Οι νικητές ξαναγράφουν Iστορία

Αν κάτι μισώ ανυπόφορα είναι η υπεροψία των νικητών. Και αν κάτι εκτιμώ, πριν
από οτιδήποτε άλλο, είναι η τελειομανία των ταγμένων επαγγελματιών. Αυτά τα
δύο συναισθήματα συγκρούστηκαν μέσα μου με τη φρενίτιδα που πάλευαν ο Άβελ με
τον Κάιν. Σε όλη τη διάρκεια του «Master and commander» ήμουν καθηλωμένος και
διχασμένος. Ο Αυστραλός Πίτερ Γουίαρ – ένα από τα πιο ελεύθερα μυαλά και από
τους πιο επιδέξιους μάστορες της αγγλόφωνης οθόνης, ο άνθρωπος που έχει
υπογράψει τα «Επικίνδυνα χρόνια» και το «Τρούμαν σόου» – ταπεινώνει τη
μεγαλειώδη ηλεκτρονική πολεμική μηχανή του Ρίντλεϊ Σκοτ στον «Μονομάχο» και
υπογράφει μία από τις σπουδαιότερες, ναυτικές περιπέτειες όλων των εποχών.
Όμως, την ίδια στιγμή που απολαμβάνεις να παρελαύνει μπροστά σου αυτή η σπάνια
πινακοθήκη πινάκων, αυτή η τέλεια εικαστική αναπαράσταση με την επίσης
αυθεντική ενδυματολογία και σκηνογραφία, την ώρα που το στόμα σου «κρεμάει»
από θαυμασμό, εκείνη την ηδονική στιγμή το αντίθετο συναίσθημα, ο θυμός,
ροκανίζει τη συνείδησή σου. Είμαι βέβαιος πως αυτή η άρτια παραγωγή είναι το
καλύτερο γάντι που ταιριάζει στο δεξί χεράκι του «θείου» Όσκαρ. Όπως επίσης
είμαι βέβαιος πως αυτοί που θα το δουν και που δεν ξεχνούν, θα
συνειδητοποιήσουν για ακόμα μία φορά πως η Εικόνα είναι το πιο ύπουλο, το πιο
μαζικό εργαλείο προπαγάνδας από… συστάσεως του ανθρώπινου «είδους»!

Και για να αφαιρέσω από το μυαλό σας κάθε ίχνος προσχήματος και άλλοθι,
πως τάχα αυτή η ιστορία είναι παραμύθι, σας πληροφορώ αυτό ακριβώς που μας
πληροφορούν και μας φωνάζουν – σε όλη τη διάρκεια – οι εμπνευστές και
δημιουργοί του. Πως το σκαρί του βρετανικού Πολεμικού Ναυτικού με την
υπεροπτική, συμβολική ονομασία «Surprise» (έκπληξη αλλά και αιφνιδιασμός) στη
ναπολεόντεια χρονιά τού 1805, είναι η εμβληματική κιβωτός του British
Imperium! Που πάει να πει πως οι άνθρωποι αποφάσισαν να «ξαναγράψουν» την
Ιστορία. Και το αποφάσισαν – προφανώς – όχι φυσικά μόνο για να αποδείξουν την
τεχνική τους ανωτερότητα και ούτε για να γοητεύσουν τα στίφη των θεατών. Αλλά
διά μέσου αυτής της οπτικής πανδαισίας να μας πείσουν για την πολιτική,
πολιτιστική και εντέλει ρατσιστική ανωτερότητα της αγγλοσαξονικής φυλής και
της διαδόχου αυτής, της αμερικανικής. Σκεφτείτε το απλά. Θα μπορούσε ποτέ να
είχε γυριστεί από τους ίδιους παραγωγούς η ανάποδη ιστορία; Πως δηλαδή οι
Βρετανοί και όχι οι Γάλλοι ήταν οι ανελέητοι πειρατές των θαλασσών και οι πιο
άπληστοι αρχαιοκάπηλοι των… Παρθενώνων; Ούτε μία στο εκατομμύριο!

