Hφαιστειακές… φυσαλίδες

Γιατί μερικά ηφαίστεια ξεσπούν με εκρηκτική αγριότητα, ενώ άλλα κοχλάζουν
και αναβλύζουν καυτή λάβα; Ήταν ένα αίνιγμα. Τώρα οι επιστήμονες ξέρουν τη
λύση του. Όλα εξαρτώνται από τις φυσαλίδες.

Νέες έρευνες, που τα συμπεράσματά τους δημοσιεύονται στο επιστημονικό
περιοδικό «Nature», αποκαλύπτουν ότι ο τρόπος με τον οποίο οι φυσαλίδες
διογκώνονται και εκρήγνυνται μέσα στο ηφαιστειακό μάγμα έχουν αποφασιστικές
επιπτώσεις στην καταστροφικότητα κάθε έκρηξης. Τα ευρήματα θα μπορούσαν να
βοηθήσουν τους επιστήμονες να προβλέπουν τις ηφαιστειακές εκρήξεις και να
υπολογίζουν τους κινδύνους.

Οι πιο καταστροφικές εκρήξεις είναι εκείνες κατά τις οποίες τέφρα, ελαφρόπετρα
και τοξικά αέρια εκβάλλονται από τον κρατήρα χωρίς ιδιαίτερες προειδοποιητικές
ενδείξεις. Λιγότερο επικίνδυνα και πολύ πιο προβλέψιμα είναι τα ηφαίστεια με
τη σταθερή ροή λάβας στις πλαγιές τους. H νέα θεωρία, που διατυπώθηκε από τον
Μάικλ Μάνγκα και την Χελγκ Γκόνερμαν του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας
(Μπέρκλεϊ), εξηγεί γιατί τα ηφαίστεια συμπεριφέρονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο.

Όταν το παχύρρευστο μάγμα ενός ηφαιστείου ανέρχεται προς την κορυφή του,
διασπάται σε κομμάτια. Έτσι δημιουργούνται φυσαλίδες από αέρια που, όταν το
μάγμα ανεβαίνει με ταχύτητα, διογκώνονται γρήγορα λόγω της εσωτερικής πίεσης.
Οι φυσαλίδες δεν έχουν διέξοδο και έτσι εκρήγνυνται στην κορυφή του ηφαιστείου
με τον ίδιο τρόπο που «εκρήγνυται» ο φελλός της σαμπάνιας. Το αποτέλεσμα είναι
μια βίαιη εκτόνωση τέφρας, ελαφρόπετρας και αερίων, όπως είχε συμβεί το 79
μ.X. στον Βεζούβιο, με την έκρηξη που κατέστρεψε την Πομπηία.

Όμως υπάρχει και η περίπτωση του μάγματος που ανέρχεται αργά, επισημαίνουν οι
επιστήμονες του Μπέρκλεϊ. Όταν συμβαίνει αυτό, το μάγμα σπάει σε μικρότερα
κομμάτια και στο δρόμο του προς την κορυφή σκάνε οι μικρές φυσαλίδες που έχουν
δημιουργηθεί.

Έτσι τα αέρια που βρίσκονται μέσα τους απελευθερώνονται βαθμιαία, χωρίς αρκετή
πίεση ώστε να προκληθεί έκρηξη. Το μάγμα απλώς ξεχειλίζει ως λάβα από το
στόμιο του κρατήρα, χωρίς τις καταστρεπτικές συνέπειες μιας βίαιης έκρηξης.

©The Times, 2003

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρούσσος Βρανάς