ΓKAΣ BAN ΣANT «H Aμερική είναι ελέφαντας»

«H Αμερική είναι σαν ελέφαντας. Ογκώδης, ισοπεδωτική, κοντόφθαλμη», λέει στα «NEA» ο σκηνοθέτης του «Ελέφαντα» Γκας Βαν Σαντ

Ακριβώς όπως διαβάζουμε στις εφημερίδες και βλέπουμε στα κανάλια. Ένα γεγονός
καθημερινής τρέλας, γυρισμένο με απίστευτο ρεαλισμό, από τον άνθρωπο που, για
να εξασφαλίσει την επαγγελματική του επιβίωση, είναι αναγκασμένος να
σκηνοθετεί και ταινίες για τα ταμεία και το ευρύτερο κοινό.

Το πρώτο πράγμα που έκανα, ήταν να του διαβάσω ένα μικρό απόσπασμα Γάλλου
δημοσιογράφου, ο οποίος είχε γράψει ότι ο «Ελέφαντας είναι η επιτομή της
αμερικανικής κουλτούρας».

«Εννοεί τη βία». Προφανώς.

«Ναι, αλλά who is killing who (ποιος σκοτώνει ποιον). Εδώ είναι το
αξιοπερίεργο».

«Ακριβώς. Στην πραγματικότητα, αυτά τα παιδιά πριν αγοράσουν όπλα από το
Internet και πριν καν πατήσουν τη σκανδάλη, έχουν… πεθάνει. Επομένως έχουν
εξοικειωθεί με τον θάνατο. Είναι το ίδιο αν θα σκοτώσουν ή αν θα σκοτωθούν».

Αλλά και αυτός που πολεμά για την πατρίδα του και τις ιδέες του είναι
αποφασισμένος για όλα.

«Κάνεις λάθος» (το λέει τόσο σιγά που περισσότερο προσέχεις το σαρδόνιο
χαμόγελο παρά τα λόγια του). «Ο επαναστάτης ή ο πατριώτης ορμάει στη μάχη αλλά
τρέμει το φυλλοκάρδι του. Μέσα του “κατοικεί” η ελπίδα, το όραμα, η αλλαγή, η
ιδέα. H όποια ιδέα. Στην περίπτωση αυτών των μαθητών, τα πράγματα είναι
εντελώς διαφορετικά. Σκοτώνουν γιατί είναι άδειοι. Σκοτώνουν ένα άδειο
σχολείο. Σκοτώνουν ένα άδειο εκπαιδευτικό σύστημα. Και σκοτώνουν άδειους
μαθητές».

Κάποιοι τούς άδειασαν…

«Συμβαίνει και με τους πιλότους στις αεροπορικές επιδρομές. Με ένα πάτημα,
ψήνουν ανθρώπους και χωριά».

Αν θυμάμαι καλά, το ίδιο ακριβώς καταγγέλλει και ο Μάικλ Μουρ στον
«Ακήρυχτο πόλεμο».

«Εγώ πάντως δεν καταγγέλλω, απλώς αναπαριστώ μια δυσάρεστη πραγματικότητα».

Τα παιδιά που παίζουν με αληθινά τόμιγκαν, όπως ακριβώς παίζουν με τα
βιντεογκέιμ.

«Είναι εφιαλτικό. H απόσταση που χωρίζει την εικονική πραγματικότητα από την
αληθινή, είναι δυσδιάκριτη. Από τον βρεφονηπιακό σταθμό εξοικειώνονται στη βία
και τον θάνατο. Αν τώρα προσθέσεις και τον παράγοντα ενός… άδειου δοχείου,
τότε μπορείς να καταλάβεις ποιο είναι το κίνητρο αυτού του μακελειού στα
σχολεία των ΗΠΑ».

Επομένως το αμερικανικό σχολείο…

«Το σχολείο είναι έτσι φτιαγμένο ώστε αντί να αφαιρεί τη βία και να
απορρυπαίνει την ψυχή των παιδιών, τα μολύνει και τα σπρώχνει σε αυτή τη
βαρβαρότητα. Τα κάνει να σκέφτονται ανταγωνιστικά και να δρουν με βίαιο τρόπο.
Άλλωστε, όλη η κοινωνία είναι προσανατολισμένη να υπηρετεί αυτούς τους δύο
σκοπούς. Ανταγωνισμός και βία. Για να πετύχεις, πρέπει να… σκοτώσεις.
Μεταφορικά, αλλά και κάποτε κυριολεκτικά. Αν δεν πετύχεις, είσαι σκουπίδι και
η κοινωνία σε πετάει στον σκουπιδοτενεκέ του πεζοδρομίου.

Είπες πριν πως δεν καταγγέλλεις…

«Προτίμησα την καταγραφή και άφησα έτσι ελεύθερο το πεδίο σκέψης του θεατή».

Με τις ατελείωτες βόλτες των παιδιών στους άδειους διαδρόμους του σχολείου.

«Γι’ αυτό ονόμασα την ταινία “Ελέφαντας”. Περπατούν αργά και βαριά. Πάνω-κάτω.
Στον ίδιο περιορισμένο χώρο του διαδρόμου. Εγκλωβισμένοι σε έναν μονόδρομο
σκέψης, κατεύθυνσης και στόχου. H Αμερική είναι σαν ελέφαντας. Ογκώδης,
παχύσαρκη, ισοπεδωτική και κοντόφθαλμη».

Αν προσπαθήσουμε να δείξουμε τον κύριο υπεύθυνο, πού θα καταλήξουμε;

«Μα φυσικά στον κρατικό προϋπολογισμό. Από εκεί χαράζεται η κρατική πολιτική.
Περισσότερα δολάρια στις βόμβες, στους πυραύλους και στον στρατό, λιγότερο στα
σχολεία. Υπερ-κατανάλωση για τις ύποπτες ανάγκες του Σήμερα και υποθήκευση του Αύριο».

Πιστός στον ρεαλισμό

Δεν φοβήθηκες μήπως κατηγορηθείς ως προπαγανδιστής βίας;

«Φοβήθηκα, αλλά νομίζω ότι όπως γύρισα τις σκηνές, το απέφυγα».

Επειδή δεν χύνεται αίμα;

«Ακριβώς. Προσπάθησα να είμαι πιστός στον ρεαλισμό. H πραγματική βία είναι
παθητική, μίζερη, θλιβερή. H ψεύτικη – αυτή των χολιγουντιανών ταινιών – είναι
χορογραφία, στυλ, εντυπωσιασμός και βλαβερή».

Έχεις καμιά ελπίδα στις ΗΠΑ;

«Όταν γυρίζεις ταινίες με τον κλασικό τρόπο – όπως έκανα στον “Ξεχωριστό Γουίλ
Χάντινγκ” και στο “Ψυχώ” -, τότε έχεις πολλές ελπίδες. Ταινίες σαν τον
“Ελέφαντα” είναι κλειστές και… ανάρμοστες για το ευρύτερο κοινό».