«Master and commander: στα πέρατα του κόσμου»: Μάστερ ο Ράσελ Κρόου, κομάντερ η Βρετανία

Κάθε καρέ, κάθε «στοιχείο», κάθε ατάκα και κάθε μόριο αυτής της
«κιβωτού» είναι τοποθετημένο με τέτοιον τρόπο και με τόση φινέτσα, ώστε όλα
μαζί να παιανίζουν σαν μια καλοκουρδισμένη, μεγαλειώδη και πολυπληθή ορχήστρα,
τον βασιλικό ύμνο της Βρετανίας «Rule Britannia»! Ο καπετάνιος (Ράσελ Κρόου)
είναι η ζωντανή ενσάρκωση της δημοκρατικής αλλά και πειθαρχημένης παραλλαγής
του «Ηγεμόνα» του Μακιαβέλι. Είναι το πηδάλιο, η πυξίδα, το ξίφος, το κανόνι,
αλλά και ο πολιτισμός της αυτοκρατορίας. Ο γιατρός του σκάφους (Πολ Μπέτανι)
είναι η επιστήμη, η φιλοσοφία, η εργατική και η αριστερή εκδοχή τής Βουλής των
Λόρδων. Ο φυσιοδίφης, ο εξερευνητής, ο Μάρκο Πόλο του επιούσιου λαού αυτού του
πλανήτη. Οι υπαξιωματικοί είναι τα βλαστάρια της αριστοκρατίας. Αμούστακα
παιδιά έτοιμα να θυσιάσουν τη ζωή τους στον βωμό της Γης της Επαγγελίας. Και
το πλήρωμα συστοιχισμένο όπισθεν του αρχηγού. Να βράζει στο καζάνι, να
μαστιγώνεται για παραδειγματισμό, να σχεδιάζει ανταρσία, αλλά παρ’ όλα αυτά
στο τέλος να ανασυντάσσεται και πειθαρχημένα να υπακούει σε κάθε νεύμα του
Master and commander. Έτσι, κερδίσαμε τη ναυμαχία με τους Γάλλους στον
Ειρηνικό και την Παταγονία. Έτσι κατατροπώσαμε τον Ναπολέοντα. Έτσι
κατακτήσαμε τον κόσμο. Κι εκείνη τη στιγμή μια ταινία στοιχειώνει το μυαλό
σου. H πολεμική ασφυξία από το αριστουργηματικό «Υποβρύχιο» των ηττημένων
Γερμανών. Γιατί να ξέρετε. Ο πόνος είναι ανθρωπισμός!

Μαμά, ποτέ δεν είναι αργά

H περίπτωση της «Μητέρας» (The mother) του Ρότζερ Μισέλ (σε σενάριο Κιουρέισι)
έχει πάνω της όλα τα χαρακτηριστικά μιας επιδημίας που έχει ενσκήψει
προσφάτως. Μεγαλοποιούμε το έλασσον, γιατί είμαστε στερημένοι από το μείζον!

«H μητέρα»: Χήρα η (εικονιζόμενη Αν Ράιντ) μάνα, ζωντοχήρα η κόρη, οικοδόμος ο εραστής

