρεθούν τρόποι ζωντανής συμμετοχικής ενεργοποίησης των μικρών
παιδιών, μελλοντικών ενήλικων πολιτών, σε αυτή την υπόθεση. Αξίζει να
εκπαιδευτούν στη διαχρονική περιπέτεια της επιστροφής των Μαρμάρων. Δεν
πρόκειται για ένα μάθημα Ιστορίας. Αλλά για έναν τρόπο εκπαίδευσης σε
συλλογικά οράματα. Μάθημα ανοχής και αντοχής. Εκπαίδευση στην καθολική αξία
της οικουμενικότητας μαζί με μια βαθιά αγάπη για τον τόπο σου.

H υπόθεση των Μαρμάρων είναι ένα πρόσφορο έδαφος για να έλθει και πάλι στο
προσκήνιο η δύναμη του συλλογικού οράματος.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου
Πανεπιστημίου.