H ιστορία αρχίζει σαν πλάγια και νατουραλιστική παραλλαγή ταινίας του Μάικ Λι.
Δύο γέροντες – συνταξιούχοι της εργασίας και της ζωής – καταφθάνουν στη
μεγαλούπολη για να φιλοξενηθούν από τα παιδιά τους. Το αγόρι είναι χωμένο στο
modern dream μέχρι τ’ αυτιά. Το κορίτσι (περίπου μεγαλοκοπέλα) είναι
καθηλωμένη στα ερωτικο-υπαρξιακά της μέχρι τα μαλλιά. Εκεί λοιπόν που η
συνηθισμένη αγγλική μιζέρια αρχίζει να πλέκει τον ιστό της, κι εκεί όπου η
αφήγηση αλληθωρίζει προς «Μυστικά και ψέματα», ο σεναριογράφος κάνει απότομη
στροφή και μεμιάς «σκοτώνει» τον πατέρα και… απελευθερώνει τη μητέρα (Αν
Ράιντ). Και με το ένα, με το δύο, με το τρία, πέφτει στο κρεβάτι με ένα ρεμάλι
που κάνει τον οικοδόμο. Ο οποίος, σας παρακαλώ, από τη μια φτιάχνει το παρκέ
στο σπίτι του γιου και από την άλλη παριστάνει τον ερωτευμένο με την κόρη.
Ανυποψίαστη η τελευταία, ανοίγει εντελώς τυχαία κάτι χαρτιά και πέφτει πάνω
στη ζωγραφική τής… άτιμης της μάνας της, η οποία εκτός των άλλων έχει
σκιτσάρει πόζες με τον οικοδόμο. Δεν φτάνει που της έκλεψε τα νιάτα της, τώρα
στα γεράματα, της κλέβει και τον… άντρα της. Χαμένη, ε, χαμένη!

Ο Κισλόφσκι «μετακόμισε» στην Τουρκία

Αν υπάρχει φέτος μια έκπληξη και ένας… Κισλόφσκι, αυτός είναι ο Νουρί
Μπίλγκε Σεϊλάν από την Τουρκία. Ανοίγει το σεντούκι και ανασύρει τα προικιά
της 7ης Τέχνης. Υπενθυμίζοντας πως όλα, μα όλα, πρέπει να «λέγονται», να
υπονοούνται και να διαβάζονται μέσα από την Εικόνα!

Μια συμβουλή σάς δίνω. Αν πρόκειται να πολεμήσετε τους ενδοιασμούς και τις
προκαταλήψεις σας και αν πρόκειται να δείτε μια τόσο αργή και υπαινικτική
ιστορία – αυτή με την αλληγορική ονομασία «Uzak», δηλαδή «Μακριά» -, τότε σ’
αυτή την περίπτωση πρέπει απαραιτήτως να οπλιστείτε με υπομονή και προσοχή. Τα
βλέμματα του Τούρκου είναι δηλητηριώδη και θανατερά. Αλλά έτσι και τα
προσπεράσεις πλήξη αφόρητη θα νιώσεις.

«Μακριά»: Κι όμως, αν και τουρκικό είναι εντελώς Κισλοφσκικό

Το στόρι, οι δύο όλοι και όλοι χαρακτήρες, η γκρίζα ατμόσφαιρα αλλά και το
χιόνι, η αργή ρυθμολογία, οι «σωματικές» ερμηνείες και τα ημιτόνια που
διαγράφονται από την εξαιρετική φωτογραφία του ίδιου σκηνοθέτη, όλα, μα όλα,
είναι έτσι εναρμονισμένα και παντρεμένα που σαν πυραμίδα κορυφώνουν την έννοια
της αλλοτρίωσης. Ο Μαχμούτ (Μουζαφέρ Οζντεμίρ, βραβείο ερμηνείας Καννών)
αποξενωμένος από τον ιδεαλισμό του, μετασχηματισμένος στις ανάγκες του καιρού
του και απομακρυσμένος από τον τόπο του, τη φτωχή οικογένειά του και το
εξάδελφό του. Ο Γιουσούφ, ο εξάδελφός του, που έρχεται στην Κωνσταντινούπολη
προς αναζήτηση εργασίας (Μεχμέτ Εμίν Τόπρακ, κι αυτός βραβείο ερμηνείας
Καννών), αποκομμένος από την εργατική συνείδησή του και αλλοτριωμένος από τα
όνειρά του. Ο τόπος (η γεωγραφία αυτής της αλλοτρίωσης) «άδειος» από
ανθρώπους, από ήλιο, από εύκρατες θερμοκρασίες, από οτιδήποτε που να θυμίζει
πόλη ζωντανή. Ένα κουφάρι σκοτεινό που κουβαλάει μέσα του δύο κόσμους
αλλιώτικους και αλληλοσυγκρουόμενους. H Ανατολική όχθη ρακένδυτη, ανήμπορη και
ευνουχισμένη. H Δυτική όχθη με το ένα πόδι στην Ευρώπη, με το άλλο στην Ασία.
Σαν πλαδαρός, δυσκίνητος, αλλά καλοντυμένος και κοσμοπολίτικος πίθηκος, που τη
μια στιγμή βλέπει Ταρκόφσκι και την άλλη το γυρίζει στο πορνό. Ούτε Τρίτος
Κόσμος, μα ούτε Ευρώπη. Μη βαυκαλίζεστε. Κι αυτοί όπως κι εμείς (σε ανώτερο
επίπεδο) ξεπουλούν και προεξοφλούν τον Δυτικό τους εκσυγχρονισμό.

H δημιουργία του Σεϊλάν είναι ευλογημένη από τα μαθήματα του Κισλόφσκι και του
Ταρκόφσκι. Με τις σιωπές φτιάχνει τη μουσική του, με τα βλέμματα, τους στίχους
και με τους φωτισμούς τούς «μουσικούς» του. Εν ολίγοις, το πιο μοντέρνο, το
πιο μπλουζ μοιρολόι που «άκουσα» τα τελευταία χρόνια και μου πήρε τη ματιά!

H πανωλεθρία του «Δον Κιχώτη»

Ό,τι είναι το making off για τις ολοκληρωμένες ταινίες, είναι αυτό το
ντοκιμαντέρ για τον «Δον Κιχώτη» του Τέρι Γκίλιαμ που δεν έγινε ποτέ. Οι λόγοι
της ολοσχερούς πανωλεθρίας ξεπερνούν ακόμα και αυτή την προχειρότητα και το
αλαλούμ που επικρατεί σε αρκετές τριτοκοσμικές περιπτώσεις,
συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Άθλιος προγραμματισμός (γυρίσματα με
λασπόνερο στη B. Ισπανία), άθλια οργάνωση (χωρίς γητευτές αλόγων) και, το
χειρότερο, άθλια συμβόλαια με ασφαλιστικές εταιρείες.

«Δον Κιχώτης χωρίς τέλος»: Ο Τέρι Γκίλιαν πήγε να κάνει Δον Κιχώτη, έφυγε στο τέλος ως Δον Κιχώτης

Ο Ζαν Ροσφόρ – αυτός ο υπέροχος, μοναδικός θα ‘λεγα Δον Κιχώτης – αρρωσταίνει,
φεύγει, εγκαταλείπει και τότε μόνο ο Γκίλιαμ αντιλαμβάνεται πως στο συμβόλαιο
δεν είχε προβλεφθεί όρος για αποζημίωση λόγω ειδικών αναγκών. Εδώ είναι που
λένε «πού πας κύριε, ξυπόλητος στ’ αγκάθια;».

Τα Oscar της εβδομάδας

Υποψηφιότητες για Όσκαρ: «Στα πέρατα του κόσμου»

Αγγλοσαξονικής υπεροψίας: «Στα πέρατα του κόσμου»

Εικαστικού μεγαλείου: «Στα πέρατα του κόσμου»

Σκηνοθεσίας: Πίτερ Γουίαρ (του κόσμου)

Άσματος: Ρουλ Μπριτάνια all the way

Έκπληξης: «Uzak» – Μακριά (από Τουρκία)

Ανδρικού ρόλου: Δύο… Τούρκοι

Μικρομέγαλου τριγώνου: «H μητέρα»

Γυναικείου ρόλου: Αν Ράιντ (μητέρα)

Τυχοδιωκτισμού: «Δον Κιχώτης χωρίς τέλος»